ไขมันในเลือดสูงคืออะไร? อาการ สาเหตุ การรักษา และการป้องกัน

ภาวะ ไขมันในเลือดสูง (Dyslipidemia) เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหัวใจและหลอดเลือด ซึ่งพบได้บ่อยในคนไทยจำนวนมาก แม้ว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่จะไม่มีอาการผิดปกติ แต่เมื่อปล่อยไว้เป็นเวลานาน ไขมันสามารถสะสมในผนังหลอดเลือดจนทำให้เกิด หลอดเลือดตีบ หัวใจขาดเลือด และโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ได้ การเข้าใจว่าไขมันในเลือดสูงคืออะไร เกิดจากอะไร และควรดูแลอย่างไร จะช่วยลดความเสี่ยงของโรคร้ายแรงในอนาคตได้

ไขมันในเลือดสูงคืออะไร

ไขมันในเลือดสูง หมายถึง ภาวะที่ระดับไขมันชนิดใดชนิดหนึ่งหรือหลายชนิดในเลือดสูงกว่าค่าปกติ ได้แก่

LDL Cholesterol (ไขมันเลว)
HDL Cholesterol (ไขมันดี)
Triglyceride (ไตรกลีเซอไรด์)
Total Cholesterol

โดยเฉพาะ LDL ที่สูง และ HDL ที่ต่ำ จะเพิ่มความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดหัวใจและโรคหลอดเลือดสมองอย่างมีนัยสำคัญ

ไขมันในเลือดสูงเกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อร่างกายได้รับพลังงานหรือไขมันมากกว่าที่ใช้ ร่างกายจะเปลี่ยนพลังงานส่วนเกินเป็นไขมันและสะสมไว้ หากมี LDL ในกระแสเลือดมากเกินไป LDL สามารถแทรกซึมเข้าไปในผนังหลอดเลือด กระตุ้นการอักเสบและเกิดคราบไขมัน (Atherosclerotic plaque)

เมื่อเวลาผ่านไป คราบไขมันจะหนาตัวขึ้น ทำให้หลอดเลือดตีบ แข็ง และเสี่ยงต่อการอุดตัน ส่งผลให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจหรือโรคหลอดเลือดสมอง

สาเหตุของไขมันในเลือดสูง

รับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง
รับประทานอาหารแปรรูปหรือของทอดเป็นประจำ
ออกกำลังกายน้อย
น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
เบาหวาน
ความดันโลหิตสูง
สูบบุหรี่
ดื่มแอลกอฮอล์มาก
พันธุกรรม
อายุที่มากขึ้น

หลายคนมีปัจจัยเสี่ยงมากกว่าหนึ่งข้อ จึงควรตรวจสุขภาพเป็นประจำแม้ไม่มีอาการ

ไขมันในเลือดสูงมีอาการหรือไม่

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มีอาการ จึงทำให้โรคนี้ถูกเรียกว่า “ภัยเงียบ” บางรายอาจพบอาการเมื่อเกิดภาวะแทรกซ้อนแล้ว เช่น

เจ็บหน้าอก
เหนื่อยง่าย
ชาปลายแขนขา
พูดไม่ชัด
หน้าเบี้ยว
แขนขาอ่อนแรง

อาการเหล่านี้มักเกิดจากโรคหัวใจหรือโรคหลอดเลือดสมอง ไม่ใช่เกิดจากไขมันสูงโดยตรง

อ่านเพิ่มเติม: ไขมันในเลือดสูงมีอาการหรือไม่?

ไขมันในเลือดสูงในทัศนะการแพทย์แผนจีน

การแพทย์แผนจีนมองว่า ภาวะไขมันในเลือดสูงไม่ได้เกิดจากไขมันเพียงอย่างเดียว แต่สัมพันธ์กับความไม่สมดุลของอวัยวะภายในและการไหลเวียนของพลังชี่และเลือด ภาวะที่พบได้บ่อย ได้แก่

ม้ามพร่อง ทำให้การลำเลียงและเปลี่ยนแปลงสารอาหารผิดปกติ จนเกิด “เสมหะชื้น” สะสม
ตับชี่ติดขัด ส่งผลต่อการไหลเวียนของเลือด
ไตพร่อง ทำให้การเผาผลาญของร่างกายลดลง
เลือดคั่ง ทำให้การไหลเวียนไม่ดีและเกิดการอุดกั้นของหลอดเลือด

เมื่อเสมหะชื้นและเลือดคั่งสะสมเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจและโรคหลอดเลือดสมองได้

การดูแลตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน

ในทัศนะการแพทย์แผนจีน การรักษาจะพิจารณาตามกลุ่มอาการของผู้ป่วยแต่ละราย โดยใช้ยาสมุนไพรจีนเพื่อช่วยปรับสมดุลของร่างกาย ส่งเสริมการไหลเวียนของชี่และเลือด ลดภาวะเลือดคั่ง และช่วยลดการสะสมของเสมหะชื้น ที่ประกอบด้วยสมุนไพรจีนหลายชนิด เช่น Huangqi, Danshen, Chishao, Danggui, Dilong ฯลฯ ที่มีสรรพคุณในการบำรุงพลังชี่ เสริมการทำงานของม้าม ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด ลดภาวะเลือดคั่ง และลดการอักเสบ งานวิจัยพบว่ายาสมุนไพรจีนออกฤทธิ์ผ่านหลายกลไก ได้แก่

ลดการอักเสบของผนังหลอดเลือด โดยลดการแสดงออกของสารก่อการอักเสบ เช่น TNF-α, IL-6 และลดการกระตุ้นเส้นทาง NF-κB ซึ่งเป็นกลไกสำคัญของการเกิดหลอดเลือดแดงแข็ง
ลดภาวะเครียดจากอนุมูลอิสระ (Oxidative stress) ปกป้องเซลล์เยื่อบุหลอดเลือดจากความเสียหายที่เกิดจาก oxidized LDL ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการเริ่มต้นการเกิดคราบไขมันในหลอดเลือด
ช่วยชะลอการเกิดคราบไขมัน (Atherosclerotic plaque) โดยลดการสะสมของ macrophage และ foam cell ภายในผนังหลอดเลือด พร้อมทั้งช่วยเพิ่มความเสถียรของคราบไขมัน ซึ่งอาจลดความเสี่ยงที่คราบไขมันจะแตกและเกิดลิ่มเลือด
ช่วยปรับสมดุลการเผาผลาญไขมัน งานวิจัยบางส่วนพบว่าตำรับอาจมีผลต่อการลดการสร้างไตรกลีเซอไรด์ในตับ กระตุ้นการสลายไขมัน และปรับการเผาผลาญไขมัน
ปกป้องการทำงานของเยื่อบุหลอดเลือด (Endothelial function) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการลดความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะยาว