โรคหลอดเลือดสมองหรือ Stroke เกิดขึ้นเมื่อเลือดไม่สามารถไหลไปเลี้ยงสมองได้ตามปกติ หรือมีหลอดเลือดภายในสมองแตกจนเกิดเลือดออก ส่งผลให้เซลล์สมองขาดออกซิเจนและได้รับความเสียหายอย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม ปัจจัยเสี่ยงสำคัญหลายอย่างสามารถควบคุมได้ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง การสูบบุหรี่ และโรคหัวใจ การเข้าใจปัจจัยเหล่านี้จึงช่วยให้สามารถวางแผนป้องกันโรคได้อย่างตรงจุด
สาเหตุโดยตรงของโรคหลอดเลือดสมอง
โรคหลอดเลือดสมองแบ่งตามกลไกการเกิดได้เป็น 2 สาเหตุหลัก ได้แก่ หลอดเลือดสมองอุดตันและหลอดเลือดสมองแตก
1. ลิ่มเลือดหรือคราบไขมันอุดตันหลอดเลือดสมอง สาเหตุนี้ทำให้เกิด โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (Ischemic Stroke) เมื่อหลอดเลือดที่นำเลือดไปเลี้ยงสมองถูกอุดกั้น เนื้อสมองบริเวณนั้นจะขาดเลือดและออกซิเจน การอุดตันอาจเกิดได้จาก
- ลิ่มเลือดก่อตัวตรงหลอดเลือดสมองที่มีคราบไขมันสะสม
- ลิ่มเลือดก่อตัวในหัวใจหรือหลอดเลือดขนาดใหญ่ แล้วหลุดไปอุดตันในสมอง
- หลอดเลือดขนาดเล็กภายในสมองเสื่อมและอุดตัน
คราบไขมันที่สะสมตามผนังหลอดเลือดทำให้หลอดเลือดตีบและอักเสบ เมื่อคราบดังกล่าวแตก อาจกระตุ้นการก่อตัวของลิ่มเลือดจนปิดกั้นการไหลเวียนเลือดได้ ส่วนลิ่มเลือดจากหัวใจพบได้ในผู้ที่มีโรคหัวใจบางชนิด โดยเฉพาะภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว
2. หลอดเลือดในสมองฉีกขาด สาเหตุนี้ทำให้เกิด โรคหลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke) เลือดที่รั่วออกจากหลอดเลือดจะกดเบียดเนื้อสมอง ทำให้สมองบวมและความดันภายในกะโหลกศีรษะเพิ่มขึ้น สาเหตุที่ทำให้หลอดเลือดแตก ได้แก่
- ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้
- หลอดเลือดสมองโป่งพอง
- ความผิดปกติของหลอดเลือดแต่กำเนิด เช่น AVM
- ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
- การใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดในบางกรณี
ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้เป็นสาเหตุสำคัญของเลือดออกในสมอง เพราะแรงดันที่สูงต่อเนื่องทำให้ผนังหลอดเลือดขนาดเล็กอ่อนแอและแตกได้ง่ายขึ้น
ปัจจัยเสี่ยง Stroke ที่ควบคุมได้
- ความดันโลหิตสูง
- ไขมันในเลือดสูง
- เบาหวาน
- โรคหัวใจ
- การสูบบุหรี่
- น้ำหนักเกินและขาดการออกกำลังกาย
- การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป
- อาหารเค็ม ไขมันสูง และน้ำตาลสูง
ปัจจัยเสี่ยงที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้
- อายุที่เพิ่มขึ้น
- ประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง
- เคยเป็น Stroke หรือ TIA มาก่อน
- ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิด
- ความผิดปกติของหลอดเลือดที่มีมาตั้งแต่กำเนิด
ผู้ที่มีปัจจัยเหล่านี้ควรให้ความสำคัญกับการควบคุมปัจจัยที่ปรับเปลี่ยนได้มากกว่าคนทั่วไป
คนอายุน้อยเป็น Stroke ได้หรือไม่?
คนอายุน้อยสามารถเป็นโรคหลอดเลือดสมองได้ แม้อายุที่เพิ่มขึ้นจะเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ แต่ Stroke ไม่ได้เกิดเฉพาะในผู้สูงอายุ
สรุป
โรคหลอดเลือดสมองเกิดจากหลอดเลือดที่นำเลือดไปเลี้ยงสมองถูกอุดตัน หรือหลอดเลือดในสมองแตกจนมีเลือดออก สาเหตุเหล่านี้มักมีปัจจัยเสี่ยงสะสมอยู่ก่อน เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง โรคหัวใจ การสูบบุหรี่ และภาวะน้ำหนักเกิน แม้ปัจจัยบางอย่าง เช่น อายุและพันธุกรรม จะเปลี่ยนแปลงไม่ได้ แต่ปัจจัยเสี่ยงส่วนใหญ่สามารถควบคุมหรือลดลงได้ การตรวจสุขภาพ รักษาโรคประจำตัว และปรับพฤติกรรมอย่างต่อเนื่องจึงเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกัน Stroke
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
