โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) ไม่ได้เกิดจากอายุที่มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยที่ค่อย ๆ ทำให้โครงสร้างของข้อเข่าเสื่อมลง เมื่อเวลาผ่านไป กระดูกอ่อนที่ทำหน้าที่รองรับแรงกระแทกจะสึกหรอ ข้อเข่ารับแรงได้ลดลง และเกิดอาการปวด ข้อฝืด หรือเคลื่อนไหวลำบาก
เข่าเสื่อมเกิดจากอะไร?
โรคข้อเข่าเสื่อมเกิดจากการที่ข้อเข่ารับแรงกดและแรงเสียดสีสะสมเป็นเวลานาน ร่วมกับปัจจัยต่าง ๆ เช่น อายุ น้ำหนักตัว การบาดเจ็บ และการใช้งานข้อซ้ำ ๆ จนทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อค่อย ๆ เสื่อมลง
10 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เข่าเสื่อม
1. อายุที่เพิ่มขึ้น เมื่ออายุมากขึ้น กระดูกอ่อนจะสูญเสียความยืดหยุ่นและซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลง ทำให้เกิดการสึกหรอได้ง่ายขึ้น จึงพบโรคข้อเข่าเสื่อมได้บ่อยในผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี
2. น้ำหนักตัวเกินหรือโรคอ้วน น้ำหนักตัวที่มากขึ้นทำให้ข้อเข่าต้องรับแรงกดเพิ่มขึ้นทุกครั้งที่เดิน ลุก นั่ง หรือขึ้นลงบันได ส่งผลให้กระดูกอ่อนสึกเร็วขึ้น นอกจากนี้ เนื้อเยื่อไขมันยังสามารถหลั่งสารที่กระตุ้นการอักเสบ ซึ่งอาจมีส่วนเร่งการเสื่อมของข้อ
3. การใช้งานข้อซ้ำ ๆ ผู้ที่ต้องยืน เดิน ยกของหนัก หรือคุกเข่าเป็นเวลานาน เช่น เกษตรกร ช่างก่อสร้าง หรือพนักงานบางอาชีพ อาจมีความเสี่ยงต่อการเกิดข้อเข่าเสื่อมมากกว่าคนทั่วไป เนื่องจากข้อเข่ารับแรงซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน
4. การบาดเจ็บที่ข้อเข่าการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือการเล่นกีฬา เช่น หมอนรองข้อฉีก เอ็นไขว้บาดเจ็บ หรือกระดูกหักบริเวณข้อเข่า อาจทำให้โครงสร้างของข้อเปลี่ยนแปลง และเพิ่มโอกาสเกิดข้อเข่าเสื่อมในอนาคต แม้อาการบาดเจ็บจะหายแล้วก็ตาม
5. กล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง กล้ามเนื้อต้นขาช่วยพยุงและกระจายแรงที่ข้อเข่า หากกล้ามเนื้ออ่อนแรง ข้อเข่าจะรับแรงมากขึ้น ทำให้เสี่ยงต่อการสึกหรอเร็วขึ้น
6. ความผิดปกติของแนวขา ผู้ที่มีภาวะขาโก่ง ขาเข่าชิด หรือแนวข้อเข่าผิดปกติ อาจทำให้แรงกดกระจายไม่สม่ำเสมอ ส่งผลให้ข้อเข่าบางส่วนสึกเร็วกว่าปกติ
7. โรคข้ออักเสบบางชนิด โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคเกาต์ หรือโรคข้ออักเสบจากผลึกแคลเซียม อาจทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและทำลายโครงสร้างของข้อ จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดข้อเข่าเสื่อมตามมา
8. พันธุกรรม หากคนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคข้อเข่าเสื่อม อาจมีโอกาสเกิดโรคมากกว่าคนทั่วไป โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วมด้วย
9. ออกกำลังกายไม่เหมาะสม การออกกำลังกายที่หักโหม ใช้ท่าทางไม่ถูกต้อง หรือเพิ่มความหนักของการฝึกเร็วเกินไป อาจเพิ่มแรงกระแทกที่ข้อเข่าและทำให้เกิดการบาดเจ็บสะสมได้ ในทางกลับกัน การไม่ออกกำลังกายเลยก็ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและเพิ่มความเสี่ยงต่อข้อเข่าเสื่อมเช่นกัน
10. เพศและการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ผู้หญิง โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน มีแนวโน้มเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมมากกว่าผู้ชาย ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเอสโตรเจนและมวลกล้ามเนื้อที่ลดลง
ลดความเสี่ยงข้อเข่าเสื่อมได้อย่างไร?
- ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเน้นการเสริมกล้ามเนื้อต้นขา
- หลีกเลี่ยงการยกของหนักหรือคุกเข่านาน ๆ
- สวมรองเท้าที่ช่วยรองรับแรงกระแทก
- รักษาอาการบาดเจ็บที่ข้อเข่าอย่างเหมาะสม
- พบแพทย์เมื่อมีอาการปวดเข่าเรื้อรัง
อ่านเพิ่มเติม: ป้องกันเข่าเสื่อมอย่างไร? เริ่มดูแลข้อเข่าตั้งแต่วันนี้
สรุป
โรคข้อเข่าเสื่อมเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งอายุ น้ำหนักตัว การใช้งานข้อซ้ำ ๆ การบาดเจ็บ และโรคประจำตัวบางชนิด แม้ปัจจัยบางอย่างจะหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่การควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และดูแลข้อเข่าตั้งแต่ระยะเริ่มต้น สามารถช่วยลดความเสี่ยงและชะลอการเสื่อมของข้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
