ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อมี หมอนรองกระดูกสันหลัง ทำหน้าที่รองรับแรงกระแทกและช่วยให้กระดูกสันหลังเคลื่อนไหวได้ ภายในหมอนรองกระดูกมีส่วนที่มีลักษณะคล้ายเจล หุ้มด้วยวงแหวนเนื้อเยื่อที่แข็งแรงกว่า เมื่ออายุมากขึ้น หมอนรองกระดูกจะสูญเสียน้ำ มีความยืดหยุ่นลดลง และฉีกขาดได้ง่ายขึ้น เนื้อด้านในอาจดันผ่านรอยฉีกจนหมอนรองกระดูกโป่งหรือเคลื่อนเข้าไปในช่องกระดูกสันหลัง หากไปกดหรือกระตุ้นการอักเสบรอบรากประสาท จะทำให้เกิดอาการปวดร้าว ชา หรืออ่อนแรงตามแนวเส้นประสาท กระบวนการเสื่อมตามวัยถือเป็นสาเหตุพื้นฐานที่พบได้บ่อยของหมอนรองกระดูกเคลื่อน
8 สาเหตุและภาวะที่ทำให้เส้นประสาทถูกกดทับ
1. หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อน เป็นสาเหตุสำคัญของอาการปวดหลังร้าวลงขา โดยเนื้อหมอนรองกระดูกที่ยื่นออกมาอาจกดและทำให้รากประสาทบริเวณเอวอักเสบ อาการมักร้าวจากหลังหรือสะโพกลงไปใต้เข่า บางรายมีอาการชาหรือขาอ่อนแรงร่วมด้วย
2. หมอนรองกระดูกเสื่อมตามวัย เมื่อหมอนรองกระดูกสูญเสียน้ำและมีความสูงลดลง ช่องระหว่างกระดูกสันหลังอาจแคบลง ทำให้พื้นที่ที่เส้นประสาทผ่านลดลง พร้อมเพิ่มโอกาสเกิดรอยฉีกหรือหมอนรองกระดูกโป่ง
3. กระดูกสันหลังเสื่อมและกระดูกงอก เมื่อข้อต่อกระดูกสันหลังเสื่อม ร่างกายอาจสร้างกระดูกงอกขึ้นบริเวณขอบข้อ หากกระดูกงอกยื่นเข้าไปในช่องทางเดินของเส้นประสาท อาจทำให้เส้นประสาทถูกเบียดหรือกดทับ
4. โพรงกระดูกสันหลังตีบ โพรงกระดูกสันหลังอาจแคบลงจากกระดูกงอก ข้อต่อหนาตัว หมอนรองกระดูกโป่ง หรือเอ็นรอบกระดูกสันหลังหนาขึ้น มักพบในผู้สูงอายุและอาจทำให้ปวด ชา หรือขาอ่อนแรงเวลาเดิน ผู้ป่วยบางรายรู้สึกดีขึ้นเมื่อนั่งพักหรือโน้มตัวไปด้านหน้า
5. กระดูกสันหลังเคลื่อน กระดูกสันหลังข้อหนึ่งอาจเลื่อนไปด้านหน้าเมื่อเทียบกับข้อที่อยู่ถัดลงมา ทำให้ช่องทางออกของรากประสาทแคบลง ภาวะนี้อาจเกิดจากความเสื่อม ความผิดปกติของโครงสร้าง หรือการบาดเจ็บ
6. การบาดเจ็บของกระดูกสันหลัง การล้ม อุบัติเหตุ การกระแทก หรือการยกของหนักผิดท่า อาจทำให้หมอนรองกระดูกฉีก ข้อต่อเคลื่อน หรือเกิดการบวมของเนื้อเยื่อรอบเส้นประสาท ผู้ที่มีหมอนรองกระดูกเสื่อมอยู่เดิมอาจเกิดอาการได้แม้ไม่ได้รับบาดเจ็บอย่างรุนแรง
7. เนื้องอก การติดเชื้อ หรือก้อนในช่องกระดูกสันหลัง เป็นสาเหตุที่พบไม่บ่อย แต่ต้องระวัง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดต่อเนื่องแม้พัก ปวดกลางคืน มีไข้ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีประวัติโรคมะเร็ง
8. กระดูกสันหลังหักหรือยุบตัว พบได้หลังอุบัติเหตุ หรือในผู้ที่มีกระดูกพรุน กระดูกที่หักหรือยุบอาจทำให้แนวกระดูกผิดรูปและลดพื้นที่ของเส้นประสาท โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ปวดหลังเฉียบพลันหลังล้ม ควรได้รับการตรวจโดยแพทย์
ปัจจัยใดเพิ่มความเสี่ยงต่อกระดูกทับเส้น?
สาเหตุของโรคมักไม่ได้เกิดจากพฤติกรรมเพียงครั้งเดียว แต่เป็นผลจากความเสื่อมสะสมร่วมกับแรงกดที่กระดูกสันหลังได้รับเป็นเวลานาน ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยง ได้แก่
- อายุเพิ่มขึ้น
- ยกของผิดท่า
- งานที่ใช้แรงซ้ำ ๆ
- น้ำหนักเกิน
- นั่งนานหรือขับรถเป็นเวลานาน
- ไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย
- สูบบุหรี่
- พันธุกรรมและโครงสร้างร่างกาย
AAOS ระบุปัจจัยสำคัญ ได้แก่ การยกของไม่ถูกวิธี น้ำหนักเกิน งานที่ต้องก้ม บิดหรือยกของซ้ำ การขับรถเป็นเวลานาน และการไม่ค่อยออกกำลังกาย ขณะที่ NHS แนะนำหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เนื่องจากนิโคตินทำให้เนื้อเยื่อหมอนรองกระดูกอ่อนแอลง
นั่งทำงานนานทำให้กระดูกทับเส้นหรือไม่?
การนั่งนานไม่ได้ทำให้หมอนรองกระดูกเคลื่อนทันทีในทุกคน แต่เป็นปัจจัยที่อาจเพิ่มแรงกดต่อหลัง โดยเฉพาะเมื่อนั่งหลังงอ โต๊ะและเก้าอี้ไม่เหมาะสม ขาดการเปลี่ยนอิริยาบถ และกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวไม่แข็งแรง และความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น น้ำหนักเกิน หมอนรองกระดูกเสื่อม ยกของหนักหลังนั่งนาน หรือออกแรงกะทันหันโดยไม่ได้เตรียมร่างกาย
ยกของหนักครั้งเดียวทำให้กระดูกทับเส้นได้หรือไม่?
เกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะการก้มหลัง ยกของห่างจากลำตัว แล้วบิดเอวพร้อมกัน แต่หลายกรณีหมอนรองกระดูกมีความเสื่อมหรือรอยฉีกสะสมอยู่ก่อน การยกของจึงเป็นเหตุการณ์ที่กระตุ้นให้อาการปรากฏ ไม่ใช่สาเหตุทั้งหมดของโรค
วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือย่อเข่า รักษาหลังให้อยู่ในแนวเป็นกลาง ถือสิ่งของชิดลำตัว และหมุนตัวด้วยการขยับเท้าแทนการบิดเอว
สรุป
กระดูกทับเส้นเกิดจากโครงสร้างรอบกระดูกสันหลังไปกดหรือทำให้รากประสาทอักเสบ สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ หมอนรองกระดูกเคลื่อน ความเสื่อมของกระดูกสันหลัง กระดูกงอก และโพรงกระดูกสันหลังตีบ ส่วนการยกของผิดท่า น้ำหนักเกิน นั่งนาน สูบบุหรี่ และขาดการออกกำลังกายเป็นปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยง การลดปัจจัยเสี่ยงช่วยป้องกันการกำเริบได้บางส่วน แต่ผู้ที่มีอาการปวดร้าว ชา หรือขาอ่อนแรงควรได้รับการตรวจเพื่อระบุสาเหตุที่แท้จริง
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
