มีก้อนที่ทวารหนักไม่ได้หมายความว่าเป็นริดสีดวงเสมอไป แม้ว่าริดสีดวงภายนอกและริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมาจะทำให้คลำพบก้อนได้ แต่ก้อนบริเวณนี้ยังอาจเป็นติ่งเนื้อที่ทวาร แผลปริขอบทวารที่มีติ่งเนื้อร่วมด้วย ฝีบริเวณทวาร หรือภาวะอื่นได้ การสังเกตว่าก้อนเจ็บหรือไม่ ยื่นออกมาตอนไหน ดันกลับได้หรือไม่ และมีเลือด หนอง หรืออาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ จึงช่วยแยกสาเหตุเบื้องต้นได้ แต่ไม่สามารถยืนยันโรคจากการคลำก้อนเพียงอย่างเดียวได้
ก้อนริดสีดวงเป็นแบบไหน?
ก้อนจากริดสีดวงไม่ได้มีลักษณะเดียว เพราะขึ้นอยู่กับว่าเป็นริดสีดวงภายในหรือริดสีดวงภายนอก
1. ริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมา
ริดสีดวงภายในอยู่ด้านในช่องทวาร ในระยะแรกจึงอาจมองไม่เห็นหรือคลำไม่ได้ แต่เมื่อเนื้อเยื่อยื่นออกมามากขึ้น อาจรู้สึกว่ามีก้อนโผล่ออกมาขณะถ่ายอุจจาระ ลักษณะสำคัญคือ
- ก้อนสัมพันธ์กับการเบ่งหรือการขับถ่าย
- บางครั้งก้อนยื่นแล้วกลับเข้าไปเอง
- บางรายต้องใช้มือดันกลับ
- หากเป็นมาก ก้อนอาจยื่นค้างและดันกลับไม่ได้
- อาจมีเลือดสีแดงสดร่วมด้วย
- ริดสีดวงภายในที่ยังไม่ยื่นมักไม่ทำให้ปวด
2. ริดสีดวงภายนอก
ริดสีดวงภายนอกเกิดใต้ผิวหนังรอบปากทวาร จึงสามารถคลำพบก้อนบริเวณด้านนอกได้ง่ายกว่า อาการที่อาจพบ ได้แก่
- มีก้อนบริเวณปากทวาร
- คันหรือระคายเคือง
- เจ็บหรือรู้สึกไม่สบาย
- เจ็บมากขึ้นเมื่อนั่งในบางราย
หากเกิดลิ่มเลือดขึ้นภายในริดสีดวงภายนอก อาจคลำพบก้อนแข็งและกดเจ็บ บริเวณใกล้ปากทวารได้
มีก้อนแข็งและปวดมาก ใช่ริดสีดวงไหม?
หากก้อนเกิดขึ้นค่อนข้างรวดเร็ว มีลักษณะแข็งและปวดมาก สาเหตุหนึ่งที่เป็นไปได้คือริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือด แต่อาการปวดและมีก้อนบริเวณทวารไม่ได้เกิดจากริดสีดวงเท่านั้น ตัวอย่างเช่น ฝีบริเวณทวาร ก็สามารถทำให้ปวดและบวมได้ โดยอาจมีอาการปวดตุบ ๆ ต่อเนื่อง มีหนอง เลือด หรือมีไข้ร่วมด้วย ดังนั้นจึงไม่ควรพยายามบีบ เจาะ หรือตัดก้อนด้วยตัวเอง โดยเฉพาะเมื่อยังไม่ทราบว่าก้อนเกิดจากอะไร
ก้อนที่ทวารอาจไม่ใช่ริดสีดวง แล้วเป็นอะไรได้บ้าง?
ก้อนบริเวณทวารสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ จึงควรดูอาการอื่นร่วมด้วย
| ลักษณะที่สังเกตได้ | สาเหตุที่อาจเป็นไปได้ |
|---|---|
| ก้อนยื่นออกมาตอนถ่าย | ริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมา หรือภาวะไส้ตรงยื่น |
| ก้อนแข็งและเจ็บมาก | ริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือด หรือภาวะอื่นที่ทำให้เกิดก้อนเจ็บ |
| ก้อน/ผิวหนังนิ่มบริเวณปากทวาร | ติ่งเนื้อบริเวณทวาร (Skin tag) |
| ปวดมาก บวม มีหนองหรือมีไข้ | ฝีหรือการติดเชื้อบริเวณทวาร |
| เจ็บแสบมากขณะถ่าย มีเลือดสด | แผลปริขอบทวาร ซึ่งบางรายอาจมีติ่งเนื้อร่วมด้วย |
| ก้อนผิดปกติที่โตขึ้น ไม่หาย หรือมีอาการอื่นร่วม | ควรตรวจเพื่อหาสาเหตุอื่น |
ติ่งเนื้อที่ทวารกับริดสีดวงเหมือนกันไหม?
“ไม่เหมือนกัน” ติ่งเนื้อบริเวณทวาร หรือ Anal skin tag เป็นผิวหนังส่วนเกินบริเวณปากทวาร บางครั้งอาจเหลืออยู่หลังจากริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือดยุบลงแล้ว จึงทำให้หลายคนเข้าใจว่าติ่งเนื้อที่เหลืออยู่คือริดสีดวงที่ยังไม่หาย โดยทั่วไปติ่งเนื้ออาจมีลักษณะนิ่มและไม่เจ็บ แต่อาจสร้างความรำคาญ ทำความสะอาดยาก หรือเกิดการระคายเคืองได้ ดังนั้น การคลำพบติ่งเนื้อไม่ได้หมายความว่ากำลังมีริดสีดวงอักเสบอยู่เสมอไป
ถ้าก้อนยื่นออกมาตอนถ่าย ต้องเป็นริดสีดวงไหม?
ริดสีดวงภายในสามารถยื่นออกมาขณะเบ่งถ่ายได้ แต่ภาวะไส้ตรงยื่น (Rectal prolapse) ก็สามารถทำให้มีก้อนหรือเนื้อเยื่อยื่นออกมาทางทวารได้เช่นกัน ในระยะแรกอาจยื่นขณะถ่ายหรือเบ่ง และบางคนต้องใช้มือช่วยดันกลับ หากมีก้อนยื่นซ้ำ ๆ โดยเฉพาะก้อนขนาดใหญ่ มีมูก อุจจาระเล็ด หรือไม่แน่ใจว่าเป็นริดสีดวง ควรตรวจให้ชัดเจนว่าเกิดจากอะไร
ก้อนแบบไหนควรตรวจหาสาเหตุ?
ควรให้ความสำคัญมากขึ้นหากก้อนมีลักษณะหรืออาการร่วมดังต่อไปนี้
- มีก้อนใหม่ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน และไม่แน่ใจว่าเกิดจากอะไร
- ก้อนโตขึ้นหรือไม่ยุบ
- ปวดมากหรือปวดต่อเนื่อง
- มีหนอง บวมแดง หรือมีไข้ร่วมด้วย
- มีเลือดออกทางทวารหนัก
- ก้อนยื่นออกมาแล้วดันกลับไม่ได้
- มีการเปลี่ยนแปลงของการขับถ่ายร่วมด้วย
- ดูแลตัวเองแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น
สรุป
มีก้อนที่ทวารหนักไม่ได้แปลว่าเป็นริดสีดวงทุกครั้ง ริดสีดวงภายนอกอาจทำให้คลำพบก้อนด้านนอก ขณะที่ริดสีดวงภายในสามารถยื่นออกมาเป็นก้อนขณะถ่ายได้ แต่ยังมีภาวะอื่นที่ทำให้เกิดก้อนคล้ายกัน เช่น ติ่งเนื้อ แผลปริขอบทวารที่มีติ่งเนื้อ ฝี หรือภาวะไส้ตรงยื่น การสังเกตว่าก้อนเจ็บหรือไม่ เกิดขึ้นเมื่อใด ยื่นแล้วกลับเข้าไปหรือไม่ และมีเลือด หนอง หรืออาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย จะช่วยประเมินเบื้องต้นได้ แต่หากเป็นก้อนใหม่ ก้อนโตขึ้น ปวดมาก มีเลือดออก หรือไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร ควรตรวจหาสาเหตุให้ชัดเจนก่อนเลือกวิธีรักษา
คำถามที่พบบ่อย
Q: มีก้อนที่ก้นแต่ไม่เจ็บ เป็นริดสีดวงได้ไหม?
A: ได้ ริดสีดวงไม่ได้ทำให้ปวดทุกกรณี โดยเฉพาะริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมาอาจไม่เจ็บมาก แต่ก้อนที่ไม่เจ็บก็สามารถเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น ติ่งเนื้อบริเวณทวารได้เช่นกัน
Q: ก้อนริดสีดวงแข็งไหม?
A: ริดสีดวงไม่ได้แข็งทุกก้อน แต่ริดสีดวงภายนอกที่เกิดลิ่มเลือดอาจคลำเป็นก้อนแข็งและกดเจ็บได้
Q: มีก้อนยื่นตอนถ่ายแล้วหายไปเอง เป็นอะไร?
A: ลักษณะนี้พบได้ในริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมาขณะถ่ายแล้วกลับเข้าไปเอง แต่ภาวะอื่นก็ทำให้มีก้อนยื่นได้ จึงต้องดูอาการและลักษณะก้อนร่วมกัน
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
