ยาแก้ท้องอืดไม่ได้มีเพียง “ยาขับลม” เพราะท้องอืดอาจเกิดจากแก๊ส การกลืนอากาศ ท้องผูก ย่อยน้ำตาลบางชนิดไม่ได้ หรือความผิดปกติของการทำงานระหว่างสมองกับลำไส้ การเลือกยาจึงควรดูว่า อะไรเป็นต้นเหตุของอาการ
ก่อนเลือกยา ต้องรู้ก่อนว่าท้องอืดเกิดจากอะไร
ท้องอืดไม่ได้เกิดจากแก๊สมากเกินไปเสมอไป บางคนมีแก๊สในทางเดินอาหารในปริมาณปกติ แต่ลำไส้ไวต่อแรงดันมากกว่าคนทั่วไป จึงรู้สึกแน่นหรืออึดอัดได้มาก ขณะที่บางคนมีปัญหาการเคลื่อนของแก๊สหรือการทำงานของกล้ามเนื้อหน้าท้องร่วมด้วย สาเหตุที่พบได้ เช่น
- มีแก๊สมากขึ้นจริง อาจเกิดจากอาหารบางชนิดหรือคาร์โบไฮเดรตที่ย่อยไม่หมด เมื่อไปถึงลำไส้ใหญ่ แบคทีเรียจะนำไปหมักและเกิดแก๊ส
- กลืนอากาศมาก มักพบในคนที่กินเร็ว ดื่มน้ำอัดลม เคี้ยวหมากฝรั่ง หรือพูดระหว่างกิน
- มีท้องผูกร่วมด้วย อุจจาระที่เคลื่อนผ่านลำไส้ช้าอาจทำให้รู้สึกแน่นและท้องอืด
- ย่อยอาหารบางชนิดได้ไม่ดี เช่น Lactose intolerance ทำให้มีท้องอืด แก๊ส ปวดท้อง หรือท้องเสียหลังได้รับแลคโตส
- มี Functional Dyspepsia หรือ IBS อาการอาจเกี่ยวข้องกับทั้งการเคลื่อนไหวและความไวของทางเดินอาหาร ไม่ใช่แก๊สเพียงอย่างเดียว
เลือกยาให้เหมาะกับอาการ
1. ยาลดฟองแก๊ส เหมาะกับอาการแน่นจากแก๊ส
ยากลุ่มที่คนรู้จักกันมากคือ Simethicone ซึ่งใช้เพื่อบรรเทาอาการที่เกี่ยวข้องกับแก๊สในระบบทางเดินอาหาร ช่วยให้ฟองแก๊สเล็ก ๆ รวมตัวกันเป็นฟองที่ใหญ่ขึ้น ทำให้แก๊สสามารถเคลื่อนและระบายออกได้ง่ายขึ้น บรรเทาความรู้สึกแน่น อึดอัด หรือมีแก๊สในท้องในบางคน
2. เอนไซม์ช่วยย่อย เหมาะกับคนที่ย่อยอาหารบางชนิดไม่ได้
บางคนร่างกายขาดเอนไซม์สำหรับย่อยน้ำตาลบางชนิด ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Lactase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ใช้ย่อยน้ำตาล Lactose ในนม เมื่อร่างกายมี Lactase ไม่เพียงพอ Lactose จะถูกย่อยไม่หมดและเดินทางไปถึงลำไส้ใหญ่ จากนั้นแบคทีเรียจะนำไปหมัก ทำให้เกิดแก๊สและอาจมีน้ำเข้าสู่ลำไส้เพิ่มขึ้น ในผู้ที่มี Lactose intolerance เอนไซม์ช่วยย่อยอาจช่วยลดท้องอืด แก๊ส และอาการทางเดินอาหารหลังรับประทานผลิตภัณฑ์ที่มี Lactose ได้
3. ยารักษาท้องผูก เหมาะกับคนที่ท้องอืดและถ่ายยาก
ถ้ามีท้องอืดพร้อมกับถ่ายยาก อุจจาระแข็ง เบ่งมาก หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด ต้นเหตุส่วนหนึ่งอาจมาจากท้องผูก เมื่อปัญหาท้องผูกดีขึ้น ความรู้สึกแน่นหรือท้องอืดที่สัมพันธ์กับการขับถ่ายอาจดีขึ้นตามไปด้วย
4. ยาคลายเกร็ง เหมาะกับบางคนที่มีปวดบิดร่วมด้วย
หากท้องอืดเกิดร่วมกับปวดเกร็งหรือปวดบิดในท้อง โดยเฉพาะในผู้ที่มี IBS แพทย์อาจพิจารณายากลุ่ม Antispasmodic ในบางราย ยากลุ่มนี้ช่วยลดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบในทางเดินอาหาร บรรเทาอาการปวดหรือบิดที่เกิดจากการเกร็งของลำไส้ มากกว่าการกำจัดแก๊สโดยตรง
5. ยาที่ช่วยการเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร ใช้ในบางสาเหตุ
บางคนมีอาการอิ่มเร็ว กินนิดเดียวก็แน่น หรือรู้สึกว่าอาหารค้างอยู่นาน ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับ Functional Dyspepsia หรือความผิดปกติของการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหาร ยากลุ่มนี้ช่วยปรับการบีบตัวและการเคลื่อนอาหารของทางเดินอาหาร ช่วยลดความรู้สึกอิ่มเร็ว แน่นหลังอาหาร หรืออาหารค้างในกระเพาะ
6. ยาลดกรด ไม่ใช่ยาแก้ท้องอืดโดยตรง
อาการท้องอืดและกรดไหลย้อนสามารถเกิดร่วมกันได้ แต่เป็นคนละอาการ ส่วนอาการอาหารไม่ย่อยก็อาจมีทั้งปวดหรือแสบท้องส่วนบน อิ่มเร็ว แน่นหลังอาหาร ท้องอืด คลื่นไส้ และเรอได้ ยาลดกรดหรือยาลดการสร้างกรดมีหน้าที่หลักในการลดปริมาณหรือผลของกรดในกระเพาะอาหาร
7. ยาสมุนไพรจีนบรรเทาอาการท้องอืด
ในทัศนะการแพทย์จีน อาการท้องอืด แน่นลิ้นปี่ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือถ่ายเหลว สัมพันธ์กับภาวะที่มีความชื้นสะสม (湿) และการไหลเวียนของพลังชี่ (气) บริเวณม้ามและกระเพาะติดขัด การรักษาจึงใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ประกอบด้วยสมุนไพรจีนหลายชนิด เช่น Guanghuoxiang, Chenpi, Houpo, Fuling, Banxia ฯลฯ มีสรรพคุณในการขจัดความชื้น ปรับสมดุลการทำงานของม้ามและกระเพาะ และปรับการไหลเวียนของพลังชี่ ลดการติดขัด
สรุป
ยาแก้ท้องอืดมีหลายประเภทและ แต่ละชนิดไม่ได้ทำงานเหมือนกัน ยาลดฟองแก๊สช่วยเรื่องแก๊ส Lactase ช่วยเมื่อย่อย Lactose ไม่ดี การรักษาท้องผูกเหมาะเมื่อมีปัญหาการขับถ่าย ส่วนยาคลายเกร็ง ยาช่วยการเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร หรือยาลดกรดมีข้อบ่งใช้แตกต่างกัน ควรหาว่า “ท้องอืดเกิดจากอะไร แล้วเลือกวิธีรักษาให้ตรงกับสาเหตุนั้น”
คำถามที่พบบ่อย
Q: ท้องอืดหลังดื่มนมควรกินยาแก้แก๊สไหม?
A: หากสาเหตุคือ Lactose intolerance การแก้ที่การย่อย Lactose เช่น ลดปริมาณ Lactose หรือใช้ Lactase ในผู้ที่เหมาะสม จะตรงกับสาเหตุมากกว่าการลดแก๊สอย่างเดียว
Q: ท้องอืดและท้องผูกควรแก้อะไรก่อน?
A: หากท้องผูกเป็นสาเหตุร่วม การดูแลท้องผูกเป็นส่วนสำคัญ เพราะเมื่อการขับถ่ายดีขึ้น อาการท้องอืดที่สัมพันธ์กับท้องผูกอาจดีขึ้นด้วย
Q: กินยาแก้ท้องอืดแล้วไม่ดีขึ้นควรทำอย่างไร?
A: หากอาการเกิดซ้ำ เป็นต่อเนื่อง หรือรบกวนชีวิต ควรหาสาเหตุแทนการเพิ่มหรือเปลี่ยนยาเอง เพราะท้องอืดอาจเกี่ยวข้องกับอาหาร ท้องผูก IBS, Functional Dyspepsia หรือภาวะอื่นได้
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
