มะเร็งตับปฐมภูมิหมายถึงเนื้องอกร้ายที่เกิดจากเซลล์ตับโดยตรง ที่พบได้บ่อยในทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรค ได้แก่ การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี (HBV) หรือไวรัสตับอักเสบซี (HCV) การได้รับสารอะฟลาทอกซิน การปนเปื้อนของน้ำดื่ม การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก ภาวะตับแข็ง และการสัมผัสสารเคมีกลุ่มไนโตรซามีน
ปัจจุบัน ในทางคลินิก ผู้ป่วยมะเร็งตับในประเทศจีนจำนวนมากใช้การรักษาแบบผสมผสานแพทย์จีนและตะวันตก เช่น การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนต้านมะเร็งแบบให้ทั่วร่างกายหรือเฉพาะที่ ซึ่งช่วยบรรเทาภาวะแทรกซ้อน เพิ่มประสิทธิผลการรักษา และปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
กรณีศึกษานี้เป็นการนำเสนอผู้ป่วยมะเร็งตับระยะ CNLC IIb จำนวน 1 ราย ซึ่งได้รับการรักษาแบบบูรณาการหลายรูปแบบร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน โดยผลการรักษาหลังติดตามพบว่าโรคอยู่ในระดับ SD (stable disease) เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงสำหรับแพทย์ในทางคลินิกในการวินิจฉัยและรักษามะเร็งตับ
ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย
- ผู้ป่วยชาย อายุ 76 ปี
- มีประวัติได้รับการรักษามะเร็งตับปฐมภูมิด้วยหัตถการแทรกแซงมาแล้วมากกว่า 3 ปี และมีคะแนนสมรรถภาพร่างกาย (Performance Status; PS) อยู่ที่ 0–2 คะแนน ซึ่งบ่งชี้ว่ายังสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้บางส่วนถึงเกือบปกติ
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)
- มีประวัติโรคด่างขาว (vitiligo) มากกว่า 20 ปี
- ตรวจพบไวรัสตับอักเสบซีในเดือนกรกฎาคม ปี 2020
- มีภาวะตับแข็งร่วมกับน้ำในช่องท้อง
- มีประวัติมะเร็งตับที่แพร่กระจายภายในตับจากการตรวจวินิจฉัยก่อนหน้า
การตรวจร่างกายตามแพทย์แผนจีน
ผู้ป่วยรู้สึกตัวดี สภาพจิตใจ/กำลังทั่วไป ปวดบริเวณลิ้นปี่หรือท้องส่วนบนและไม่ยอมให้กดตรวจ (กดแล้วเจ็บมาก) ปากแห้ง ปากขม เบื่ออาหาร/กินได้น้อย นอนหลับไม่ดี อุจจาระแข็ง ปัสสาวะสีเหลือง ลิ้นสีแดงคล้ำ ฝ้าลิ้นสีขาวค่อนข้างหนา ชีพจรตึงลื่น
การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)
1. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Laboratory Tests)
- HCV-RNA เป็นบวก
- ระดับ alpha-fetoprotein (AFP) เท่ากับ 2582.11 ng/mL
2. อัลตราซาวด์
กลีบขวาของตับมีขนาดโตขึ้น พบก้อนเสียงสะท้อนไม่สม่ำเสมอในตับ ขนาด 106 × 105 × 120 มม. บ่งชี้ว่ามีก้อนเนื้อแข็งขนาดใหญ่ที่กลีบขวาของตับ (ยังไม่แน่ชัดว่าเป็นชนิดใด)
3. CT Scan ช่องท้องส่วนบนแบบฉีดสารทึบรังสี
- พบตับแข็ง (liver cirrhosis) ร่วมกับ ม้ามโต (splenomegaly) และ ภาวะน้ำในช่องท้อง (ascites)
- พบก้อนในตับกลีบขวา ขนาดหน้าตัดใหญ่สุดประมาณ 123 × 109 มม. สงสัยเนื้องอก ร่วมกับ การแพร่กระจายหลายตำแหน่งภายในตับ (multiple intrahepatic metastases)
- พบถุงน้ำดีอักเสบ (cholecystitis) ร่วมกับนิ่วในถุงน้ำดี (cholelithiasis)
- พบต่อมน้ำเหลืองขนาดเล็กบริเวณช่องท้องด้านหลัง (retroperitoneum) และบริเวณ porta hepatis
การวินิจฉัย (Diagnosis)
- มะเร็งตับระยะ CNLC IIb, Child-Pugh ระดับ B มีการแพร่กระจายภายในตับ
- ตับแข็งร่วมกับมีน้ำในช่องท้อง
- ไวรัสตับอักเสบซี
- โรคด่างขาว (vitiligo)
แผนการรักษา (Treatment Plan)
- 30 กรกฎาคม 2020 ทำการฉีดสีหลอดเลือดแดงตับและทำหัตถการให้ยา/อุดหลอดเลือด (TACE) ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน
- 1 กันยายน 2020 – 6 เมษายน 2021 การปกป้องการทำงานของตับ การลดระดับเอนไซม์ตับ การแก้ไขภาวะ อัลบูมินในเลือดต่ำ (hypoalbuminemia) การส่งเสริมการขับปัสสาวะเพื่อลดภาวะบวมน้ำ (diuresis and edema control) และการรักษาการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน
- 21 เมษายน 2021 – 20 เมษายน 2022 ได้รับ Pembrolizumab ขนาด 100 มก. ร่วมกับ Lenvatinib mesylate capsule ขนาด 8–4 มก. วันละครั้ง พร้อมการรักษาประคับประคอง ได้แก่ การปกป้องการทำงานของตับ การลดระดับเอนไซม์ตับ การแก้ไขภาวะอัลบูมินในเลือดต่ำ (hypoalbuminemia) การส่งเสริมการขับปัสสาวะ และการรักษาการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน
- 23 มิถุนายน 2022 การจี้ทำลายก้อนในตับด้วยคลื่นวิทยุ (Radiofrequency ablation; RFA) ร่วมกับการรักษาประคับประคอง ได้แก่ การแก้ไขภาวะอัลบูมินในเลือดต่ำ (hypoalbuminemia) การปกป้องการทำงานของตับ และการรักษาการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบซี ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน
การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)
ตารางที่ 1 ตารางการประเมินผลการรักษาของผู้ป่วย
| ช่วงเวลาการรักษา | แผนการรักษา | การประเมินผลการรักษา |
|---|---|---|
| 30 กรกฎาคม 2020 | หัตถการ TACE | – |
| 1 กันยายน 2020 – 6 เมษายน 2021 | การรักษาแบบบูรณาการแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนปัจจุบัน | SD (โรคคงที่) |
| 21 เมษายน 2021 – 20 เมษายน 2022 | pembrolizumab + lenvatinib | SD (โรคคงที่) |
สรุปกรณีศึกษา
ประเทศจีนเป็นประเทศที่มีอัตราการเกิดมะเร็งตับค่อนข้างสูง ปัจจุบันแนวทางการรักษามะเร็งตับมักใช้การรักษาแบบผสมผสานหลายวิธีร่วมกันทั้งการแพทย์แผนปัจจุบันและการแพทย์แผนจีน ตามทฤษฎีการแพทย์แผนจีน มะเร็งตับสามารถจัดอยู่ในกลุ่มอาการต่าง ๆ เช่น ก้อนสะสมในตับ เจิ่งเจีย จี้จวี้ ท้องมาน/ท้องบวม ดีซ่าน และอาการแน่นท้องจากชี่อุดกั้น เป็นต้น กลไกสำคัญของการเกิดมะเร็งตับคือ เลือดคั่ง พิษ และภาวะพร่องของร่างกาย ดังนั้น หลักสำคัญในการรักษามะเร็งตับจึงควรมุ่งเน้นที่การบำรุงม้ามและปรับการไหลเวียนของชี่ การสลายเลือดคั่งและทำให้ก้อนนิ่มหรือสลายตัว รวมถึงการขับความร้อนและขจัดพิษ
ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ใช้ในผู้ป่วยรายนี้ เป็นตำรับยาที่พัฒนาขึ้นจากทฤษฎีดังกล่าว โดยมีหลักการรักษาคือ บำรุงม้ามและไต สลายก้อน เปิดการไหลเวียนของเส้นลมปราณ และช่วยขับพิษต้านมะเร็ง ประกอบด้วยสมุนไพรหลายชนิด เช่น Huangqi เพื่อเสริมพลังชี่ และ Ezhu เพื่อช่วยสลายก้อนเป็นตัวยาหลัก Renshen, Nüzhenzi และ Lingzhi เพื่อบำรุงม้ามและไต รวมถึง Jineijin, Tubiechong และ Fuling ที่ช่วยสลายก้อนและส่งเสริมการไหลเวียนของเส้นลมปราณ นอกจากนี้ยังมี Baihuasheshecao, Banzhilian, Baiying และ Shemei ที่มีฤทธิ์ช่วยขับพิษและต้านมะเร็ง ทำให้ตำรับยานี้มีคุณสมบัติทั้งบำรุงร่างกายและช่วยสลายก้อนเนื้องอก
ในกรณีผู้ป่วยรายนี้ ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตับระยะ CNLC IIb และ Child-Pugh ระดับ B ร่วมกับการแพร่กระจายภายในตับ หลังได้รับการรักษาแบบผสมผสานระหว่างการแพทย์แผนจีนและการแพทย์แผนปัจจุบัน ตั้งแต่วันที่ 17 กรกฎาคม 2020 ถึง 16 เมษายน 2021 เมื่อประเมินผลด้วยการตรวจภาพทางรังสีพบว่า โรคอยู่ในภาวะคงที่ (Stable Disease; SD) แสดงให้เห็นว่าการรักษาแบบผสมผสานดังกล่าว มีประสิทธิผลที่ดีและมีความปลอดภัยในระดับที่น่าเชื่อถือ
Source
Oncology Department (Ward 2), Henan Provincial Hospital of Traditional Chinese Medicine, China
แหล่งข้อมูล
แผนกมะเร็งวิทยา (วอร์ดที่ 2) โรงพยาบาลแพทย์แผนจีนมณฑลเหอหนาน ประเทศจีน
หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย
