อาการ Chocolate Cyst ที่พบได้ เช่น ปวดประจำเดือนมาก ปวดท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกราน เจ็บลึกขณะมีเพศสัมพันธ์ ปวดขณะถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะในช่วงมีประจำเดือน และอาจพบปัญหามีบุตรยากในบางราย แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่มี Chocolate Cyst จะมีอาการเหมือนกัน บางคนอาจแทบไม่มีอาการและตรวจพบจากอัลตราซาวนด์โดยบังเอิญ Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เป็นรูปแบบหนึ่งของ Endometriosis หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ที่เกิดบริเวณรังไข่ ดังนั้นอาการหลายอย่างจึงเกี่ยวข้องกับ Endometriosis โดยรวม ไม่ได้เกิดจากตัวซีสต์เพียงอย่างเดียว WHO ระบุว่า Endometriosis สามารถทำให้เกิดอาการปวดประจำเดือนรุนแรง ปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง มีปัญหาระหว่างมีเพศสัมพันธ์ การขับถ่ายหรือปัสสาวะ และสัมพันธ์กับภาวะมีบุตรยากได้
1. ปวดประจำเดือนมากกว่าปกติ
อาการที่พบบ่อยของ Endometriosis คือ ปวดประจำเดือนมาก โดยเฉพาะเมื่อความปวดเริ่มส่งผลต่อกิจวัตรประจำวัน เช่น
- ปวดจนต้องหยุดเรียนหรือหยุดงาน
- ทำกิจวัตรประจำวันตามปกติไม่ได้
- ต้องใช้ยาแก้ปวดเป็นประจำ
- อาการปวดเกิดซ้ำเกือบทุกครั้งที่มีประจำเดือน
- อาการปวดมีแนวโน้มรุนแรงหรือรบกวนชีวิตมากขึ้น
WHO ระบุว่าอาการปวดจาก Endometriosis อาจรุนแรงจนกระทบการเรียน การทำงาน และคุณภาพชีวิตได้
2. ปวดท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกรานเรื้อรัง
บางคนไม่ได้ปวดเฉพาะวันที่มีประจำเดือน แต่อาจรู้สึกปวดบริเวณท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกรานในช่วงอื่นของเดือนด้วย อาการอาจเป็น ๆ หาย ๆ หรือกลายเป็นอาการปวดเรื้อรังที่ยังคงอยู่หลังหมดประจำเดือนแล้ว WHO ระบุ chronic pelvic pain หรืออาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรังเป็นหนึ่งในอาการสำคัญของ Endometriosis
3. เจ็บลึกขณะหรือหลังมีเพศสัมพันธ์
อาการอีกอย่างที่อาจพบคือ เจ็บลึกบริเวณอุ้งเชิงกรานระหว่างหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ อาการนี้แตกต่างจากอาการเจ็บบริเวณปากช่องคลอดขณะเริ่มสอดใส่ เพราะอาการที่สัมพันธ์กับ Endometriosis มักเป็นความเจ็บที่รู้สึกอยู่ลึกเข้าไปในอุ้งเชิงกราน หากอาการเกิดซ้ำ ไม่ควรคิดว่าเป็นเรื่องที่ต้องทนหรือเป็นเรื่องปกติของการมีเพศสัมพันธ์
4. ปวดเวลาถ่ายอุจจาระ โดยเฉพาะช่วงมีประจำเดือน
บางคนอาจสังเกตว่า เวลาถ่ายอุจจาระจะปวดมากขึ้นในช่วงที่มีประจำเดือน หรือมีอาการทางลำไส้ที่เปลี่ยนแปลงตามรอบเดือน เหตุผลคือ Endometriosis ไม่จำเป็นต้องอยู่เฉพาะรังไข่ แม้ว่าผู้ป่วยจะตรวจพบ Chocolate Cyst ก็ตาม รอยโรคอาจพบในบริเวณอื่นของอุ้งเชิงกรานร่วมด้วยและส่งผลต่อการขับถ่ายได้ WHO ระบุว่า Endometriosis สามารถส่งผลต่อการทำงานของลำไส้ได้
5. ปวดหรือมีอาการทางปัสสาวะสัมพันธ์กับรอบเดือน
Endometriosis สามารถทำให้เกิดอาการที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินปัสสาวะในบางรายได้ โดยเฉพาะเมื่อรอยโรคเกี่ยวข้องกับบริเวณกระเพาะปัสสาวะหรือระบบทางเดินปัสสาวะ อาการที่อาจพบ เช่น
- ปวดขณะปัสสาวะ
- ปวดบริเวณอุ้งเชิงกรานขณะปัสสาวะ
- อาการทางปัสสาวะเกิดหรือรุนแรงขึ้นในช่วงมีประจำเดือน
อาการปัสสาวะแสบขัดหรือปวดขณะปัสสาวะมีสาเหตุอื่นที่พบได้บ่อย เช่น การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ จึงไม่ควรใช้เพียงอาการนี้วินิจฉัย Chocolate Cyst ด้วยตนเอง
6. ประจำเดือนมามากกว่าปกติ
ผู้ที่มี Endometriosis บางรายอาจมีประจำเดือนออกมากร่วมด้วย ซึ่งเป็นหนึ่งในอาการที่สามารถพบใน Endometriosis ได้ แต่ประจำเดือนมามากไม่ได้เป็นอาการเฉพาะของ Chocolate Cyst เพราะยังเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น เนื้องอกมดลูก ความผิดปกติของฮอร์โมน หรือโรคทางนรีเวชอื่น หากประจำเดือนออกมากผิดปกติควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ
7. พยายามมีลูกแล้วไม่สำเร็จ
Endometriosis มีความสัมพันธ์กับภาวะมีบุตรยาก แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่มี Chocolate Cyst ทุกคนจะตั้งครรภ์ไม่ได้ WHO ระบุว่าในกลุ่มผู้หญิงที่มีภาวะมีบุตรยาก พบ Endometriosis ได้ประมาณ 25–50% ความสามารถในการตั้งครรภ์ยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น อายุ ปริมาณไข่สำรอง การทำงานของท่อนำไข่ อสุจิของฝ่ายชาย และปัจจัยอื่น ๆ
ไม่มีอาการเลย เป็น Chocolate Cyst ได้ไหม?
นี่เป็นประเด็นสำคัญ เพราะ Chocolate Cyst ไม่จำเป็นต้องทำให้เกิดอาการเสมอไป บางคนอาจตรวจพบ Endometrioma จากการอัลตราซาวนด์ที่ทำด้วยเหตุผลอื่น หรือพบระหว่างการตรวจหาสาเหตุของภาวะมีบุตรยาก ในทางกลับกัน การมีอาการปวดมากก็ไม่ได้หมายความว่าจะต้องมี Chocolate Cyst ขนาดใหญ่ เพราะอาการของ Endometriosis ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ไม่ใช่ขนาดของซีสต์เพียงอย่างเดียว
อาการแบบไหนควรได้รับการตรวจเพิ่มเติม?
หากมีอาการเพียงเล็กน้อยเป็นครั้งคราว อาจไม่ได้หมายความว่ามี Chocolate Cyst แต่ควรให้ความสำคัญเมื่ออาการ เกิดซ้ำ รุนแรงขึ้น หรือเริ่มกระทบชีวิตประจำวัน ตัวอย่างเช่น
- ปวดประจำเดือนจนไม่สามารถทำกิจวัตรตามปกติ
- ต้องหยุดเรียนหรือหยุดงานเพราะอาการปวด
- ปวดท้องน้อยเรื้อรังแม้หมดประจำเดือนแล้ว
- เจ็บลึกขณะหรือหลังมีเพศสัมพันธ์เป็นประจำ
- ปวดถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะซ้ำ ๆ ในช่วงมีประจำเดือน
- มีอาการหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน
- พยายามตั้งครรภ์แล้วไม่สำเร็จ
สรุป
อาการ Chocolate Cyst แตกต่างกันในแต่ละคน อาการที่พบได้ ได้แก่ ปวดประจำเดือนมาก ปวดท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกราน เจ็บลึกขณะมีเพศสัมพันธ์ ปวดขณะถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะในช่วงมีประจำเดือน ประจำเดือนมามาก และปัญหามีบุตร แต่บางคนอาจไม่มีอาการเลยก็ได้ สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การสังเกตอาการใดอาการหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่ควรดู รูปแบบของอาการ ความสัมพันธ์กับรอบเดือน และผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน หากมีอาการผิดปกติเกิดซ้ำหรือรุนแรงขึ้น ควรได้รับการตรวจเพื่อหาสาเหตุที่ชัดเจน
คำถามที่พบบ่อย
Q: Chocolate Cyst ปวดตรงไหน?
A: อาการปวดมักอยู่บริเวณท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกราน แต่อาการอาจแตกต่างกันในแต่ละคน และตำแหน่งที่ปวดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกตำแหน่งหรือขนาดของ Chocolate Cyst ได้
Q: Chocolate Cyst ต้องปวดประจำเดือนทุกคนไหม?
A: ไม่จำเป็น บางคนมีอาการปวดประจำเดือนมาก ขณะที่บางคนแทบไม่มีอาการและตรวจพบจากการอัลตราซาวนด์หรือระหว่างประเมินภาวะมีบุตรยาก
Q: ปวดประจำเดือนมาก แปลว่าเป็น Chocolate Cyst หรือไม่?
A: ยังสรุปไม่ได้ เพราะอาการปวดประจำเดือนเกิดได้จากหลายสาเหตุ แต่หากปวดรุนแรงจนกระทบกิจวัตรประจำวันหรือเกิดร่วมกับอาการอื่น เช่น ปวดอุ้งเชิงกราน เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดขณะขับถ่าย ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ
Q: ไม่มีอาการ สามารถมี Chocolate Cyst ได้หรือไม่?
A: ได้ ผู้ที่มี Endometriosis บางคนไม่มีอาการ และอาจตรวจพบความผิดปกติจากการตรวจด้วยเหตุผลอื่นหรือระหว่างประเมินเรื่องการมีบุตร
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
