การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนในผู้ป่วยมะเร็งตับที่มีการลุกลามซ้ำๆ

มะเร็งตับปฐมภูมิเป็นเนื้องอกร้ายที่เกิดจากเซลล์ของตับโดยตรง และเป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบได้บ่อยในทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรค ได้แก่ การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี (HBV) หรือไวรัสตับอักเสบซี (HCV) การได้รับสารพิษอะฟลาทอกซิน การปนเปื้อนของน้ำดื่ม การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป ภาวะตับแข็ง รวมถึงสารเคมีบางชนิด เช่น กลุ่มไนโตรซามีน เป็นต้น

ปัจจุบันในประเทศจีน การรักษามะเร็งตับมักใช้แนวทางแบบผสมผสานระหว่างแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนตะวันตก โดยเฉพาะการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริมร่วมกับการรักษาทางการแพทย์สมัยใหม่ เพื่อช่วยบรรเทาภาวะแทรกซ้อน เพิ่มประสิทธิผลของการรักษา และปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย

กรณีศึกษานี้นำเสนอผู้ป่วยมะเร็งตับ 1 ราย ที่ได้รับการรักษาด้วยการรักษาแบบมุ่งเป้าร่วมกับการอุดหลอดเลือดแบบหัตถการแทรกแซง พร้อมใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม เพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงสำหรับการรักษามะเร็งตับในทางคลินิก

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

ผู้ป่วยชาย อายุ 69 ปี
มีประวัติมีก้อนในช่องท้องมานานกว่า 8 ปี และมีอาการกำเริบรุนแรงขึ้น 1 วันก่อนเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

ประวัติการรักษาก่อนหน้า (Prior Treatment History)

ประมาณ 8 ปีก่อน ผู้ป่วยตรวจพบก้อนในช่องท้องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจนและได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น ตับแข็งจากไวรัสตับอักเสบบี ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลหลายครั้งและอาการดีขึ้นทุกครั้งหลังการรักษา
ปี 2022 ผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งตับปฐมภูมิ และได้รับการรักษาด้วยการจี้ทำลายก้อนมะเร็งด้วยรังสีไมโครเวฟ
1 วันก่อนมาโรงพยาบาล อาการก้อนในช่องท้องกำเริบรุนแรงขึ้นอีกครั้ง ทำให้ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)

มีประวัติไวรัสตับอักเสบบีมากกว่า 10 ปี ปัจจุบันรับประทาน entecavir เพื่อต้านไวรัส
มีประวัติตับแข็งมากกว่า 8 ปี
มีประวัติมะเร็งตับปฐมภูมิประมาณ 2 ปี และเคยได้รับการตรวจชิ้นเนื้อของรอยโรคในตับภายใต้การนำทางด้วยอัลตราซาวด์เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2022 รวมถึงการจี้ทำลายก้อนมะเร็งด้วยรังสีไมโครเวฟ ผู้ป่วยมีประวัติการถ่ายเลือดและเคยได้รับการรักษาแบบหัตถการแทรกแซงหลายครั้ง ประวัติการได้รับวัคซีนไม่ชัดเจน
ผู้ป่วยปฏิเสธประวัติความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ โรควัณโรค ไข้เลือดออก รวมถึงไม่มีประวัติแพ้ยา อาหาร หรือแพ้เกสรดอกไม้

การตรวจร่างกาย (Physical Examination)

จากการตรวจร่างกายทั่วไป ผู้ป่วยมีอาการแน่นท้องร่วมกับภาวะอ่อนเพลีย มีภาวะซีดจากผลตรวจเลือดที่แสดงค่าฮีโมโกลบินต่ำ และมีสัญญาณทางคลินิกที่สัมพันธ์กับภาวะตับแข็ง เช่น ม้ามโต และภาวะการไหลเวียนเลือดทางเบี่ยง

การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)

1. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Laboratory Tests)

Partial Activated Thromboplastin Time (APTT) 35.6 วินาที
Plasma Fibrinogen (Fbg) 1.23 g/L
D-Dimer 0.90 mg/L
Fibrinogen Degradation Products (FDP) 5.9 mg/L
Hepatitis B Surface Antigen (HBsAg) 1.52 IU/mL
Anti-Hepatitis B e Antibody (Anti-HBe) 61.60 Inh%
Anti-Hepatitis B Core Antibody (Anti-HBc) 259.50 COI
จำนวนเม็ดเลือดขาว (WBC) 3.08 × 10⁹/L
จำนวนลิมโฟไซต์ (Lymphocyte count) 0.66 × 10⁹/L
ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) 88 g/L
จำนวนเกล็ดเลือด (Platelet count) 69 × 10⁹/L
Albumin 30 g/L
Urea 10.74 mmol/L

2. การตรวจ MRI ตับ ทางเดินน้ำดี ม้าม และตับอ่อน

พบภาวะตับแข็งร่วมกับม้ามโต และพบหลอดเลือดดำโป่งพองที่หลอดอาหารถึงก้นกระเพาะอาหาร พบมีน้ำในช่องท้องเป็นสิ่งที่ตรวจพบใหม่ในครั้งนี้

3. CT Scan ทรวงอก

พบการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อคั่นระหว่างถุงลมของปอดทั้งสองข้าง มีถุงลมโป่งพองแบบไม่สม่ำเสมอ และมีถุงลมโป่งพองขนาดใหญ่ (bullae) พบปมก้อนเล็ก ๆ และเงาเป็นหย่อม ๆ กระจายอยู่ในปอดทั้งสองข้าง
โดยรวมใกล้เคียงกับครั้งก่อน ที่พบต่อมน้ำเหลืองในช่องกลางอกโต ผนังเยื่อหุ้มปอดทั้งสองข้างหนาตัวเฉพาะที่ และพบความเสื่อมของข้อต่อเล็กบางส่วนของกระดูกสันหลังทรวงอก

การวินิจฉัย (Diagnosis)

เนื้องอกร้ายของตับ
ภาวะเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร
ภาวะโลหิตจาง
ตับแข็งระยะ decompensated ภายหลังการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี ร่วมกับม้ามโตและการเกิดหลอดเลือดคอลแลทเทอรัล
ภาวะหลังการรักษามะเร็งตับปฐมภูมิด้วยการจี้ทำลายก้อนด้วยคลื่นไมโครเวฟและคลื่นวิทยุ
ถุงน้ำในตับ
ถุงน้ำในไต

แผนการรักษา (Treatment Plan)

การรักษาแบบมุ่งเป้าด้วยยา sorafenib
การรักษาแบบแทรกแซงด้วยการอุดหลอดเลือด (embolization therapy) ร่วมกับการให้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม

การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)

ภายหลังการรักษาเป็นเวลา 90 วัน พบว่าอาการท้องอืดของผู้ป่วยลดลง อาการอ่อนเพลียดีขึ้น และความอยากอาหารดีขึ้น
การดำเนินของเนื้องอกอยู่ในภาวะควบคุมได้ และไม่พบการแพร่กระจายของโรค

สรุปกรณีศึกษา

การอุดหลอดเลือดแดงร่วมกับเคมีบำบัดผ่านหลอดเลือด (TACE) เป็นวิธีการรักษามะเร็งตับแบบไม่ผ่าตัดที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยสามารถนำยาเคมีบำบัดเข้าสู่ก้อนเนื้องอกโดยตรงผ่านหลอดเลือดแดงตับ และอุดหลอดเลือดที่หล่อเลี้ยงก้อนเนื้องอก ทำให้ก้อนขาดเลือดและลดขนาดลง อย่างไรก็ตาม การรักษานี้อาจก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ เช่น ไข้ ปวด คลื่นไส้ อาเจียน หรือความผิดปกติของการทำงานของตับและไตได้ ขณะเดียวกัน sorafenib ซึ่งเป็นยามุ่งเป้าระดับโมเลกุลที่ใช้รักษามะเร็งตับ อาจทำให้เกิดอาการข้างเคียง เช่น ท้องเสีย ผื่น กลุ่มอาการมือ–เท้า ความดันโลหิตสูง และอ่อนเพลียได้

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การแพทย์จีนได้แสดงบทบาทสำคัญในการช่วยลดอาการไม่พึงประสงค์จากการรักษามะเร็ง ควบคุมการกลับเป็นซ้ำ และปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ทำให้การรักษามะเร็งตับด้วยแนวทางผสมผสานระหว่างแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนตะวันตกได้รับความสนใจมากขึ้น ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นตำรับยาที่พัฒนาขึ้นจากทฤษฎี “โรคเส้นลมปราณ” ของการแพทย์จีน โดยมีหลักการรักษาในการบำรุงม้ามและไต สลายก้อน เปิดการไหลเวียนของเส้นลมปราณ และขับพิษต้านมะเร็ง ประกอบด้วยสมุนไพรจีน 16 ชนิด เช่น Huangqi และ Ezhu เป็นตัวยาหลักเพื่อเสริมพลังชี่และสลายก้อน ร่วมกับสมุนไพรอื่น ๆ ที่ช่วยเสริมพลังร่างกายและต้านมะเร็ง

สำหรับผู้ป่วยรายนี้ ซึ่งมีประวัติการรักษาหลายครั้งและมีการลุกลามของโรคซ้ำ ๆ การรักษาด้วย sorafenib ร่วมกับการอุดหลอดเลือดแบบหัตถการแทรกแซง และตำรับยาสมุนไพรจีน ผู้ป่วยมีอาการอ่อนเพลียลดลง ความอยากอาหารดีขึ้น และการดำเนินของเนื้องอกได้รับการควบคุม ซึ่งสะท้อนว่าตำรับยาสมุนไพรจีนอาจมีบทบาทสำคัญในการช่วยบรรเทาอาการไม่พึงประสงค์จากการรักษามะเร็ง เพิ่มความร่วมมือในการรักษา และช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Source

Department of Hepatology, Affiliated Hospital of Shaanxi University of Chinese Medicine, China

แหล่งข้อมูล

แผนกโรคตับ โรงพยาบาลในเครือมหาวิทยาลัยการแพทย์แผนจีนมณฑลส่านซี ประเทศจีน

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย