การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนภายหลังการรักษาแบบแทรกแซงในผู้ป่วยมะเร็งตับ

มะเร็งตับปฐมภูมิ คือ มะเร็งที่เกิดขึ้นจากเซลล์ตับโดยตรง ซึ่งพบได้บ่อยในทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิดมะเร็งตับ ได้แก่ การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ภาวะตับแข็ง การดื่มแอลกอฮอล์มาก สารพิษอะฟลาทอกซิน และปัจจัยจากสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ โดยข้อมูลรายงานล่าสุดในจีนระบุว่า มะเร็งตับที่เกี่ยวข้องกับไวรัสตับอักเสบบีมีสัดส่วนสูงมาก

ผู้ป่วยจำนวนมากมักตรวจพบโรคใน “ระยะกลางถึงระยะท้าย” ทำให้ไม่สามารถผ่าตัดได้ จึงต้องใช้การรักษาแบบหัตถการแทรกแซง เช่น การอุดหลอดเลือดร่วมกับเคมีบำบัดผ่านหลอดเลือดแดง; TACE) และการรักษาแบบผสมผสานร่วมกัน ปัจจุบันได้มีการนำตำรับยาสมุนไพรจีนมาใช้เสริมการรักษา เพื่อช่วยบรรเทาภาวะแทรกซ้อน เสริมผลการรักษา และช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น

กรณีศึกษานี้นำเสนอผู้ป่วยมะเร็งตับ 1 ราย ที่ได้รับการรักษาแบบหัตถการแทรกแซงหลายครั้งและใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนอย่างต่อเนื่องเพื่อสังเกตผลในระยะยาว

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

ผู้ป่วยชาย อายุ 67 ปี
ตรวจพบก้อนในตับมา 5 วัน ก่อนมารับการรักษา

ประวัติการรักษาก่อนหน้า (Prior Treatment History)

ปี 1996 ตรวจสุขภาพพบตัวบ่งชี้ไวรัสตับอักเสบบีเป็นบวก รับประทานยา 1 ปี หลังจากนั้นตรวจติดตามและเข้าใจว่าไวรัสหายแล้ว จึงไม่ได้ติดตามต่อ
ธันวาคม 2018 ตรวจสุขภาพตามปกติ CT Scan พบก้อนในตับ แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตับชนิด Hepatocellular Carcinoma และได้รับการรักษาในโรงพยาบาล
7 มีนาคม 2019 ทำหัตถการแทรกแซงครั้งที่ 2
4 พฤศจิกายน 2019 ทำหัตถการแทรกแซงครั้งที่ 3
15 กันยายน 2021 อัลตราซาวด์ติดตามผล พบก้อนบริเวณตับกลีบซ้ายขนาด 3.3 × 2.8 ซม. และไม่พบสัญญาณการเลือดไหลเวียนชัดเจน
23 มีนาคม 2022 CT Scan ติดตามผล พบ ภาวะตับแข็งและไม่พบการเสริมความเข้มผิดปกติชัดเจน
15 มิถุนายน 2022 อัลตราซาวด์ติดตามผล พบลักษณะเนื้อตับหยาบขึ้น ก้อนบริเวณตับกลีบซ้ายเล็กลง และพบถุงน้ำในตับและนิ่วในถุงน้ำดี
ธันวาคม 2023 ได้ทำหัตถการแทรกแซงอีกครั้ง

ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)

มีประวัติความดันโลหิตสูงมากกว่า 10 ปี ใช้ยา nifedipine ชนิดออกฤทธิ์นาน
ปี 2004 เคยเป็นวัณโรคปอดชนิดมีโพรง ปัจจุบันมีพังผืด/หินปูน (ผู้ป่วยให้ประวัติว่าติดตามแล้วดีขึ้น)
ปี 2013 ผ่าตัดไส้ติ่งแบบส่องกล้อง
เมื่อประมาณ 3 ปีก่อน ประสบอุบัติเหตุหกล้มทำให้กระดูกหักหลายตำแหน่ง (เชิงกราน/สะบ้า/หน้าอก/ซี่โครง/หน้าแข้ง/น่อง) ได้รับการผ่าตัดและเคยถ่ายเลือด (ไม่ทราบรายละเอียด)
16 กันยายน 2020 ตรวจพบนิ่วในถุงน้ำดี

การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)

1. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Laboratory Tests)

พบสารบ่งชี้มะเร็งที่สำคัญดังนี้

CEA 6.57 ng/mL
AFP 312 ng/mL

2. CT Scan ช่องท้องส่วนบนแบบฉีดสารทึบรังสี (8 มีนาคม 2019)

ตับรูปร่างปกติ
พบก้อนความหนาแน่นต่ำที่กลีบขวาของตับ ขนาดประมาณ 3.9 × 3.2 ซม.
ลักษณะการเสริมความเข้มของรอยโรคเข้าได้กับมะเร็งตับ
พบรอยโรคกลม ๆ ความหนาแน่นต่ำหลายจุดที่ไม่เสริมความเข้ม (อาจเป็นถุงน้ำหรือรอยโรคชนิดไม่ร้าย)
ในถุงน้ำดีพบความหนาแน่นผิดปกติ (สอดคล้องกับนิ่ว)

3. CT Scan ช่องท้องส่วนบนแบบฉีดสารทึบรังสี (16 มีนาคม 2023)

ตับรูปร่างไม่สม่ำเสมอ ผิวตับไม่เรียบ สอดคล้องกับ ตับแข็ง
พบเงาลักษณะเป็นก้อนบริเวณกลีบซ้ายด้านใน ขนาดประมาณ 2.3 ซม.
ในระยะหลอดเลือดแดงมีการเสริมความเข้มแบบไม่สม่ำเสมอ และค่อย ๆ ลดลงในระยะพอร์ทัล/หน่วงเวลา (เป็นลักษณะที่พบได้ในมะเร็งตับ)
พบก้อนกลมความหนาแน่นต่ำหลายจุดที่ไม่เสริมความเข้มชัดเจน
พบจุดความหนาแน่นสูงในถุงน้ำดี (นิ่ว)
พบจุดความหนาแน่นสูงบางส่วนในต่อมหมวกไตซ้าย และรูปร่างไตขวาดูไม่เรียบ (แนะนำติดตามตามดุลยพินิจแพทย์)

การวินิจฉัย (Diagnosis)

มะเร็งตับ
ไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง

แผนการรักษา (Treatment Plan)

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 ผู้ป่วยได้รับการรักษาแบบแทรกแซงหลายครั้ง (interventional therapy) และได้รับตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริมควบคู่กันตลอดระยะเวลาการรักษา

การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)

ปัจจุบันการทำงานของตับของผู้ป่วยอยู่ในเกณฑ์ปกติ
อาการแน่นท้อง อ่อนเพลีย และความอยากอาหารดีขึ้น
ระดับตัวบ่งชี้มะเร็ง alpha-fetoprotein (AFP) อยู่ในระดับที่ควบคุมได้ โดยไม่พบแนวโน้มเพิ่มขึ้นของค่าดังกล่าว

สรุปกรณีศึกษา

ผู้ป่วยรายนี้ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตับ โดยมีปัจจัยพื้นฐานสำคัญคือการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังและในระหว่างการติดตามพบภาวะตับแข็งร่วมด้วย ตั้งแต่ปี 2019 ผู้ป่วยได้รับการรักษาแบบหัตถการแทรกแซงหลายครั้ง และใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริมอย่างต่อเนื่อง ระหว่างการติดตามผลพบว่า อาการของผู้ป่วยดีขึ้นอย่างชัดเจน เช่น อาการแน่นท้อง อ่อนเพลีย และความอยากอาหารดีขึ้น นอกจากนี้ การติดตามค่าตัวบ่งชี้มะเร็ง AFP แสดงให้เห็นว่าการดำเนินของโรคสามารถควบคุมได้ในระดับหนึ่ง

งานวิจัยก่อนหน้าหลายการศึกษายังสนับสนุนว่า การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษาแบบหัตถการแทรกแซง เช่น การอุดหลอดเลือดร่วมกับเคมีบำบัดผ่านทางหลอดเลือดแดง (TACE) สามารถช่วยบรรเทาอาการต่าง ๆ ที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยมะเร็ง เช่น เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย แน่นท้อง และอาการปวด รวมทั้งช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างมีนัยสำคัญ ปัจจุบันแนวคิดการรักษามะเร็งไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการยืดอายุผู้ป่วยเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับการทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งกรณีศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่า การรักษาแบบผสมผสานระหว่างแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนตะวันตกอาจช่วยสนับสนุนทั้งประสิทธิผลของการรักษาและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้ในระยะยาว

Source

Department of Infectious Diseases, The Second Affiliated Hospital of Xi’an Jiaotong University, China

แหล่งข้อมูล

แผนกโรคติดเชื้อ โรงพยาบาลในเครือแห่งที่สอง มหาวิทยาลัยซีอานเจียวทง ประเทศจีน

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย