คำว่า “หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท” และ “กระดูกทับเส้น” มักถูกใช้แทนกันในชีวิตประจำวัน แต่ในทางการแพทย์มีความหมายไม่เหมือนกันทั้งหมด สรุปให้เข้าใจง่ายคือ กระดูกทับเส้นเป็นคำเรียกรวมของภาวะที่เส้นประสาทถูกกดหรือระคายเคือง ส่วนหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะดังกล่าว โดยเกิดจากหมอนรองกระดูกโป่ง ยื่น หรือเคลื่อนออกมากดรากประสาท
หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทคืออะไร?
หมอนรองกระดูกสันหลังเป็นเนื้อเยื่อที่อยู่ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อ ทำหน้าที่รองรับแรงกระแทกและช่วยให้กระดูกสันหลังเคลื่อนไหวได้ ภายในมีเนื้อที่นุ่มกว่าและมีวงแหวนเส้นใยหุ้มอยู่ด้านนอก
เมื่อวงแหวนด้านนอกเสื่อมหรือฉีก เนื้อด้านในอาจดันออกมาจนหมอนรองกระดูกโป่งหรือเคลื่อน หากส่วนที่ยื่นออกมาเข้าใกล้ช่องกระดูกสันหลัง อาจกดรากประสาทและทำให้เกิดอาการปวด ชา เสียวซ่า หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงได้ ภาวะนี้เรียกว่า หมอนรองกระดูกเคลื่อน หรือ Herniated Disc
กระดูกทับเส้นคืออะไร?
“กระดูกทับเส้น” ไม่ใช่ชื่อโรคที่เฉพาะเจาะจง แต่เป็นคำเรียกทั่วไปเมื่อโครงสร้างบริเวณกระดูกสันหลังไปกดหรือระคายเคืองเส้นประสาท โครงสร้างที่ทำให้เกิดแรงกดอาจเป็น
- หมอนรองกระดูกที่โป่งหรือเคลื่อน
- กระดูกงอกจากความเสื่อม
- ข้อต่อกระดูกสันหลังที่หนาตัว
- เอ็นรอบกระดูกสันหลังที่หนาขึ้น
- กระดูกสันหลังเคลื่อน
- โพรงกระดูกสันหลังหรือช่องทางออกของเส้นประสาทตีบ
อ่านเพิ่มเติม: กระดูกทับเส้นเกิดจากอะไร? สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงที่ควรรู้
อาการต่างกันหรือไม่?
อาการของทั้งสองภาวะอาจคล้ายกันมาก เพราะสิ่งที่ทำให้เกิดอาการจริงคือการกดหรือการอักเสบของเส้นประสาท ไม่ใช่ชื่อของโครงสร้างที่ผิดปกติเพียงอย่างเดียว อาการที่พบได้ทั้งสองภาวะ
- ปวดหลังหรือปวดเอว
- ปวดร้าวจากสะโพกลงขา
- ชาหรือเสียวซ่าที่ขาและเท้า
- ปวดแสบปวดร้อนหรือคล้ายไฟฟ้าช็อต
- กล้ามเนื้อขาอ่อนแรง
- เดินสะดุดหรือยกปลายเท้าไม่ขึ้น
ลักษณะที่อาจช่วยแยกสาเหตุเบื้องต้น
หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
- อาจเริ่มหลังยกของ ก้ม บิดตัว หรือออกแรงกะทันหัน
- มักปวดร้าวลงขาข้างเดียว
- อาการอาจมากขึ้นเมื่อไอ จาม หรือเบ่ง
- อาจพบในวัยทำงานหรือวัยกลางคน
โพรงกระดูกสันหลังตีบจากความเสื่อม
- มักพบในผู้สูงอายุ
- อาจปวด ชา หรืออ่อนแรงทั้งสองขา
- เดินหรือยืนนานแล้วอาการมากขึ้น
- นั่งพักหรือก้มตัวไปข้างหน้าแล้วอาการดีขึ้น
อาการใดต้องรีบพบแพทย์?
- ขาอ่อนแรงมากขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ยกปลายเท้าไม่ขึ้นหรือเดินลำบากมาก
- ชาบริเวณก้น รอบอวัยวะเพศ หรือด้านในต้นขา
- ปัสสาวะไม่ออกหรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้
- กลั้นอุจจาระไม่ได้
- มีอาการผิดปกติทั้งสองขารุนแรงขึ้น
อาการเหล่านี้อาจบ่งชี้ว่ากลุ่มรากประสาทส่วนล่างถูกกดทับอย่างรุนแรง หรือ Cauda Equina Syndrome ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน
สรุป
หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทกับกระดูกทับเส้นไม่ใช่คำที่มีความหมายเหมือนกันทั้งหมด โดยหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะกระดูกทับเส้น ส่วนกระดูกทับเส้นเป็นคำเรียกรวมที่อาจเกิดจากหมอนรองกระดูก กระดูกงอก โพรงกระดูกสันหลังตีบ หรือโครงสร้างอื่น ๆ หากมีขาอ่อนแรงเพิ่มขึ้น ชารอบอวัยวะเพศ หรือควบคุมการขับถ่ายผิดปกติ ควรไปโรงพยาบาลทันที
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
