ท้องเสียทำอย่างไร? วิธีดูแลตัวเองที่ถูกต้องและปลอดภัย

ท้องเสียแล้วสิ่งแรกที่ควรทำคือทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสีย โดยเฉพาะหากถ่ายเป็นน้ำหลายครั้ง ควรใช้สารละลายเกลือแร่ ORS และจิบอย่างต่อเนื่อง ไม่จำเป็นต้องอดอาหาร และไม่ควรรีบซื้อยาหยุดถ่ายหรือยาปฏิชีวนะมากินเองทุกครั้ง เพราะยาบางชนิดไม่เหมาะกับท้องเสียบางสาเหตุ ท้องเสียเฉียบพลันส่วนใหญ่สามารถดูแลเบื้องต้นที่บ้านได้ หากยังดื่มน้ำได้ ไม่มีถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง หรืออาการขาดน้ำ

5 ข้อที่ควรทำเมื่อท้องเสีย

1. ดื่ม ORS เพื่อทดแทนน้ำและเกลือแร่ เวลาท้องเสีย ร่างกายสูญเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ หากเสียมากกว่าที่ได้รับกลับเข้าไปจะเกิดภาวะขาดน้ำได้ ควรดื่ม ORS (Oral Rehydration Solution) เป็นการรักษาลำดับแรก เพื่อทดแทนน้ำและเกลือแร่ ป้องกันอันตรายจากภาวะขาดน้ำ วิธีง่าย ๆ คือ

ผสม ORS ตามสัดส่วนที่ระบุบนฉลาก ไม่ผสมเข้มหรือเจือจางเอง
จิบทีละน้อยแต่บ่อย โดยเฉพาะหากมีคลื่นไส้
หากยังถ่ายหรืออาเจียน ควรทดแทนของเหลวที่สูญเสียต่อไป
สังเกตปริมาณปัสสาวะร่วมด้วย

2. ไม่จำเป็นต้องอดอาหาร เมื่อได้รับน้ำเพียงพอและเริ่มรับประทานได้ สามารถกลับไปรับประทานอาหารตามปกติที่ร่างกายรับไหวได้ ช่วงที่ยังมีอาการ อาจเลือกอาหารที่กินง่าย เช่น

ข้าวหรืออาหารที่ไม่มันมาก
ไข่หรือโปรตีนที่ปรุงสุก
ซุปหรือน้ำแกงที่ไม่มันและไม่เผ็ด
กล้วยหรืออาหารที่รับประทานแล้วไม่กระตุ้นอาการ

อ่านเพิ่มเติม: ท้องเสียกินอะไรดี? อาหารที่ช่วยให้ลำไส้ฟื้นตัว

3. เลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มที่อาจทำให้ถ่ายมากขึ้น ระหว่างที่ลำไส้ยังไม่ฟื้น ควรลดสิ่งที่อาจกระตุ้นอาการ เช่น

อาหารทอดหรือมีไขมันสูง
เครื่องดื่มแอลกอฮอล์
กาแฟและเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
เครื่องดื่มหรืออาหารที่มีน้ำตาลสูงมาก
ผลิตภัณฑ์ที่มี Sugar alcohol เช่น sorbitol
นมหรือผลิตภัณฑ์ที่มีแลคโตส หากกินแล้วทำให้อาการมากขึ้น

หลังท้องเสียเฉียบพลัน บางคนอาจย่อย Lactose หรือน้ำตาลในนมได้ไม่ดีชั่วคราว ทำให้ดื่มนมแล้วท้องอืด มีแก๊ส หรือถ่ายมากขึ้นได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องงดนมเหมือนกันทั้งหมด

อ่านเพิ่มเติม: ท้องเสียห้ามกินอะไร? อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง

4. อย่ารีบกินยาหยุดถ่ายทุกครั้ง ยาหยุดถ่ายไม่ได้จำเป็นสำหรับผู้ที่ท้องเสียทุกคน และไม่ควรใช้แทนการทดแทนน้ำและเกลือแร่ ดังนั้นก่อนใช้ยา ควรดูว่า

มีไข้หรือไม่
มีเลือดปนในอุจจาระหรือไม่
ปวดท้องรุนแรงหรือไม่
เป็นเด็กหรือผู้ใหญ่
มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอื่นอยู่หรือไม่

อ่านเพิ่มเติม: ยาแก้ท้องเสียมีกี่ประเภท? ควรใช้เมื่อไร

5. ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง ท้องเสียไม่ได้เกิดจากแบคทีเรียทุกครั้ง สาเหตุที่พบบ่อยยังรวมถึงไวรัส อาหาร ยา และความผิดปกติอื่นของระบบทางเดินอาหาร ดังนั้นการถ่ายเป็นน้ำ ไม่ได้แปลว่าต้องกินยาปฏิชีวนะ และแม้ท้องเสียจะเกิดจากแบคทีเรีย ก็ไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีต้องใช้ยาปฏิชีวนะ เพราะแนวทางรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อ ความรุนแรง และปัจจัยของผู้ป่วย จึงไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเองเพียงเพราะต้องการให้ท้องเสียหายเร็วขึ้น

อ่านเพิ่มเติม: ท้องเสียจำเป็นต้องกินยาปฏิชีวนะทุกครั้งหรือไม่?

อาการแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล?

ถ่ายเป็นเลือด หรืออุจจาระดำผิดปกติ
ไข้สูง
ปวดท้องรุนแรง
อาเจียนบ่อยจนดื่มไม่ได้
ปัสสาวะน้อยลงมาก
มีอาการขาดน้ำ
เวียนศีรษะหรือหน้ามืดมาก
ซึม สับสน หรืออ่อนเพลียผิดปกติ
อาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงต่อเนื่อง

อ่านเพิ่มเติม: ท้องเสียอันตรายไหม? 7 อาการที่ไม่ควรรอดูเอง

สรุป

เมื่อมีอาการท้องเสีย สิ่งสำคัญอันดับแรกคือป้องกันภาวะขาดน้ำด้วยการทดแทนน้ำและเกลือแร่ โดยเฉพาะ ORS เมื่อมีการสูญเสียจากการถ่าย ไม่จำเป็นต้องอดอาหาร เมื่อกินไหวสามารถกลับมารับประทานอาหารที่เหมาะสมได้ ไม่ควรรีบใช้ยาหยุดถ่ายหรือซื้อยาปฏิชีวนะกินเองทุกครั้ง ระหว่างดูแลตัวเองควรสังเกตการถ่าย ปริมาณปัสสาวะ ความสามารถในการดื่ม และอาการโดยรวม หากมีถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์