โรคหลอดเลือดหัวใจคืออะไร? อาการ สาเหตุ การรักษา และการดูแลแบบองค์รวม

โรคหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery Disease: CAD) เป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของคนไทยและประชากรทั่วโลก เกิดจากหลอดเลือดแดงที่ทำหน้าที่ส่งเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจเกิดการตีบหรืออุดตัน ส่งผลให้หัวใจได้รับเลือดไม่เพียงพอ หากไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Heart Attack) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายถึงชีวิต 

โรคหลอดเลือดหัวใจคืออะไร?

หัวใจต้องอาศัยหลอดเลือดโคโรนารี (Coronary Arteries) ในการนำเลือดที่มีออกซิเจนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ เมื่อผนังหลอดเลือดเกิดการสะสมของ

• ไขมัน LDL
• คอเลสเตอรอล
• เซลล์อักเสบ
• แคลเซียม
• พังผืด

จะเกิดเป็นคราบไขมัน (Atherosclerotic Plaque) ทำให้หลอดเลือดค่อย ๆ แคบลง เลือดไหลผ่านได้น้อยลง หัวใจจึงได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ โดยเฉพาะเวลาที่หัวใจต้องทำงานหนัก เช่น เดินเร็ว วิ่ง หรือออกกำลังกาย

หากคราบไขมันแตก จะกระตุ้นให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันเฉียบพลัน ส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงหัวใจหยุดลง และเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันได้

อาการของโรคหลอดเลือดหัวใจ

• เจ็บหรือแน่นกลางหน้าอก เหมือนมีของหนักกดทับ
• ปวดร้าวไปไหล่ แขนซ้าย คอ หลัง หรือกราม
• เหนื่อยง่ายกว่าปกติ
• หายใจไม่อิ่ม
• ใจสั่น
• เวียนศีรษะ
• เหงื่อออกมากผิดปกติ
• คลื่นไส้

หากมีอาการเจ็บหน้าอกนานเกิน 15–20 นาที โดยเฉพาะขณะพัก หรือมีเหงื่อแตก หน้ามืด หายใจลำบาก ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที

อ่านเพิ่มเติม: อาการโรคหลอดเลือดหัวใจ มีอะไรบ้าง?

สาเหตุของโรคหลอดเลือดหัวใจ

โรคนี้เกิดจากการสะสมของคราบไขมันในหลอดเลือดเป็นเวลานาน ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่

• ไขมันในเลือดสูง
• ความดันโลหิตสูง
• เบาหวาน
• สูบบุหรี่
• โรคอ้วน
• ไม่ออกกำลังกาย
• รับประทานอาหารไขมันอิ่มตัวสูง
• อายุที่เพิ่มขึ้น
• พันธุกรรม
• ความเครียดเรื้อรัง

อ่านเพิ่มเติม: โรคหลอดเลือดหัวใจเกิดจากอะไร?

โรคหลอดเลือดหัวใจตรวจวินิจฉัยอย่างไร?

แพทย์จะประเมินจากประวัติ อาการ และตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม การตรวจที่ใช้บ่อย ได้แก่

• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG)
• ตรวจเลือด
• Exercise Stress Test
• Echocardiogram
• CT Coronary Angiography
• การฉีดสีหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Angiography)

โรคหลอดเลือดหัวใจรักษาอย่างไร?

แนวทางการรักษามีเป้าหมายเพื่อ

• ลดอาการเจ็บหน้าอก
• ป้องกันกล้ามเนื้อหัวใจตาย
• ลดการตีบเพิ่มขึ้นของหลอดเลือด
• ลดการเสียชีวิต

1. ปรับพฤติกรรม

• งดสูบบุหรี่
• ควบคุมน้ำหนัก
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมเบาหวาน
• ควบคุมความดัน
• ควบคุมไขมันในเลือด

2. การใช้ยา แพทย์อาจพิจารณาใช้ยา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ของผู้ป่วยแต่ละราย เช่น

• ยาลดไขมัน
• ยาต้านเกล็ดเลือด
• ยาลดความดัน
• ยาขยายหลอดเลือด

3. การรักษาด้วยหัตถการ ในผู้ป่วยที่หลอดเลือดตีบรุนแรง อาจจำเป็นต้อง

• ขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน
• ใส่ขดลวด (Stent)
• ผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ (CABG)

อ่านเพิ่มเติม: โรคหลอดเลือดหัวใจรักษาอย่างไร?

การเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจในทัศนะการแพทย์จีน?

ในทัศนะการแพทย์แผนจีน ภาวะไขมันในเลือดสูงมักสัมพันธ์กับ “เสมหะชื้น” ซึ่งเกิดจากการทำงานของม้ามและกระเพาะอาหารบกพร่อง ทำให้การลำเลียงและเปลี่ยนแปลงสารอาหารไม่มีประสิทธิภาพ เกิดการสะสมของความชื้นและเสมหะภายในร่างกาย เมื่อสะสมเป็นเวลานานจะรวมกับภาวะเลือดคั่ง ส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดติดขัด คล้ายกับกระบวนการเกิดหลอดเลือดแข็งและตีบในทางการแพทย์ปัจจุบัน 

บทบาทของยาสมุนไพรจีนในการดูแลหลอดเลือดหัวใจ

การรักษาในทางการแพทย์จีนจึงไม่ได้มุ่งเพียงการกระตุ้นการไหลเวียนเลือด แต่ยังให้ความสำคัญกับการลดเสมหะชื้น ฟื้นฟูการทำงานของม้าม และปรับสมดุลชี่ร่วมด้วย ด้วยตำรับยาสมุนไพรจีนที่ใช้ดูแลหลอดเลือดหัวใจและสมอง มีประวัติการใช้ในวงการแพทย์จีนมาอย่างยาวนาน ประกอบด้วยสมุนไพรจีนหลายชนิด เช่น Huangqi, Danshen, Chuanxiong, Honghua, Chishao ฯลฯ ผ่านการศึกษาทางเภสัชวิทยาและชีววิทยาระดับโมเลกุล ออกฤทธิ์ผ่านหลายกลไกพร้อมกัน (Multi-target, Multi-pathway) ได้แก่

1. ลดการอักเสบของผนังหลอดเลือด

• ลดการสร้างสารก่อการอักเสบหลายชนิด เช่น TNF-α, IL-1β, IL-6 
• ยับยั้งการทำงานของ NF-κB signaling pathway 

ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่ควบคุมการอักเสบของหลอดเลือด ส่งผลให้ลดการอักเสบและชะลอการดำเนินของโรคหลอดเลือดแดงแข็ง

2. ปกป้องเซลล์บุผนังหลอดเลือด

• โดยเพิ่มการสร้าง Nitric Oxide 
• กระตุ้นการทำงานของ eNOS 
• ลดภาวะ Endothelial Dysfunction
• ส่งเสริมการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดขนาดเล็ก

จึงช่วยให้หลอดเลือดทำงานได้ดีขึ้นและคงความยืดหยุ่นของผนังหลอดเลือด

3. ลดภาวะเครียดออกซิเดชัน

ความเครียดออกซิเดชัน (Oxidative Stress) เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่เร่งการเกิดคราบไขมันและทำลายเซลล์หลอดเลือด

4. ลดการเกิดหลอดเลือดแดงแข็ง

• ชะลอการสะสมของคราบไขมันในผนังหลอดเลือด
• ลดการเกิด Foam Cell
• ลดการสะสมของคอเลสเตอรอลในผนังหลอดเลือด
• เพิ่มเสถียรภาพของคราบไขมัน (Plaque Stability)

5. ลดการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือดและส่งเสริมการไหลเวียนเลือด 

• ลดการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด (Platelet Aggregation)
• ลดความหนืดของเลือด
• ส่งเสริมการไหลเวียนในหลอดเลือดฝอย
• ช่วยเพิ่มการส่งออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อ

6. ปกป้องกล้ามเนื้อหัวใจ

• ลดการตายของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ (Apoptosis)
• ลดความเสียหายจากภาวะขาดเลือดและการกลับมาได้รับเลือด (Ischemia-Reperfusion Injury)
• ปรับสมดุลการใช้พลังงานของเซลล์หัวใจ
• ส่งเสริมการทำงานของไมโทคอนเดรีย

ดูแลตนเองอย่างไรเพื่อลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ

• รับประทานอาหารที่มีผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสี
• ลดอาหารหวาน มัน และเค็ม
• ออกกำลังกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
• งดสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• ควบคุมระดับน้ำตาล ความดันโลหิต และไขมันในเลือด
• ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

สรุป

โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นโรคที่สามารถป้องกันและชะลอการดำเนินโรคได้ หากได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม การควบคุมปัจจัยเสี่ยง การปรับพฤติกรรม และการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม ล้วนมีส่วนช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้ในทางการแพทย์จีน การฟื้นฟูสมดุลของร่างกาย ควบคู่กับการส่งเสริมการไหลเวียนของเลือดและการจัดการภาวะเสมหะชื้น เป็นอีกแนวทางหนึ่งที่อาจนำมาใช้ร่วมกับการรักษามาตรฐานภายใต้การดูแลของผู้ประกอบวิชาชีพ เพื่อสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยอย่างครอบคลุม

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)