ประจำเดือนมาไม่ปกติรักษาอย่างไร? ต้องใช้ยาหรือไม่

ประจำเดือนมาไม่ปกติไม่ได้มีวิธีรักษาแบบเดียวสำหรับทุกคน เพราะสาเหตุแตกต่างกัน ตั้งแต่ความเครียด น้ำหนักเปลี่ยน การออกกำลังกายมากเกินไป การคุมกำเนิด ไปจนถึง PCOS ไทรอยด์ เนื้องอกมดลูก หรือโรคอื่น ๆ ดังนั้นเป้าหมายของการรักษาไม่ใช่แค่ทำให้ประจำเดือน “มาตรง” แต่ต้องหาว่าผิดปกติเพราะอะไร แล้วรักษาที่ต้นเหตุ

ประจำเดือนมาไม่ปกติ จำเป็นต้องรักษาทุกคนไหม?

หากประจำเดือนเปลี่ยนเพียงเล็กน้อยเป็นครั้งคราว เช่น มาช้ากว่าเดิมไม่กี่วันจากความเครียด นอนน้อย หรือการเปลี่ยนแปลงในชีวิตช่วงสั้น ๆ และกลับมาเป็นปกติ อาจไม่จำเป็นต้องรักษา แต่ควรหาสาเหตุหาก

รอบเดือนสั้นกว่า 21 วันหรือยาวกว่า 35 วันบ่อย ๆ
ประจำเดือนขาด 3 รอบติดต่อกัน
ประจำเดือนมามากหรือนานเกิน 7 วัน
มีเลือดออกระหว่างรอบ
มีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
ปวดประจำเดือนมากขึ้น
รูปแบบประจำเดือนเปลี่ยนจากเดิมชัดเจน
กำลังพยายามตั้งครรภ์แต่รอบเดือนไม่สม่ำเสมอ

อ่านเพิ่มเติม: ประจำเดือนมาไม่ปกติต้องตรวจอะไรบ้าง?

ปรับพฤติกรรม ถ้าสาเหตุเกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิต

บางคนมีรอบเดือนผิดปกติจากปัจจัยที่แก้ไขได้ เช่น ความเครียด น้ำหนักลดเร็ว กินอาหารไม่เพียงพอ หรือออกกำลังกายหนักเกินไป แนวทางอาจประกอบด้วย

กินอาหารให้เพียงพอกับพลังงานที่ใช้
หลีกเลี่ยงการลดน้ำหนักแบบหักโหม
ปรับการออกกำลังกายหากหนักเกินไป
นอนให้เพียงพอ
จัดการความเครียด
รักษาน้ำหนักให้อยู่ในช่วงเหมาะสม

น้ำหนักที่ลดหรือเพิ่มมาก ความเครียด และการออกกำลังกายมากเกินไปเป็นสาเหตุของรอบเดือนผิดปกติหรือประจำเดือนขาดได้ แต่ถ้าประจำเดือนผิดปกติต่อเนื่อง ไม่ควรพยายามแก้ด้วยพฤติกรรมอย่างเดียวโดยยังไม่ตรวจหาสาเหตุ

ถ้าเกิดจาก PCOS รักษาอย่างไร?

PCOS ทำให้การตกไข่ไม่สม่ำเสมอ จึงอาจทำให้ประจำเดือนมาห่าง ประจำเดือนขาด รอบเดือนไม่สม่ำเสมอ หรือบางครั้งมีเลือดออกผิดปกติ แนวทางรักษาจะขึ้นอยู่กับว่าเป้าหมายคืออะไร เช่น

ถ้ายังไม่ต้องการตั้งครรภ์ อาจพิจารณาวิธีที่ช่วยควบคุมรอบเดือนหรือป้องกันเยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัว เช่น ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมอาจใช้ช่วยให้รอบเดือนสม่ำเสมอขึ้นในผู้ที่มี PCOS
ถ้าต้องการตั้งครรภ์ แนวทางจะต่างออกไป เพราะต้องเน้นเรื่องการตกไข่และภาวะเจริญพันธุ์มากกว่าการทำให้ประจำเดือนมาตรงเพียงอย่างเดียว

อ่านเพิ่มเติม: PCOS คืออะไร? ทำไมจึงทำให้ประจำเดือนมาไม่ปกติ

ถ้าเกิดจากไทรอยด์ ต้องรักษาที่ไทรอยด์

หากรอบเดือนผิดปกติเกิดจากต่อมไทรอยด์ทำงานมากหรือน้อยเกินไป การรักษาหลักคือ แก้ความผิดปกติของไทรอยด์ เมื่อระดับฮอร์โมนกลับมาเหมาะสม รอบเดือนอาจดีขึ้นตามไปด้วย

ถ้าประจำเดือนมามาก รักษาอย่างไร?

ผู้ที่มีประจำเดือนมามากต้องดูทั้งสาเหตุ ความรุนแรง ภาวะซีด และความต้องการมีบุตร แนวทางที่แพทย์อาจพิจารณา เช่น

Tranexamic acid ช่วยลดเลือดออก
ยาต้านการอักเสบบางชนิด
ยาคุมกำเนิดแบบฮอร์โมน
ห่วงคุมกำเนิดชนิดปล่อยฮอร์โมน
รักษาภาวะขาดธาตุเหล็ก
รักษา Fibroid หรือ Adenomyosis หากเป็นต้นเหตุ
หัตถการหรือการผ่าตัดในบางราย

อ่านเพิ่มเติม: ประจำเดือนมามากแค่ไหนเรียกว่าผิดปกติ?

ประจำเดือนผิดปกติในทัศนะการแพทย์แผนจีน

ในทัศนะการแพทย์จีน ประจำเดือนสะท้อนภาวะเลือดพร่อง เลือดคั่ง และการไหลเวียนพลังชี่ติดขัดตามทฤษฎีการแพทย์จีน ทำให้มีลักษณะอาการ

ประจำเดือนมาน้อยและสีจาง
ประจำเดือนมาช้าร่วมกับอ่อนเพลีย
ปวดท้องและมีลิ่มเลือด
อารมณ์แปรปรวนหรือแน่นหน้าอกก่อนมีประจำเดือน
รู้สึกหนาวง่ายหรือมือเท้าเย็น

การแพทย์จีนจึงใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ประกอบด้วย Danggui, Baishao, Shudihuang, Huangqi, Chuanxiong ฯลฯ ที่มีสรรพคุณบำรุงเลือด เสริมสร้างพลังชี่ และช่วยปรับสมดุลของพลังชี่และเลือดตามศาสตร์การแพทย์จีน ใช้ดูแลความผิดปกติของประจำเดือน โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะพร่องร่วมด้วย

สรุป

ประจำเดือนมาไม่ปกติ ไม่ได้มีวิธีรักษาแบบเดียวสำหรับทุกคน และไม่จำเป็นต้องใช้ฮอร์โมนเสมอไป หากเกิดจากความเครียด น้ำหนัก หรือการออกกำลังกาย อาจเน้นการปรับพฤติกรรม แต่ถ้าเกิดจาก PCOS ไทรอยด์ Fibroid หรือโรคอื่น ต้องรักษาที่สาเหตุ ส่วนผู้ที่มีเลือดออกมากอาจต้องใช้ยาลดเลือดออก รักษาภาวะซีด หรือพิจารณาหัตถการตามความเหมาะสม ดังนั้นเป้าหมายของการรักษาคือ หาต้นเหตุแล้วแก้ให้ตรงจุด ไม่ใช่เพียงทำให้ประจำเดือนมาตรง