มะเร็งปอดเป็นเนื้องอกร้ายที่มีอัตราการเกิดและอัตราการเสียชีวิตสูงเป็นอันดับ 1 ในประเทศจีน มะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็ก (NSCLC) เป็นชนิดทางพยาธิวิทยาที่พบบ่อยที่สุดในมะเร็งปอด คิดเป็นมากกว่า 80% ของผู้ป่วยมะเร็งปอดทั้งหมด เนื่องจาก NSCLC มีความรุนแรงและการรุกรานสูง และในระยะเริ่มต้นมักไม่มีอาการชัดเจน ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักได้รับการวินิจฉัยเมื่อเข้าสู่ระยะลุกลามแล้ว
ระหว่างการรักษา ผู้ป่วยอาจเผชิญความเสี่ยงของอาการไม่พึงประสงค์ เช่น เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย น้ำหนักลด และผอมลง เป็นต้น การรักษาเพื่อลดอาการไม่พึงประสงค์และทำให้อาการที่เกี่ยวข้องดีขึ้น ถือเป็นประเด็นสำคัญที่วงการแพทย์ให้ความสนใจในปัจจุบัน
กรณีศึกษานี้ได้นำเสนอการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษามาตรฐานในผู้ป่วยมะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็ก เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงสำหรับแพทย์ในการใช้ยาจีนเป็นยาช่วยเสริมในการวินิจฉัยและรักษา
ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย
- ผู้ป่วยชาย อายุ 71 ปี
- มาพบแพทย์ด้วยอาการพบเลือดปนในเสมหะเป็นเวลา 1 สัปดาห์
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)
สุขภาพโดยรวมแข็งแรง ไม่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็ง มีประวัติสูบบุหรี่มากกว่า 30 ปี วันละ 10 มวน
การตรวจร่างกาย (Physical Examination)
- ECOG PS = 1 คะแนน
- ส่วนสูง 164 ซม. น้ำหนัก 50 กก. พื้นที่ผิวกาย 1.48 ตร.ม.
- ต่อมน้ำเหลืองเหนือไหปลาร้าขวาโต ประมาณ 2 ซม. ไม่เจ็บ
การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)
1. การตรวจ PET/CT
- พบก้อนที่ปอดกลีบล่างซ้าย ขนาด 3.4 × 3.1 ซม. พบการอักเสบอุดกั้นเล็กน้อย ในส่วนปลายของหลอดลม
- พบการแพร่กระจายไปยัง ต่อมน้ำเหลืองบริเวณขั้วปอดซ้าย ช่องกลางอก (mediastinum) ไหปลาร้าขวา นอกจากนี้ยังพบการแพร่กระจายไปยังปอดทั้งสองข้าง ต่อมน้ำเหลืองบริเวณ ไหปลาร้าซ้าย
2. การส่องกล้องหลอดลมและตรวจชิ้นเนื้อ
- ผลพยาธิวิทยาจากการตัดชิ้นเนื้อหลอดลมพบ มะเร็งปอดชนิดอะดีโนคาร์ซิโนมา (Lung adenocarcinoma)
- ผลการตรวจ Immunohistochemistry พบ CK40 (+), TTF-1 (+), P40 (-)
- ผลการย้อมพิเศษพบ PAS (+) Acid-fast (-)
3. ตรวจพันธุกรรม (Genetic testing)
- Exon 18, 19 และ 20: เป็นชนิดปกติ (wild-type)
- Exon 21: พบการกลายพันธุ์ L858R
- ยีน ALK และ ROS1: ไม่พบการหลอมรวมของยีน (no gene fusion)
การวินิจฉัย (Diagnosis)
มะเร็งปอดชนิด adenocarcinoma ที่ปอดซ้ายกลีบล่าง ระยะ IV (ระยะลุกลาม) และมีการแพร่กระจายไปยังปอด (cT2N3M1) และตรวจพบการกลายพันธุ์ของยีน EGFR ชนิด L858R
แผนการรักษาและการประเมินผล (Treatment Plan and Evaluation)
การรักษาลำดับแรก (First-line Treatment)
เริ่มการรักษาด้วย Gefitinib เป็นการรักษาลำดับแรกในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2018 โดยมีระยะเวลาปลอดการลุกลามของโรค (Progression-Free Survival: PFS) ประมาณ 13 เดือน
ผลการติดตามหลังรักษา
- รอยโรคที่ปอดซ้ายกลีบล่าง มีขนาดเพิ่มขึ้นเป็น 5.3 × 3.0 ซม.
- ระดับ CEA ลดลงในช่วงแรก จากนั้นเพิ่มสูงขึ้นอีกครั้ง
- ไม่พบรอยโรคใหม่
- คะแนนสมรรถภาพผู้ป่วย ECOG Performance Status (PS) = 1
- ผลการตรวจพันธุกรรมซ้ำครั้งที่สอง (จากตัวอย่างเลือด) พบว่า EGFR Exon 20 p.T790M (-)
- ประเมินว่าโรคมีการลุกลามของโรค (Progressive Disease: PD)
การรักษาลำดับที่ 2 (Second-line Treatment)
เริ่มการรักษาแนวที่สองเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2019 โดยให้การรักษา 6 รอบ ด้วยสูตรยา
- Bevacizumab
- Pemetrexed
- Carboplatin
- ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม
ผลการติดตามหลังรักษา
- หลังการรักษา 3 รอบ พบว่า ขนาดของเนื้องอกลดลง และระดับ CEA ลดลงต่อเนื่องจนกลับสู่ระดับปกติ
- ประเมินว่าผู้ป่วยมีการตอบสนองบางส่วน (Partial Response: PR)
สรุปกรณีศึกษา
ผู้ป่วยในกรณีนี้ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น มะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็กระยะลุกลาม (advanced NSCLC) ระหว่างการรักษาด้วยเคมีบำบัด ผู้ป่วยมีอาการเบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ผอมลง และน้ำหนักลดประมาณ 4 กิโลกรัม นอกจากนี้ยังมีอาการปวดหลังส่วนล่าง อ่อนแรงที่ขา และจำนวนเม็ดเลือดขาวชนิดแกรนูโลไซต์ลดลง เมื่อให้การรักษาร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม อาการดังกล่าวดีขึ้นอย่างชัดเจน และผลการประเมินประสิทธิภาพการรักษาพบว่า ผู้ป่วยมีการตอบสนองบางส่วน (Partial Response: PR)
ตำรับยาสมุนไพรจีนที่มีส่วนประกอบจากสมุนไพรจีนหลายชนิด เช่น Huangqi เพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกันและเพิ่มความแข็งแรงของร่างกาย และ Ezhu เพื่อช่วยสลายก้อนเป็นตัวยาหลัก Renshen, Nüzhenzi และ Lingzhi เพื่อบำรุงม้ามและไต รวมถึง Jineijin, Tubiechong และ Fuling ที่ช่วยสลายก้อนและส่งเสริมการไหลเวียนของเส้นลมปราณ นอกจากนี้ยังมี Baihuasheshecao, Banzhilian, Baiying และ Shemei ที่มีฤทธิ์ช่วยขับพิษและต้านมะเร็ง ทำให้ตำรับยานี้มีคุณสมบัติทั้งบำรุงร่างกายและช่วยสลายก้อนเนื้องอก
จากกรณีศึกษานี้สามารถเห็นได้ว่า ในการรักษามะเร็งปอดระยะลุกลาม การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษามาตรฐาน สามารถช่วยลดพิษและผลข้างเคียงจากเคมีบำบัด เพิ่มความอยากอาหาร ช่วยเสริมภูมิคุ้มกันของร่างกาย ช่วยสลายการอุดกั้นและส่งเสริมการไหลเวียนของเส้นลมปราณ ยืนยันคุณค่าทางคลินิกของการรักษาแบบบูรณาการระหว่างการแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนตะวันตก
Source
Department of Oncology, Shuguang Hospital Affiliated to Shanghai University of Traditional Chinese Medicine, China
แหล่งข้อมูล
แผนกมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลซู่กวง ในเครือมหาวิทยาลัยการแพทย์แผนจีนเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน
หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย
