ไซนัสไม่ได้อยู่แค่บริเวณข้างจมูก แต่เป็นโพรงอากาศหลายแห่งที่อยู่ภายในกระดูกบริเวณใบหน้าและศีรษะ โดยอยู่รอบ ๆ จมูก หน้าผาก ระหว่างดวงตา และบริเวณโหนกแก้ม ภายในไซนัสมีเยื่อบุที่สร้างเมือกออกมา เมือกจะค่อย ๆ ไหลออกจากไซนัสเข้าสู่โพรงจมูกตามธรรมชาติ แต่เมื่อเยื่อบุบวม ช่องทางระบายแคบลง เมือกจึงระบายออกได้ไม่ดี และนำไปสู่อาการคัดจมูก น้ำมูกข้น หรือปวดตื้อบริเวณใบหน้าได้
ไซนัสคืออะไร?
ไซนัส (Sinus) คือ โพรงอากาศที่อยู่ภายในกระดูกบริเวณใบหน้าและศีรษะ เรามีไซนัสอยู่ทั้งด้านซ้ายและด้านขวา และไซนัสแต่ละแห่งมีทางเชื่อมกับโพรงจมูก ไซนัสมีหน้าที่หลายอย่าง เช่น
- ช่วยลดน้ำหนักของกระดูกบริเวณศีรษะ
- ช่วยเพิ่มความชื้นให้กับอากาศที่หายใจเข้า
- สร้างเมือกเพื่อช่วยดักจับฝุ่นและสิ่งแปลกปลอม
- มีส่วนช่วยต่อเสียงพูดและเสียงก้อง
ดังนั้น ไซนัสจึงเป็นส่วนหนึ่งของระบบทางเดินหายใจที่ทำงานเชื่อมโยงกับจมูก ไม่ใช่โพรงที่แยกออกจากกันอย่างสิ้นเชิง
ไซนัสอยู่ตรงไหนบ้าง?
โดยทั่วไปแบ่งไซนัสออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ตามตำแหน่งที่อยู่
จึงไม่น่าแปลกที่เวลามีปัญหาเกี่ยวกับไซนัส บางคนจะรู้สึกหนักหรือปวดบริเวณหน้าผาก โหนกแก้ม รอบดวงตา หรือส่วนลึกของศีรษะ อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งที่ปวดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าเป็นไซนัสอักเสบ เพราะอาการปวดศีรษะหรือปวดใบหน้าอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้เช่นกัน
ทำไมไซนัสถึงอักเสบ?
ในภาวะปกติ เมือกที่สร้างขึ้นภายในไซนัสสามารถไหลออกได้เรื่อย ๆ จึงไม่เกิดการคั่งอยู่ภายใน แต่เมื่อเป็นหวัด ภูมิแพ้ หรือมีสิ่งกระตุ้นจนเยื่อบุจมูกและไซนัสบวม ช่องทางระบายจะเล็กลง ทำให้เมือกออกได้ยากขึ้น
อะไรทำให้ช่องระบายของไซนัสอุดตันได้?
สาเหตุไม่ได้มีเพียงการติดเชื้อแบคทีเรีย แต่มีหลายปัจจัยที่ทำให้เยื่อบุบวมและการระบายเมือกผิดปกติได้ เช่น
- โรคหวัดจากไวรัส ทำให้เยื่อบุจมูกบวมและมีน้ำมูกมากขึ้น
- ภูมิแพ้จมูก ทำให้เยื่อบุจมูกบวม โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสสารก่อภูมิแพ้
- ติ่งเนื้อในจมูก อาจขวางทางระบายของไซนัส
- ผนังกั้นจมูกคด ในบางคนอาจทำให้การระบายอากาศและเมือกผิดปกติ
- ควันบุหรี่และมลพิษ สามารถระคายเคืองเยื่อบุจมูกและทางเดินหายใจได้
เพราะฉะนั้น การเป็นไซนัสอักเสบไม่ได้แปลว่ามีเชื้อแบคทีเรียอยู่ในไซนัสเสมอไป โดยเฉพาะไซนัสอักเสบเฉียบพลัน ซึ่งส่วนใหญ่มักเกิดตามหลังการติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจ
ทำไมไซนัสอักเสบถึงทำให้ปวดหน้าและคัดจมูก?
อาการต่าง ๆ สามารถอธิบายได้จากสิ่งที่เกิดขึ้นภายในจมูกและไซนัส
- คัดจมูก เยื่อบุจมูกบวม ทำให้ช่องทางเดินอากาศแคบลง
- น้ำมูกข้น มีสารคัดหลั่งเพิ่มขึ้นและระบายออกได้ไม่ดี
- ปวดหรือแน่นใบหน้า การอักเสบและการคั่งของสารคัดหลั่งบริเวณไซนัสอาจทำให้รู้สึกปวดหรือตื้อได้
- กลิ่นลดลง จมูกบวมและอุดตัน ทำให้กลิ่นเดินทางไปยังบริเวณรับกลิ่นได้ลดลง
- น้ำมูกไหลลงคอ สารคัดหลั่งจากจมูกอาจไหลลงด้านหลังคอ ทำให้ระคายคอหรือไอได้
ดูแลอย่างไรให้เมือกระบายออกได้ดี?
หากเป็นอาการจากหวัดหรือไซนัสอักเสบที่ไม่รุนแรง การดูแลตัวเองบางอย่างสามารถช่วยบรรเทาอาการได้ เช่น
- ดื่มน้ำให้เพียงพอ
- พักผ่อนให้เพียงพอ
- หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่น และสิ่งที่ระคายเคืองจมูก
- ล้างจมูกด้วยน้ำเกลืออย่างถูกวิธี เพื่อช่วยชะล้างน้ำมูกและสิ่งสกปรก
- หากมีภูมิแพ้ ควรควบคุมอาการและหลีกเลี่ยงสิ่งที่กระตุ้นภูมิแพ้
หากอาการเป็นต่อเนื่อง เกิน 10 วันแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือดีขึ้นแล้วกลับแย่ลง ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม
สรุป
ไซนัสคือโพรงอากาศที่อยู่ภายในกระดูกบริเวณรอบจมูก หน้าผาก ดวงตา และโหนกแก้ม โดยมีทางระบายเมือกเชื่อมกับโพรงจมูก เมื่อเยื่อบุบริเวณนี้บวม ช่องระบายอาจแคบลง ทำให้เมือกคั่งและเกิดอาการคัดจมูก น้ำมูกข้น หรือปวดตื้อใบหน้าได้ การเข้าใจว่าไซนัสอยู่ตรงไหนและทำงานอย่างไร จะช่วยให้เข้าใจได้ง่ายขึ้นว่าเหตุใดโรคหวัด ภูมิแพ้ หรือปัจจัยบางอย่างจึงนำไปสู่อาการไซนัสอักเสบได้
คำถามที่พบบ่อย
Q: ไซนัสอยู่ตรงหน้าผากอย่างเดียวหรือไม่?
A: ไม่ใช่ ไซนัสมีหลายตำแหน่ง ทั้งบริเวณหน้าผาก โหนกแก้ม ระหว่างดวงตา และบริเวณที่อยู่ลึกด้านหลังจมูก
Q: ปวดหน้าผากแปลว่าเป็นไซนัสอักเสบหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป อาการปวดหน้าผากเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ปวดศีรษะจากความเครียดหรือไมเกรน จึงต้องดูอาการอื่นร่วมด้วย
Q: เป็นหวัดแล้วทำไมถึงปวดไซนัส?
A: เมื่อเป็นหวัด เยื่อบุภายในจมูกและไซนัสอาจบวม ทำให้เมือกระบายออกได้ไม่ดี จึงเกิดความรู้สึกแน่นหรือตื้อบริเวณใบหน้าได้
Q: ไซนัสมีอยู่ทุกคนหรือไม่?
A: มีค่ะ ไซนัสเป็นส่วนหนึ่งของร่างกายตามปกติ คำว่า “เป็นไซนัส” ที่ใช้กันทั่วไป จริง ๆ แล้วมักหมายถึง “เป็นไซนัสอักเสบ”
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
