การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเพื่อบรรเทาอาการไม่พึงประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับการรักษาในผู้ป่วยมะเร็งปอด

มะเร็งปอดเป็นหนึ่งในเนื้องอกร้ายที่มี ภาระโรคสูงที่สุดในระดับโลก ทั้งในด้านอุบัติการณ์และอัตราการเสียชีวิต มะเร็งปอดชนิดส่วนปลาย (peripheral lung cancer) เป็นมะเร็งที่เกิดจากหลอดลมระดับ segmental ลงไป และมักอยู่บริเวณส่วนรอบนอกของปอด โดยพบว่าชนิดอะดีโนคาร์ซิโนมา (adenocarcinoma) เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด ระยะแรกมักไม่มีอาการทางระบบหายใจชัดเจน เมื่อโรคดำเนินไปอาจเกิดอาการทางเดินหายใจ หรืออาการที่เกี่ยวข้องกับการแพร่กระจาย

ปัจจุบันการรักษาต้านมะเร็งปอดมีความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง แต่ผลไม่พึงประสงค์จากการรักษาที่พบในผู้ป่วย เช่น เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย เป็นต้น ยังเป็นปัญหาที่ต้องแก้ไขอย่างเร่งด่วน การปรับแผนการรักษาให้เหมาะสมเพื่อลดอาการไม่พึงประสงค์ ปรับปรุงอาการที่เกี่ยวข้อง และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย เป็นประเด็นสำคัญที่แพทย์ให้ความสนใจ

กรณีศึกษานี้ได้นำเสนอการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเพื่อบรรเทาอาการไม่พึงประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับการรักษาในผู้ป่วยมะเร็งปอดชนิดส่วนปลาย เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงสำหรับแพทย์ในการใช้การแพทย์แผนจีนเป็นการรักษาเสริมในผู้ป่วยมะเร็งปอด

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

ผู้ป่วยหญิง อายุ 72 ปี
มาพบแพทย์ด้วยอาการหายใจหอบ เหนื่อยมากขึ้นเวลาทำกิจกรรม

การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)

1. การตรวจ CT ทรวงอกและ CT ช่องท้องทั้งหมด

พบก้อนในปอดกลีบล่างขวาส่วน posterior segment พิจารณาเข้าได้กับมะเร็งปอดชนิดส่วนปลาย (peripheral lung cancer) แนะนำให้พิจารณาเจาะชิ้นเนื้อ (biopsy) เพื่อยืนยันการวินิจฉัย
พบหลอดลมโป่งพองหลายตำแหน่งในปอดทั้งสองข้าง (bronchiectasis) ร่วมกับการอักเสบเรื้อรัง
พบต่อมน้ำเหลืองขนาดเล็กหลายตำแหน่งใน mediastinum
พบถุงน้ำในตับหลายตำแหน่ง (hepatic cysts)
พบถุงน้ำขนาดเล็กที่ไตขวา (right renal cyst)

2. การเจาะชิ้นเนื้อปอด (Lung biopsy)

ชิ้นเนื้อจากปอดขวา เมื่อพิจารณาร่วมระหว่าง ลักษณะทางจุลพยาธิวิทยา (HE staining) และ immunohistochemistry (IHC) สอดคล้องกับมะเร็งปอดชนิดสความัสเซลล์ (squamous cell carcinoma) ระดับความแตกต่างปานกลางถึงต่ำ (moderately to poorly differentiated)

3. การตรวจ Immunohistochemistry

Positive ได้แก่ P63(+), P40(+), CK5/6(+), CAM5.2(+), CK19(+), EGFR(+), Ki-67 ≈ 70%(+)
Negative ได้แก่ Napsin A(-), Syn(-), TTF-1(-), GATA-3(-), CA125(-), PAX-8(-)
P53 ≈ 5%(+)

4. การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ (Echocardiography)

EF (Ejection Fraction) = 46%

การวินิจฉัย (Diagnosis)

มะเร็งปอดชนิดสความัสเซลล์ (squamous cell carcinoma) บริเวณปอดขวาส่วนล่างชนิดส่วนปลาย (peripheral type) ระดับความแตกต่างปานกลางถึงต่ำ (cT2NxM0)
ผลตรวจพันธุกรรมไม่พบการกลายพันธุ์ของยีน (gene mutation negative)
PD-L1 expression <1%

แผนการรักษา (Treatment Plan)

27 มีนาคม 2023 รังสีรักษาบริเวณก้อนปอด (PGTV 6600 cGy /33 fractions) ร่วมกับการรักษาประคับประคอง ได้แก่ การรักษาต้านการติดเชื้อ และยาขยายหลอดลมเพื่อลดการหดเกร็งของหลอดลม ภายหลังสิ้นสุดการฉายรังสี อาการของผู้ป่วยดีขึ้นและสามารถจำหน่ายออกจากโรงพยาบาลได้ หลังออกจากโรงพยาบาลผู้ป่วยได้รับ Afatinib ขนาด 30 มก. วันละครั้ง หลังใช้ยา 1 สัปดาห์ เกิดอาการไม่พึงประสงค์ ได้แก่ ผื่นผิวหนัง แผลในช่องปาก ท้องเสีย จึงหยุดยาและให้การรักษาตามอาการ ส่งผลให้อาการดีขึ้น
ใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม เนื่องจากผู้ป่วยกลับมาใช้ Afatinib ต่อเนื่อง ทำให้มีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยล้า ไอ มีเสมหะเหนียว ขับออกยาก (ส่วนใหญ่เป็นเสมหะสีขาว) หายใจลำบาก โดยเฉพาะขณะออกแรง แน่นหน้าอกเบื่ออาหาร นอนหลับไม่ดี จึงให้ตำรับยาสมุนไพรจีนเพื่อบรรเทาอาการข้างเคียง

การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)

สภาพทั่วไปดีขึ้น (improved general condition)
อาการอ่อนเพลียลดลง
ความอยากอาหารเพิ่มขึ้น
หลังติดตามผล 2 เดือน พบว่า น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น 1.5 กิโลกรัม

สรุปกรณีศึกษา

ผู้ป่วยรายนี้เป็นได้รับการวินิจฉัยเป็นมะเร็งปอดชนิดส่วนปลาย ซึ่งไม่สามารถเข้ารับการผ่าตัดได้ เนื่องจากมีการทำงานของหัวใจลดลง จึงได้รับการรักษาด้วยรังสีรักษาร่วมกับเคมีบำบัดชนิดรับประทาน อย่างไรก็ตาม ยาเคมีบำบัดมักก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์หลายประการ เช่น เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ซึ่งพบได้บ่อยในทางคลินิก ภายหลังได้รับตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม พบว่าอาการของผู้ป่วยดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แสดงให้เห็นถึงประสิทธิผลที่ชัดเจนในการช่วยบรรเทาอาการและปรับสภาพร่างกาย

ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ประกอบด้วยสมุนไพรสำคัญ เช่น Renshen, Huangqi, Lingzhi และ Nüzhenzi ช่วยเสริมความแข็งแรงของร่างกาย เสริมภูมิคุ้มกันของร่างกาย ยับยั้งการเพิ่มจำนวน การยึดเกาะ และการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็ง ปรับปรุงภาวะ cachexia ในผู้ป่วยมะเร็ง และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพโดยรวมของการรักษามะเร็ง

จากกรณีศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าการรักษาแบบผสมผสานระหว่างการแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนปัจจุบันมีประสิทธิผลที่ดีในการรักษามะเร็งปอด โดยตำรับยาสมุนไพรจีนมีบทบาทในการเสริมภูมิคุ้มกันและลดผลข้างเคียงหรืออาการไม่พึงประสงค์จากการรักษา อย่างไรก็ตาม ควรมีการศึกษาทางคลินิกเพิ่มเติมเพื่อยืนยันประสิทธิผลและความปลอดภัยของการใช้ตำรับยานี้ในระยะยาว และเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับประโยชน์สูงสุดจากการรักษาเสริมด้วยการแพทย์แผนจีนในอนาคต

Source

Department of Oncology, Hunan Provincial Direct Hospital of Traditional Chinese Medicine, China

แหล่งข้อมูล

แผนกมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลแพทย์แผนจีนสังกัดมณฑลหูหนาน ประเทศจีน

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย