มะเร็งปอดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากมะเร็งเป็นอันดับ 1 ในประเทศจีน โดยมะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (SCLC) คิดเป็นประมาณ 13%–15% ของผู้ป่วยมะเร็งปอดทั้งหมด โรคชนิดนี้มีความรุนแรงสูง การดำเนินโรคเร็ว และมีพยากรณ์โรคไม่ดี โดยมี อัตราการรอดชีวิต 5 ปีต่ำกว่า 7%
ในปัจจุบัน วงการแพทย์มีความก้าวหน้าอย่างมากในการทำความเข้าใจชีววิทยาของเนื้องอกและความหลากหลายของเซลล์มะเร็ง (tumor heterogeneity) ใน SCLC และยังมีการศึกษาวิธีการรักษาใหม่ ๆ อย่างต่อเนื่อง ซึ่งคาดว่าจะนำมาซึ่งความหวังใหม่สำหรับผู้ป่วยโรคที่รักษายากชนิดนี้
กรณีศึกษานี้ได้นำเสนอการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษามาตรฐานในผู้ป่วยมะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (SCLC) เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงในการใช้ยาสมุนไพรจีนเสริมการรักษาสำหรับแพทย์ในทางคลินิก
ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย
ผู้ป่วยมาพบแพทย์เนื่องจากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งปอดมาแล้วมากกว่า 9 เดือน ต้องการเข้ารับการรักษาแบบผสมผสาน
ประวัติการรักษาก่อนหน้า (Prior Treatment History)
- ผู้ป่วยเริ่มมีอาการไอและมีเสมหะ ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ปี 2023 ต่อมาได้รับการตรวจ ส่องกล้องหลอดลม (bronchoscopy) พร้อมตัดชิ้นเนื้อ ผลทางพยาธิวิทยาพบว่าเป็นมะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (small cell malignant tumor cells)
- 18 สิงหาคม 2023 ผู้ป่วยได้รับเคมีบำบัด 1 รอบ ด้วยสูตร
- Etoposide 0.1 g วันที่ 1–5
- Cisplatin 30 mg วันที่ 1–4
- serplulimab injection
- 7 กันยายน 2023 ผู้ป่วยเกิดการติดเชื้อในปอดและภาวะลิ่มเลือดอุดตันที่ขาส่วนล่าง จึงได้รับการผ่าตัด ตัดขาส่วนล่างขวา (right below-knee amputation) ปัจจุบันผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเพื่อรับการรักษาเพิ่มเติม
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)
- มีประวัติโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (rheumatoid arthritis) มากกว่า 30 ปี ส่งผลให้เกิดความผิดรูปของข้อนิ้วมือด้านฝ่ามือไปทางด้านอัลนาร์
- มีประวัติ Henoch–Schönlein purpura (allergic purpura) ประมาณ 30 ปี รายละเอียดการใช้ยาประจำไม่ชัดเจน เคยตรวจพบก้อนที่ต่อมไทรอยด์จากการตรวจสุขภาพ (รายละเอียดไม่ทราบแน่ชัด)
- กันยายน 2023 เคยได้รับการทำหัตถการดึงลิ่มเลือดจากหลอดเลือดแดงของขาขวา (arterial thrombectomy)
- ตุลาคม 2023 ได้รับการผ่าตัด ตัดขาส่วนล่างขวา ที่โรงพยาบาลประชาชนแห่งแรกเมืองไท่อัน
- มีประวัติแพ้ยา penicillin และ streptomycin
การตรวจร่างกาย (Physical Examination)
- อุณหภูมิ 36.5°C ชีพจร 78 ครั้ง/นาที อัตราการหายใจ 18 ครั้ง/นาที ความดันโลหิต 118/77 mmHg
- ผู้ป่วยมีภาวะโภชนาการดีและรู้สึกตัวดี
- ไม่พบต่อมน้ำเหลืองตื้นโต
- ทรวงอกสมมาตร เสียงหายใจชัดเจน ไม่พบเสียงผิดปกติ
- การตรวจหัวใจปกติ
- ช่องท้องนุ่ม ไม่พบอาการกดเจ็บ
- พบความผิดรูปของข้อนิ้วมือทั้งสองข้างและมีการตัดขาส่วนล่างขวา รีเฟล็กซ์ทางสรีรวิทยาปกติและไม่พบรีเฟล็กซ์ทางพยาธิวิทยา
การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)
1. การตัดชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องหลอดลม (Bronchoscopy biopsy pathology)
จากการตรวจสเมียร์ของรอยโรคบริเวณ posterior segment ของปอดกลีบล่างขวา พบ เซลล์เนื้องอกร้าย ซึ่งพิจารณาเข้าได้กับเซลล์มะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (small cell malignant tumor cells)
การวินิจฉัย (Diagnosis)
มะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็กระยะลุกลาม (Extensive-stage small cell lung cancer)
แผนการรักษา (Treatment Plan)
- เคมีบำบัดด้วยสูตร etoposide ร่วมกับ carboplatin จำนวน 5 รอบ (วันที่ 3 มีนาคม, 24 มีนาคม, 15 เมษายน, 6 พฤษภาคม และ 29 พฤษภาคม 2024)
- ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม
แผนการรักษา (Treatment Plan)
- อาการไอ หายใจลำบาก และอ่อนเพลียของผู้ป่วยดีขึ้นอย่างชัดเจน
- หลังการให้เคมีบำบัดรอบที่ 4 ผู้ป่วยเกิดภาวะนิวโทรพีเนียรุนแรง (severe neutropenia) แต่ภายหลังสามารถฟื้นตัวกลับสู่ค่าปกติในช่วงการรักษารอบที่ 5 โดยผลการประเมินการตอบสนองต่อการรักษาอยู่ในระดับ Partial Response (PR)
- ผลการ CT ทรวงอกและช่องท้อง พบ
- ลายปอดเพิ่มขึ้นและมีความโปร่งแสงเพิ่มขึ้นในปอดทั้งสองข้าง พร้อมทั้งพบบริเวณโปร่งแสงลักษณะคล้ายถุงลม (blister-like) และทรงกลม
- เงาลักษณะเป็นปื้นและเส้นกระจายอยู่ในปอดทั้งสองข้าง โดยมีขอบเขตไม่ชัดเจน
- เงาแบบร่างแห (reticular) และลักษณะคล้ายการถักทอ (woven shadows) กระจายอยู่ทั้งสองข้าง โดยเด่นชัดบริเวณ ปอดกลีบล่าง
- ก้อนขนาดเล็กในปอดทั้งสองข้าง โดยก้อนที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่ ปอดกลีบล่างขวาใกล้กับเยื่อหุ้มปอดบริเวณรอยแยกเฉียง (oblique fissure) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 0.6 ซม.
- ช่องไขมันบริเวณ mediastinum ด้านหน้าไม่ชัดเจน
- ต่อมน้ำเหลืองขนาดเล็กใน mediastinum บริเวณ hilum ของปอดทั้งสองข้างและบริเวณรักแร้ทั้งสองข้าง
- เยื่อหุ้มปอดหนาตัวทั้งสองข้าง แต่ไม่พบของเหลวในช่องเยื่อหุ้มปอดอย่างชัดเจน
สรุปกรณีศึกษา
ผู้ป่วยรายนี้ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (small cell lung cancer) โดยใช้การรักษาลำดับแรกคือ etoposide ร่วมกับ carboplatin เนื่องจากผู้ป่วยเคยได้รับภูมิคุ้มกันบำบัดมาก่อนและเกิดภาวะแทรกซ้อนคือภาวะลิ่มเลือดอุดตันจนต้องตัดแขนขา จึงไม่ได้ให้ภูมิคุ้มกันบำบัดร่วมกับเคมีบำบัด ในครั้งนี้ เมื่อใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษา พบว่าผลการรักษาอยู่ในเกณฑ์ที่ดี
ตำรับยาสมุนไพรจีนที่มีส่วนประกอบจากสมุนไพรจีนหลายชนิด เช่น Huangqi เพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกันและเพิ่มความแข็งแรงของร่างกาย และ Ezhu เพื่อช่วยสลายก้อนเป็นตัวยาหลัก Renshen, Nüzhenzi และ Lingzhi เพื่อบำรุงม้ามและไต รวมถึง Jineijin, Tubiechong และ Fuling ที่ช่วยสลายก้อนและส่งเสริมการไหลเวียนของเส้นลมปราณ นอกจากนี้ยังมี Baihuasheshecao, Banzhilian, Baiying และ Shemei ที่มีฤทธิ์ช่วยขับพิษและต้านมะเร็ง ทำให้ตำรับยานี้มีคุณสมบัติทั้งบำรุงร่างกายและช่วยสลายก้อนเนื้องอก จากการศึกษาทางคลินิกพบว่า ตำรับยาสมุนไพรนี้สามารถปรับปรุงความอยากอาหาร เพิ่มน้ำหนักตัวของผู้ป่วย บรรเทาอาการทางคลินิก และช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย โดยสะท้อนจากคะแนน Karnofsky Performance Status (KPS) ที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
จากกรณีศึกษานี้ แสดงให้เห็นว่าในการรักษามะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็กแบบผสมผสานระหว่างการแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนปัจจุบัน สามารถให้ผลการรักษาที่ดี ลดผลข้างเคียงจากการรักษาและช่วยเสริมประสิทธิผลของการรักษา ในระยะต่อไป เมื่อพิจารณาจากสภาพโรคและสภาพร่างกายของผู้ป่วย แพทย์มีแผนใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาระยะคงสภาพ (maintenance therapy) และคาดว่าจะให้ผลการรักษาที่ดีต่อเนื่องในอนาคต
Source
Department of Oncology, Affiliated Hospital of Shandong University of Traditional Chinese Medicine, China
แหล่งข้อมูล
แผนกมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลในเครือมหาวิทยาลัยการแพทย์แผนจีนซานตง ประเทศจีน
หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย
