การตรวจซีสต์รังไข่ไม่ได้ดูจากอาการเพียงอย่างเดียว เพราะซีสต์จำนวนมากไม่มีอาการ และอาการปวดท้องน้อยหรือท้องอืดก็เกิดจากโรคอื่นได้ การตรวจที่มีบทบาทสำคัญคือ อัลตราซาวนด์บริเวณอุ้งเชิงกราน ซึ่งช่วยดูว่ามีก้อนบริเวณรังไข่หรือไม่ อยู่ตรงไหน มีขนาดเท่าไร และภายในก้อนมีลักษณะอย่างไร ข้อมูลเหล่านี้ช่วยประเมินว่าก้อนมีลักษณะเรียบง่าย สามารถติดตามได้ หรือควรตรวจเพิ่มเติม
สงสัยซีสต์รังไข่ เริ่มตรวจจากอะไร?
หากมีอาการ เช่น ปวดท้องน้อย แน่นท้อง ท้องอืด ประจำเดือนเปลี่ยนแปลง หรือมีการตรวจพบก้อนโดยบังเอิญ การประเมินมักเริ่มจากการสอบถามอาการและประวัติที่เกี่ยวข้อง เช่น
- ลักษณะและตำแหน่งของอาการปวด
- รอบเดือนและการเปลี่ยนแปลงของประจำเดือน
- อาการเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
- อาการทางปัสสาวะหรือการขับถ่าย
- ประวัติการใช้ยาหรือการคุมกำเนิด
- ประวัติมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านมในครอบครัว
จากนั้นอาจมีการตรวจบริเวณหน้าท้องและตรวจภายในตามความเหมาะสม ก่อนพิจารณาอัลตราซาวนด์เพื่อดูรังไข่และบริเวณอุ้งเชิงกราน
อัลตราซาวนด์ซีสต์รังไข่ตรวจแบบไหน?
การตรวจอาจทำได้ทั้งอัลตราซาวนด์ทางหน้าท้องและอัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของแต่ละคน
- อัลตราซาวนด์ทางหน้าท้อง เป็นการใช้หัวตรวจบริเวณหน้าท้องเพื่อดูอวัยวะภายในอุ้งเชิงกราน มักต้องมีปัสสาวะในกระเพาะปัสสาวะพอสมควรเพื่อช่วยให้เห็นอวัยวะได้ชัดขึ้น
- อัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด เป็นการใช้หัวตรวจขนาดเล็กสอดเข้าไปทางช่องคลอด ทำให้หัวตรวจอยู่ใกล้มดลูกและรังไข่มากขึ้น จึงสามารถเห็นรายละเอียดของอวัยวะในอุ้งเชิงกรานได้ชัดเจน
อัลตราซาวนด์บอกอะไรเกี่ยวกับซีสต์รังไข่ได้บ้าง?
อัลตราซาวนด์ไม่ได้มีหน้าที่เพียงตอบว่ามีซีสต์หรือไม่มี แต่ยังให้ข้อมูลหลายอย่าง
1. ซีสต์อยู่บริเวณไหน สิ่งแรกคือต้องยืนยันว่าก้อนที่พบมาจากรังไข่จริงหรือไม่ เพราะก้อนบริเวณอุ้งเชิงกรานบางก้อนอาจมาจากอวัยวะหรือโครงสร้างใกล้เคียง เช่น ท่อนำไข่หรือลำไส้ ไม่ใช่รังไข่
2. ซีสต์มีขนาดเท่าไร อัลตราซาวนด์สามารถวัดขนาดของก้อนได้ ซึ่งเป็นข้อมูลหนึ่งที่ใช้ประกอบการพิจารณาว่าควร
- เฝ้าติดตาม
- อัลตราซาวนด์ซ้ำ
- ตรวจเพิ่มเติม
- หรือพิจารณาการรักษา
3. ภายในก้อนมีลักษณะอย่างไร ส่วนนี้เป็นข้อมูลสำคัญมาก เพราะซีสต์แต่ละก้อนไม่ได้มีลักษณะเหมือนกัน อัลตราซาวนด์อาจพบว่า
- ภายในเป็นของเหลว
- มีเลือดหรือของเหลวข้น
- มีผนังกั้นภายใน
- มีส่วนที่เป็นเนื้อเยื่อ
- มีทั้งส่วนที่เป็นของเหลวและเนื้อเยื่อ
รายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้ประเมินว่าก้อนมีลักษณะเป็น simple cyst หรือมีลักษณะซับซ้อนที่ควรตรวจเพิ่มเติม
Simple Cyst กับ Complex Cyst ต่างกันอย่างไร?
| Simple Cyst | Complex Cyst |
|---|---|
| ลักษณะเป็นถุงเรียบง่าย | ภายในมีองค์ประกอบมากกว่าของเหลวอย่างเดียว |
| ภายในมักเป็นของเหลว | อาจมีเลือด ของเหลวข้น ผนังกั้น หรือส่วนที่เป็นเนื้อเยื่อ |
| หลายก้อนมีความเสี่ยงต่ำ | ต้องพิจารณาลักษณะโดยละเอียด |
| บางก้อนสามารถติดตามได้ | อาจต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อระบุชนิดของก้อน |
อัลตราซาวนด์บอกได้เลยไหมว่าเป็นซีสต์ชนิดไหน?
บางครั้งสามารถบอกได้ค่อนข้างมาก ซีสต์บางชนิดมีลักษณะจากอัลตราซาวนด์ที่ช่วยให้ประเมินได้ว่าอาจเป็น Functional Cyst, Endometrioma หรือ Dermoid Cyst แต่หากลักษณะไม่ชัดเจน อาจต้องอาศัยการติดตามหรือการตรวจอื่นเพิ่มเติม
เมื่อไรอาจต้องตรวจ MRI เพิ่ม?
MRI ไม่ใช่การตรวจที่ต้องทำกับซีสต์รังไข่ อาจพิจารณาในบางกรณี เช่น
- ก้อนมีขนาดใหญ่จนเห็นรายละเอียดจากอัลตราซาวนด์ได้ไม่ครบ
- ลักษณะก้อนจากอัลตราซาวนด์ยังไม่ชัดเจน
- ต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อช่วยจำแนกลักษณะของก้อน
- มีเหตุผลอื่นที่ต้องประเมินบริเวณอุ้งเชิงกรานเพิ่มเติม
ในผู้ที่ยังไม่หมดประจำเดือน simple cyst ที่มีขนาดมากกว่า 7 ซม. อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติมด้วย MRI และ/หรือพิจารณาการผ่าตัด เนื่องจากก้อนขนาดใหญ่อาจประเมินได้ไม่ทั่วถึงจากอัลตราซาวนด์เพียงอย่างเดียว
ตรวจพบซีสต์แล้ว ทำไมบางคนแค่ติดตาม?
หากอัลตราซาวนด์พบว่าเป็น simple cyst ขนาดเล็ก ไม่มีอาการ และไม่มีลักษณะที่น่ากังวล ในผู้ที่ยังไม่หมดประจำเดือน ก้อนจำนวนมากสามารถยุบไปเองได้ ในทางกลับกัน แนวทางดูแลก็จะแตกต่างออกไป หาก
- มีขนาดใหญ่
- มีลักษณะซับซ้อน
- ไม่ยุบหรือโตขึ้นเมื่อติดตาม
- ทำให้เกิดอาการ
- หรือมีลักษณะที่ต้องประเมินเพิ่มเติม
สรุป
การตรวจซีสต์รังไข่ไม่ได้มีเป้าหมายเพียงค้นหาว่ามีก้อนหรือไม่ แต่ต้องประเมินต่อว่า ก้อนอยู่ตรงไหน ขนาดเท่าไร และมีลักษณะอย่างไร โดยอัลตราซาวนด์เป็นการตรวจสำคัญที่ช่วยให้เห็นรายละเอียดเหล่านี้ และช่วยแยกก้อนที่มีลักษณะเรียบง่ายออกจากก้อนที่ควรประเมินเพิ่มเติม หากพบ simple cyst ขนาดเล็กและไม่มีอาการ อาจใช้วิธีติดตามโดยไม่ต้องรักษาทันที ขณะที่ก้อนขนาดใหญ่ มีลักษณะซับซ้อน หรือมีปัจจัยที่น่ากังวล อาจต้องตรวจเลือด MRI หรือการตรวจอื่นเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: ตรวจซีสต์รังไข่ต้องอัลตราซาวนด์อย่างเดียวหรือไม่?
A: อัลตราซาวนด์เป็นการตรวจหลักที่ช่วยประเมินก้อนรังไข่ แต่บางกรณีอาจต้องตรวจเลือด MRI หรือการตรวจอื่นเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับลักษณะก้อนและปัจจัยของแต่ละคน
Q: อัลตราซาวนด์เจอซีสต์ แปลว่าเป็นมะเร็งไหม?
A: ไม่ใช่ ซีสต์รังไข่จำนวนมากเป็นก้อนชนิดไม่ร้ายแรง โดยเฉพาะในผู้ที่ยังไม่หมดประจำเดือน การประเมินความเสี่ยงต้องดูลักษณะของก้อนและปัจจัยอื่นร่วมกัน
Q: Complex Cyst คือมะเร็งหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น คำว่า complex หมายถึงก้อนมีองค์ประกอบมากกว่าถุงของเหลวเรียบง่าย ซีสต์ชนิดไม่ร้ายแรงบางชนิดก็มีลักษณะ complex ได้ จึงต้องประเมินรายละเอียดเพิ่มเติม
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
