ริดสีดวงไม่ได้เกิดจากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับการที่เนื้อเยื่อและหลอดเลือดบริเวณทวารเกิดการเปลี่ยนแปลง โดยปัจจัยที่เพิ่มแรงกดบริเวณทวารซ้ำ ๆ เช่น การเบ่งถ่าย นั่งบนโถส้วมนาน ท้องผูกหรือท้องเสียเรื้อรัง สามารถเพิ่มโอกาสเกิดหรือทำให้อาการริดสีดวงแย่ลงได้ นอกจากนี้ อายุ การตั้งครรภ์ และพฤติกรรมบางอย่างก็มีส่วนเกี่ยวข้องเช่นกัน
ทำไมการเบ่งถ่ายถึงทำให้เกิดริดสีดวง?
เวลาที่เราเบ่งอุจจาระ ความดันภายในช่องท้องและบริเวณทวารจะเพิ่มขึ้น หากต้องเบ่งแรงหรือเบ่งเป็นเวลานานซ้ำ ๆ เนื้อเยื่อและหลอดเลือดบริเวณทวารจึงต้องรับแรงกดมากขึ้น โดยเฉพาะบริเวณที่เรียกว่า anal cushions ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อปกติภายในช่องทวาร เมื่อเนื้อเยื่อพยุงบริเวณนี้อ่อนแอลงร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือด เนื้อเยื่ออาจบวมและค่อย ๆ เลื่อนต่ำลง จนเกิดริดสีดวงที่มีอาการได้
ท้องผูกทำให้เป็นริดสีดวงจริงไหม?
ท้องผูกมีความเกี่ยวข้องกับริดสีดวง โดยเฉพาะเมื่อทำให้อุจจาระแข็งและต้องออกแรงเบ่งมากขึ้น แต่ไม่ควรสรุปว่าท้องผูกเป็นสาเหตุเดียวของโรค เมื่ออุจจาระแข็งและถ่ายยาก มักเกิดพฤติกรรมตามมา เช่น
- ต้องออกแรงเบ่งมาก
- ใช้เวลาขับถ่ายนานขึ้น
- นั่งบนโถส้วมนาน
- อาจพยายามเบ่งทั้งที่ยังไม่รู้สึกอยากถ่าย
- เนื้อเยื่อบริเวณทวารรับแรงกดซ้ำ ๆ
นั่งห้องน้ำนาน ทำให้เป็นริดสีดวงได้ไหม?
การนั่งบนโถส้วมนานเป็นพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยง โดยเฉพาะการนั่งเล่นโทรศัพท์ อ่านหนังสือ หรือพยายามนั่งรอให้อุจจาระออกทั้งที่ยังไม่ปวดถ่าย เนื่องจากการอยู่ในท่านั่งถ่ายเป็นเวลานานทำให้บริเวณทวารรับแรงกดนานขึ้น และหากมีการเบ่งร่วมด้วย แรงดันบริเวณนี้ก็ยิ่งเพิ่มขึ้น จึงควรเข้าห้องน้ำเมื่อรู้สึกอยากถ่าย ขับถ่ายตามปกติ และออกจากโถเมื่อถ่ายเสร็จ มากกว่าการกำหนดว่าต้องนั่งให้ครบกี่นาที
ปัจจัยอื่นที่เพิ่มโอกาสเกิดริดสีดวงมีอะไรบ้าง?
นอกจากเรื่องการขับถ่ายแล้ว ยังมีปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้องกับริดสีดวง เช่น
- อายุเพิ่มขึ้น เนื้อเยื่อที่ช่วยพยุงบริเวณทวารและไส้ตรงอาจอ่อนแอลง
- ตั้งครรภ์ น้ำหนักและแรงดันภายในช่องท้องที่เพิ่มขึ้นสามารถเพิ่มแรงกดต่อหลอดเลือดบริเวณเชิงกรานและทวาร
- ท้องเสียเรื้อรัง การขับถ่ายบ่อยและการระคายเคืองบริเวณทวารอาจสัมพันธ์กับริดสีดวง
- อาหารที่มีกากใยน้อย อาจทำให้อุจจาระแข็งหรือถ่ายยากในบางคน
- ยกของหนักเป็นประจำ โดยเฉพาะการออกแรงที่ทำให้ความดันภายในช่องท้องเพิ่มขึ้น
การมีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นริดสีดวง แต่หมายถึงมีปัจจัยที่อาจเพิ่มแรงกดหรือส่งผลต่อเนื้อเยื่อบริเวณทวารมากขึ้น
ทำไมอายุเพิ่มขึ้นจึงเป็นริดสีดวงได้ง่ายขึ้น?
เมื่ออายุมากขึ้น เนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่ยึดและพยุงหลอดเลือดบริเวณทวารและไส้ตรงสามารถอ่อนแอและยืดตัวมากขึ้น จึงทำให้เนื้อเยื่อบริเวณนี้โป่งหรือเลื่อนลงได้ง่ายกว่าเดิม นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนอาจเป็นริดสีดวงทั้งที่ไม่ได้มีท้องผูกรุนแรง เพราะกลไกของโรคมีหลายปัจจัยร่วมกัน ไม่ใช่ทุกคนจะมีสาเหตุเหมือนกัน
ป้องกันริดสีดวงอย่างไร?
หลักสำคัญคือการลดสิ่งที่ทำให้ต้องเบ่งหรือเพิ่มแรงกดบริเวณทวารโดยไม่จำเป็น
- เพิ่มใยอาหาร จากผัก ผลไม้ ถั่ว และธัญพืชไม่ขัดสี เพื่อช่วยให้อุจจาระนิ่ม
- ดื่มน้ำให้เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อรับประทานใยอาหารเพิ่มขึ้น
- ไม่กลั้นอุจจาระ เมื่อรู้สึกอยากถ่ายควรเข้าห้องน้ำ
- หลีกเลี่ยงการเบ่งแรง หากถ่ายไม่ออก ไม่ควรนั่งเบ่งต่อเป็นเวลานาน
- ไม่นั่งบนโถส้วมนาน โดยเฉพาะการเล่นโทรศัพท์หรืออ่านหนังสือระหว่างขับถ่าย
- เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอ เพื่อส่งเสริมสุขภาพและการทำงานของลำไส้
สรุป
ริดสีดวงเกิดจากอะไรไม่สามารถตอบด้วยสาเหตุเดียว เพราะโรคเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อและหลอดเลือดบริเวณทวารร่วมกับปัจจัยหลายด้าน โดยเฉพาะการเบ่งถ่าย นั่งบนโถส้วมนาน และปัญหาการขับถ่าย ที่ทำให้บริเวณทวารรับแรงกดซ้ำ ๆ ท้องผูกจึงมีความเกี่ยวข้องกับริดสีดวง โดยเฉพาะเมื่ออุจจาระแข็งจนต้องเบ่งมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่เป็นริดสีดวงจะต้องมีท้องผูก การปรับการขับถ่าย ลดการเบ่ง เพิ่มใยอาหาร และไม่ใช้เวลาอยู่บนโถส้วมนานเกินไปจึงเป็นวิธีพื้นฐานที่ช่วยลดปัจจัยที่กระตุ้นริดสีดวงได้
คำถามที่พบบ่อย
Q: ไม่ท้องผูก เป็นริดสีดวงได้ไหม?
A: ได้ เพราะริดสีดวงไม่ได้เกิดจากท้องผูกเพียงอย่างเดียว อายุ การตั้งครรภ์ ท้องเสียเรื้อรัง และปัจจัยที่เพิ่มแรงกดบริเวณทวารก็มีส่วนเกี่ยวข้องได้
Q: นั่งทำงานนานทำให้เป็นริดสีดวงไหม?
A: ยังไม่ควรสรุปว่าการนั่งทำงานเป็นเวลานานเพียงอย่างเดียวเป็นสาเหตุโดยตรง ควรแยกจากการนั่งบนโถส้วมนานและการเบ่งถ่าย ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับแรงกดบริเวณทวารมากกว่า
Q: เล่นโทรศัพท์ในห้องน้ำทำให้เป็นริดสีดวงไหม?
A: ประเด็นสำคัญไม่ใช่ตัวโทรศัพท์ แต่คือการเล่นโทรศัพท์อาจทำให้นั่งบนโถส้วมนานกว่าที่จำเป็น จึงควรขับถ่ายให้เสร็จและออกจากโถ แทนการนั่งต่อโดยไม่จำเป็น
Q: ออกกำลังกายหรือยกของหนักทำให้เป็นริดสีดวงไหม?
A: การออกกำลังกายทั่วไปมีประโยชน์ต่อสุขภาพและการขับถ่าย แต่การออกแรงหรือยกของหนักที่ทำให้ต้องกลั้นหายใจและเพิ่มแรงดันในช่องท้องซ้ำ ๆ อาจเพิ่มแรงกดบริเวณทวารได้ จึงควรใช้ท่าทางและการหายใจที่เหมาะสม
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
