ปวดประจำเดือนมากอาจเป็นหนึ่งในอาการของ Chocolate Cyst แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่ปวดประจำเดือนรุนแรงจะมีช็อกโกแลตซีสต์ เพราะอาการปวดเกิดได้จากหลายสาเหตุ สิ่งที่ควรสังเกตคือความปวดรบกวนชีวิตประจำวันหรือไม่ รุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ปวดท้องน้อยเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดขณะขับถ่ายในช่วงมีประจำเดือน
ปวดประจำเดือนแบบไหนยังถือว่าพบได้ทั่วไป?
การปวดท้องในช่วงมีประจำเดือนพบได้บ่อย เนื่องจากมดลูกมีการบีบตัวในช่วงที่เยื่อบุโพรงมดลูกหลุดออกมา อาการที่พบได้ทั่วไปอาจมีลักษณะ เช่น
- ปวดบีบบริเวณท้องน้อย
- เริ่มปวดก่อนหรือช่วงเริ่มมีประจำเดือน
- ปวดประมาณ 1–2 วันแรกแล้วค่อย ๆ ดีขึ้น
- ยังสามารถเรียน ทำงาน หรือทำกิจกรรมประจำวันได้
- อาการดีขึ้นด้วยการประคบร้อนหรือยาแก้ปวดที่เหมาะสม
WHO ระบุว่าอาการปวดหรือเกร็งระหว่างมีประจำเดือนพบได้บ่อย แต่โดยทั่วไปอาการไม่ควรรุนแรงจนขัดขวางกิจวัตรประจำวัน หากปวดมากจนใช้ชีวิตตามปกติไม่ได้ อาจมีโรคหรือภาวะอื่นอยู่เบื้องหลังและควรได้รับการประเมิน
ปวดประจำเดือนแบบไหนควรสงสัยว่าอาจไม่ปกติ?
หากอาการปวดเริ่มมีลักษณะต่อไปนี้ ควรให้ความสำคัญมากขึ้น
- ปวดจนต้องหยุดเรียนหรือหยุดงาน
- ปวดจนทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้
- ต้องพึ่งยาแก้ปวดเป็นประจำ แต่อาการยังรบกวนมาก
- อาการปวดรุนแรงขึ้นเมื่อเทียบกับรอบเดือนก่อน ๆ
- ปวดก่อนประจำเดือนมาและยังปวดต่อหลังประจำเดือนหมด
- ปวดท้องน้อยในช่วงที่ไม่มีประจำเดือนด้วย
- มีอาการอื่นร่วม เช่น เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดขณะขับถ่าย
- พยายามตั้งครรภ์แต่ยังไม่สำเร็จ
ทำไม Chocolate Cyst ถึงทำให้ปวดประจำเดือนมาก?
Chocolate Cyst เป็นส่วนหนึ่งของ Endometriosis ซึ่งเป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบและการเกิดพังผืด ในบริเวณที่มีรอยโรค เนื้อเยื่อและเส้นประสาทบริเวณอุ้งเชิงกรานจึงสามารถเกี่ยวข้องกับอาการปวดได้ WHO ระบุว่า Endometriosis ทำให้เกิดการอักเสบและพังผืด และอาจทำให้เกิดอาการปวดรุนแรงได้
ปวดประจำเดือนมาก แปลว่าเป็น Chocolate Cyst เลยหรือไม่?
อาการปวดประจำเดือนแบ่งอย่างง่ายได้เป็น 2 กลุ่ม
- Primary Dysmenorrhea คืออาการปวดประจำเดือนที่ไม่ได้เกิดจากโรคในอุ้งเชิงกราน มักเริ่มตั้งแต่วัยรุ่นและเกิดจากสารที่กระตุ้นให้มดลูกบีบตัว
- Secondary Dysmenorrhea คืออาการปวดประจำเดือนที่มีโรคหรือความผิดปกติอื่นเป็นสาเหตุ ซึ่ง Endometriosis เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญ แต่ยังมีโรคอื่น เช่น adenomyosis หรือเนื้องอกมดลูกได้
ปวดทุกเดือน แต่กินยาแล้วหาย ยังต้องตรวจไหม?
หากต้องรับประทานยาแก้ปวดแทบทุกรอบเดือน หรืออาการปวดเริ่มรบกวนชีวิตมากขึ้น แม้ยาจะช่วยลดอาการได้ ก็ควรพูดคุยกับบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินว่ามีสาเหตุอื่นอยู่เบื้องหลังหรือไม่ โดยเฉพาะหากมีอาการร่วม เช่น
- ปวดท้องน้อยนอกช่วงประจำเดือน
- เจ็บลึกขณะมีเพศสัมพันธ์
- ปวดถ่ายอุจจาระในช่วงมีประจำเดือน
- ปวดหรือมีอาการทางปัสสาวะสัมพันธ์กับรอบเดือน
- ประจำเดือนมามากผิดปกติ
- มีปัญหาเรื่องการมีบุตร
การจดบันทึกวันที่เริ่มปวด ระดับความปวด จำนวนยาแก้ปวดที่ใช้ วันที่ต้องหยุดงานหรือหยุดเรียน และอาการอื่นที่สัมพันธ์กับรอบเดือน สามารถช่วยให้ประเมินรูปแบบของอาการได้ชัดขึ้น
สงสัย Chocolate Cyst ต้องตรวจอย่างไร?
การประเมินไม่ได้เริ่มจากการผ่าตัดทันที แต่เริ่มจากประวัติอาการและรูปแบบของรอบเดือน แพทย์ต้องประเมินจากประวัติว่า
- เริ่มปวดตั้งแต่เมื่อไร
- ปวดก่อน ระหว่าง หรือหลังประจำเดือน
- อาการรุนแรงขึ้นหรือไม่
- กระทบการเรียนหรือการทำงานแค่ไหน
- มีอาการขณะมีเพศสัมพันธ์หรือขับถ่ายหรือไม่
- กำลังวางแผนมีบุตรหรือไม่
ร่วมกับการตรวจร่างกายและตรวจด้วยอัลตราซาวนด์ เพื่อดูว่ามี ovarian endometrioma หรือความผิดปกติอื่นหรือไม่ อย่างไรก็ตาม Endometriosis บางชนิดอาจตรวจไม่พบจากอัลตราซาวนด์ ดังนั้นผลตรวจปกติไม่ได้ตัดโรคออกทั้งหมด
สรุป
ปวดประจำเดือนมาก อาจเป็นสัญญาณของ Chocolate Cyst หรือ Endometriosis แต่ไม่สามารถใช้ความปวดเพียงอย่างเดียววินิจฉัยโรคได้ จุดที่ควรให้ความสำคัญคืออาการปวดรบกวนชีวิตประจำวันหรือไม่ รุนแรงขึ้นหรือเกิดนอกช่วงประจำเดือนหรือไม่ และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือเปล่า เช่น ปวดท้องน้อยเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปวดขณะขับถ่าย หรือมีปัญหาเรื่องการมีบุตร หากอาการเกิดซ้ำและเริ่มกระทบชีวิต การประเมินหาสาเหตุจะช่วยแยกอาการปวดประจำเดือนทั่วไปออกจากโรคที่ควรได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: ปวดประจำเดือนมากทุกเดือน ถือว่าปกติไหม?
A: หากปวดแต่ยังใช้ชีวิตประจำวันได้และอาการจัดการได้ อาจเป็นอาการปวดประจำเดือนที่พบทั่วไป แต่หากปวดจนหยุดเรียน หยุดงาน ทำกิจกรรมไม่ได้ หรืออาการรุนแรงขึ้น ควรประเมินหาสาเหตุเพิ่มเติม WHO ระบุว่าประจำเดือนที่ปวดมากจนรบกวนกิจวัตรอาจบ่งถึงภาวะสุขภาพที่อยู่เบื้องหลังได้
Q: ปวดประจำเดือนมากแปลว่าเป็น Endometriosis หรือไม่?
A: ไม่เสมอไป Endometriosis เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญ แต่ยังมีสาเหตุอื่นได้ จึงต้องพิจารณารูปแบบอาการและการตรวจเพิ่มเติมร่วมกัน
Q: ปวดประจำเดือนมากควรอัลตราซาวนด์ไหม?
A: ไม่ใช่ทุกคนจำเป็นต้องตรวจเหมือนกัน แต่หากอาการทำให้สงสัยโรคในอุ้งเชิงกราน แพทย์อาจพิจารณาตรวจอัลตราซาวนด์ร่วมกับประวัติและการตรวจร่างกาย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
