โรคหลอดเลือดหัวใจสามารถเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะหัวใจล้มเหลวได้ โดยเฉพาะเมื่อหลอดเลือดตีบหรืออุดตันจนกล้ามเนื้อหัวใจได้รับเลือดไม่เพียงพอเป็นเวลานาน หรือเคยเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายจนเนื้อเยื่อหัวใจได้รับความเสียหาย เมื่อกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง ความสามารถในการสูบฉีดเลือดจะลดลง ร่างกายจึงได้รับเลือดและออกซิเจนไม่เพียงพอ และอาจเกิดอาการเหนื่อยง่าย หายใจลำบาก บวม หรือนอนราบไม่ได้ ซึ่งเป็นอาการสำคัญของภาวะหัวใจล้มเหลว
อ่านเพิ่มเติม: โรคหลอดเลือดหัวใจคืออะไร? อาการ สาเหตุ และการรักษา
หัวใจล้มเหลว คืออะไร?
ภาวะหัวใจล้มเหลว (Heart Failure) ไม่ได้หมายความว่าหัวใจ “หยุดทำงาน” แต่หมายถึงภาวะที่หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย หรือทำได้โดยต้องอาศัยความดันภายในหัวใจที่สูงผิดปกติ ภาวะนี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น
- โรคหลอดเลือดหัวใจ
- กล้ามเนื้อหัวใจตาย
- ความดันโลหิตสูง
- โรคลิ้นหัวใจ
- กล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ
- หัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด
ในผู้ป่วยจำนวนหนึ่ง โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจค่อย ๆ สูญเสียความสามารถในการบีบตัว
โรคหลอดเลือดหัวใจทำให้หัวใจล้มเหลวได้อย่างไร?
ความสัมพันธ์เกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ
1. กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง หากหลอดเลือดหัวใจตีบมาก เลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจอาจไม่เพียงพอ โดยเฉพาะเวลาหัวใจทำงานหนัก เมื่อเกิดซ้ำหรือเป็นเวลานาน กล้ามเนื้อหัวใจอาจทำงานลดลง ส่งผลให้ความสามารถในการสูบฉีดเลือดแย่ลง
2. เกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน เมื่อหลอดเลือดหัวใจอุดตันเฉียบพลัน กล้ามเนื้อหัวใจส่วนที่ไม่ได้รับเลือดอาจเกิดความเสียหายและตาย หากบริเวณที่เสียหายมีขนาดใหญ่ การบีบตัวของหัวใจอาจลดลงอย่างชัดเจนและนำไปสู่หัวใจล้มเหลวได้
อ่านเพิ่มเติม: กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Heart Attack) คืออะไร?
3. เกิดแผลเป็นในกล้ามเนื้อหัวใจ หลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย เนื้อเยื่อบางส่วนจะถูกแทนที่ด้วยพังผืดหรือแผลเป็น ซึ่งไม่สามารถบีบตัวได้เหมือนกล้ามเนื้อหัวใจปกติ เมื่อมีเนื้อเยื่อที่ทำงานได้ลดลง หัวใจส่วนที่เหลือต้องทำงานหนักขึ้น และอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงรูปร่างหรือขนาดของหัวใจในระยะยาว
4. กล้ามเนื้อหัวใจเปลี่ยนโครงสร้าง หลังได้รับความเสียหาย หัวใจอาจเกิดกระบวนการที่เรียกว่า Cardiac Remodeling เช่น
- ห้องหัวใจขยายตัว
- ผนังหัวใจบางส่วนหนาหรือบางลง
- รูปร่างหัวใจเปลี่ยน
- ประสิทธิภาพการบีบตัวลดลง
เมื่อกระบวนการนี้ดำเนินต่อไป อาจนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลวเรื้อรัง
หัวใจล้มเหลวจากโรคหลอดเลือดหัวใจมีอาการอย่างไร?
อาการขึ้นอยู่กับความรุนแรงและระยะของโรค โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่
- เหนื่อยง่ายกว่าปกติ
- หายใจลำบากเวลาออกแรง
- นอนราบแล้วหายใจไม่สะดวก
- ต้องหนุนหมอนหลายใบ
- ตื่นกลางคืนเพราะหายใจไม่ออก
- เท้าหรือข้อเท้าบวม
- น้ำหนักเพิ่มเร็วจากการคั่งของน้ำ
- อ่อนเพลีย
- ใจสั่น
- เบื่ออาหารหรือแน่นท้อง
หากอาการเหล่านี้เกิดในผู้ที่มีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจหรือเคยกล้ามเนื้อหัวใจตาย ควรพบแพทย์เพื่อประเมินภาวะหัวใจล้มเหลว
หัวใจล้มเหลวต่างจาก Heart Attack อย่างไร?
สองภาวะนี้เกี่ยวข้องกันแต่ไม่ใช่โรคเดียวกัน
| Heart Attack | Heart Failure |
|---|---|
| เกิดจากเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจลดลงอย่างเฉียบพลัน | หัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่เพียงพอ |
| มักเกิดฉับพลัน | อาจเกิดเฉียบพลันหรือเรื้อรัง |
| มักมีเจ็บหน้าอกหรือแน่นหน้าอก | มักเด่นที่เหนื่อย หายใจลำบาก และบวม |
| สามารถทำให้เกิดหัวใจล้มเหลวตามมาได้ | อาจเกิดจาก Heart Attack หรือสาเหตุอื่น |
คำว่า “หัวใจวาย” ในภาษาทั่วไปจึงอาจทำให้สับสน เพราะบางคนใช้หมายถึง Heart Attack และบางคนใช้หมายถึง Heart Failure
ป้องกันหัวใจล้มเหลวจากโรคหลอดเลือดหัวใจได้อย่างไร?
การลดโอกาสเกิดหัวใจล้มเหลวเริ่มจากการป้องกันความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ
- ควบคุม LDL Cholesterol
- ควบคุมความดันโลหิต
- ควบคุมระดับน้ำตาล
- งดสูบบุหรี่
- รับประทานยาตามแพทย์สั่ง
- ออกกำลังกายตามความเหมาะสม
- รับประทานอาหารที่ดีต่อหัวใจ
- รีบไปโรงพยาบาลหากมีอาการสงสัย Heart Attack
ยิ่งเปิดหลอดเลือดได้เร็วเมื่อเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน ก็ยิ่งมีโอกาสลดพื้นที่กล้ามเนื้อหัวใจที่เสียหายและลดความเสี่ยงของหัวใจล้มเหลวในอนาคต
อ่านเพิ่มเติม: ป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจอย่างไร? ดูแลหัวใจด้วย Life’s Essential 8
เมื่อไรควรรีบไปโรงพยาบาล?
- หายใจลำบากอย่างรุนแรงหรือเกิดขึ้นฉับพลัน
- เจ็บหรือแน่นหน้าอกร่วมกับหายใจลำบาก
- หน้ามืดหรือหมดสติ
- ใจสั่นรุนแรงร่วมกับอ่อนแรงหรือเจ็บหน้าอก
- ไอมีเสมหะเป็นฟองร่วมกับหอบมาก
- อาการบวมและหายใจลำบากแย่ลงอย่างรวดเร็ว
อาการเหล่านี้อาจบ่งชี้ภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน กล้ามเนื้อหัวใจตาย หรือภาวะแทรกซ้อนอื่นที่ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน
สรุป
โรคหลอดเลือดหัวใจสามารถทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวได้ เมื่อกล้ามเนื้อหัวใจได้รับเลือดไม่เพียงพอเป็นเวลานานหรือถูกทำลายจากกล้ามเนื้อหัวใจตาย ส่งผลให้หัวใจสูบฉีดเลือดได้ลดลง อาการสำคัญของหัวใจล้มเหลว ได้แก่ เหนื่อยง่าย หายใจลำบาก นอนราบไม่ได้ และบวม การควบคุมโรคหลอดเลือดหัวใจตั้งแต่ระยะเริ่มต้น รับประทานยาตามแพทย์สั่ง และรักษาภาวะหัวใจขาดเลือดอย่างรวดเร็วเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน สามารถช่วยลดความเสี่ยงของภาวะหัวใจล้มเหลวได้
คำถามที่พบบ่อย
Q: หัวใจล้มเหลวรักษาหายขาดได้หรือไม่?
A: ขึ้นอยู่กับสาเหตุและชนิดของหัวใจล้มเหลว ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถควบคุมอาการและลดความเสี่ยงของโรคทรุดได้ด้วยยา การรักษาสาเหตุ และการปรับพฤติกรรม แต่จำเป็นต้องติดตามระยะยาว
Q: เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจแล้วจะเป็นหัวใจล้มเหลวทุกคนหรือไม่?
A: ไม่ทุกคน ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับระดับความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ ความรุนแรงของโรค การควบคุมปัจจัยเสี่ยง และการได้รับการรักษาที่เหมาะสม
Q: หัวใจล้มเหลวทำให้ขาบวมได้อย่างไร?
A: เมื่อหัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่ดี ความดันในระบบหลอดเลือดดำอาจเพิ่มขึ้นและไตอาจกักเก็บเกลือกับน้ำมากขึ้น ทำให้เกิดของเหลวสะสมบริเวณขาและข้อเท้า
Q: หลัง Heart Attack ควรตรวจหัวใจล้มเหลวหรือไม่?
A: แพทย์มักประเมินการทำงานของหัวใจหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย โดยเฉพาะด้วย Echocardiogram เพื่อดูการบีบตัวและความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
