หัวใจเต้นแรงแต่ชีพจรไม่เร็วสามารถเกิดขึ้นได้ เพราะแรงที่รู้สึกจากการเต้นกับ จำนวนครั้งที่หัวใจเต้นต่อนาทีไม่ใช่สิ่งเดียวกัน บางคนจึงรู้สึกหัวใจเต้นตุบ ๆ ชัดเจนทั้งที่อัตราชีพจรยังอยู่ในช่วงปกติ อาการอาจสัมพันธ์กับความเครียด สารกระตุ้น การรับรู้หัวใจชัดขึ้น หรือจังหวะหัวใจบางชนิดที่เกิดเป็นครั้งคราว
หัวใจเต้นแรง แต่ชีพจรไม่เร็ว เป็นไปได้อย่างไร?
หลายคนเข้าใจว่า ถ้ารู้สึกหัวใจเต้นแรงมาก แสดงว่าหัวใจต้องเต้นเร็วตามไปด้วย แต่จริง ๆ แล้วเราต้องแยก 2 เรื่องออกจากกันก่อน
- อัตราการเต้นของหัวใจ คือจำนวนครั้งที่หัวใจเต้นใน 1 นาที
- แรงเต้นที่เรารู้สึก คือความรู้สึกว่าหัวใจบีบตัวแรง ตุบ ๆ หรือรับรู้การเต้นได้ชัดกว่าปกติ
ในทางการแพทย์ ความรู้สึกหัวใจเต้นแรงหรือ pounding เป็นหนึ่งในลักษณะที่ผู้มีอาการใจสั่น (palpitations) สามารถบรรยายได้ และอาการใจสั่นสามารถเกิดร่วมกับจังหวะหัวใจที่เร็ว ช้า ไม่สม่ำเสมอ หรือแม้แต่จังหวะที่ยังอยู่ในช่วงปกติได้
หัวใจเต้นแรงแต่ไม่เร็ว เกิดจากอะไร?
สาเหตุมีได้หลายอย่าง ตั้งแต่ปัจจัยชั่วคราวที่ไม่อันตราย ไปจนถึงภาวะที่ควรตรวจเพิ่มเติมหากเกิดซ้ำบ่อย
1. ความเครียด ความวิตกกังวล หรือตื่นเต้น
แม้เราจะนั่งอยู่เฉย ๆ แต่เมื่อรู้สึกเครียด ตกใจ หรือตื่นเต้น ร่างกายสามารถตอบสนองด้วยการหลั่งฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับความเครียด ทำให้หัวใจบีบตัวแรงขึ้นและเรารับรู้การเต้นของหัวใจได้ชัดขึ้น บางครั้งหัวใจอาจเต้นเร็วขึ้นด้วย แต่ไม่จำเป็นต้องเร็วมากทุกครั้ง จึงเกิดสถานการณ์ที่เจ้าตัวรู้สึกหัวใจเต้นแรง ทั้งที่เมื่อลองจับชีพจรแล้วไม่ได้สูงผิดปกติอย่างที่คิด
2. เรารับรู้การเต้นของหัวใจได้ชัดขึ้น
บางครั้งหัวใจไม่ได้เกิดความผิดปกติที่สำคัญ แต่เรารับรู้การเต้นของหัวใจได้ชัดกว่าปกติ สถานการณ์นี้อาจสังเกตได้ง่ายขึ้นเมื่อนั่งนิ่ง ๆ นอนพัก หรืออยู่ในสถานที่เงียบ เพราะไม่มีสิ่งอื่นดึงความสนใจ อาการใจสั่นสามารถเกิดจากความรู้สึกถึงการบีบตัวของหัวใจที่แรงขึ้น หรือการรับรู้จังหวะหัวใจของตนเองได้มากขึ้น แม้จังหวะหัวใจในขณะนั้นอาจไม่ได้ผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญก็ตาม
3. คาเฟอีน นิโคติน และสารกระตุ้น
กาแฟ เครื่องดื่มชูกำลัง นิโคติน รวมถึงยาบางชนิดสามารถกระตุ้นให้เกิดอาการใจสั่นได้ในบางคน แต่ผลที่เกิดขึ้นไม่เหมือนกันทุกคน บางคนอาจรู้สึกหัวใจเต้นเร็ว ขณะที่บางคนสังเกตเพียงว่าแรงเต้นของหัวใจชัดขึ้นหรือรู้สึกตุบ ๆ ที่หน้าอก
4. หัวใจเต้นผิดจังหวะ
อีกลักษณะหนึ่งที่ทำให้คนรู้สึกว่า “หัวใจเต้นแรง” ทั้งที่ชีพจรโดยรวมไม่ได้เร็วต่อเนื่อง คือ หัวใจเต้นก่อนกำหนด เช่น PAC หรือ PVC ซึ่งจัดเป็นความผิดปกติของจังหวะหัวใจชนิดหนึ่ง ผู้ที่มีอาการอาจบรรยายว่า
- หัวใจสะดุด
- เหมือนข้ามไปหนึ่งจังหวะ
- มีจังหวะหนึ่งตุบแรงกว่าปกติ
- เหมือนหัวใจหยุดไปชั่วครู่แล้วเต้นแรงตามมา
อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าเป็น PAC, PVC หรือ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดใด หากเกิดซ้ำบ่อยต้องอาศัยการบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพื่อแยกสาเหตุ
5. ภาวะอื่นของร่างกาย
อาการใจสั่นหรือรู้สึกหัวใจเต้นแรงยังอาจสัมพันธ์กับภาวะอื่นที่ไม่ได้เริ่มจากโรคหัวใจโดยตรง เช่น ความผิดปกติของไทรอยด์ ไข้ หรือยาบางชนิด ดังนั้น หากหัวใจเต้นแรงเกิดขึ้นซ้ำ ๆ โดยไม่มีปัจจัยกระตุ้นที่ชัดเจน การประเมินจึงอาจไม่ได้ดูเฉพาะหัวใจ แต่พิจารณาสุขภาพโดยรวมและอาการอื่นที่เกิดร่วมกันด้วย
วัดชีพจรปกติ แปลว่าหัวใจไม่มีปัญหาแน่นอนหรือไม่?
หากขณะวัดชีพจรหัวใจเต้น 70–80 ครั้งต่อนาทีอย่างสม่ำเสมอ ก็เป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ แต่เป็นเพียงภาพของหัวใจในช่วงเวลาที่วัดเท่านั้น หากความผิดปกติเกิดเป็นครั้งคราว เช่น ใจสั่นวันละไม่กี่ครั้ง หรือเกิดเพียงไม่กี่วินาที อาการอาจหายไปก่อนที่จะวัดชีพจรหรือตรวจ ECG ในกรณีที่มีอาการซ้ำและสงสัย arrhythmia อาจใช้ Holter monitor หรือเครื่องบันทึก ECG แบบพกพา เพื่อติดตามจังหวะหัวใจเป็นเวลานานขึ้น และดูว่าช่วงที่รู้สึกหัวใจเต้นแรงนั้น จังหวะหัวใจจริง ๆ เป็นอย่างไร
หัวใจเต้นแรงแบบไหนควรระวัง?
หากหัวใจเต้นแรงหรือใจสั่นร่วมกับอาการต่อไปนี้ ควรได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน
- เจ็บหรือแน่นหน้าอก
- หายใจลำบากรุนแรง
- เวียนศีรษะหรือหน้ามืดรุนแรง
- เป็นลมหรือหมดสติ
อาการที่เกิดซ้ำบ่อยขึ้น เป็นนานขึ้น หรือพบในผู้ที่มีโรคหัวใจอยู่เดิม ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ แม้ชีพจรที่วัดได้ในบางช่วงจะดูปกติก็ตาม
สรุป
หัวใจเต้นแรงแต่ชีพจรไม่เร็วสามารถเกิดขึ้นได้ เพราะ แรงเต้นที่เรารู้สึกกับจำนวนครั้งที่หัวใจเต้นเป็นคนละเรื่องกัน บางคนจึงรู้สึกหัวใจตุบ ๆ ชัดมาก แม้อัตราการเต้นยังอยู่ในช่วงปกติ อาการอาจสัมพันธ์กับความเครียด คาเฟอีน การรับรู้หัวใจชัดขึ้น หรือภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด หากเกิดเป็นครั้งคราวและไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย อาจเริ่มจากสังเกตปัจจัยกระตุ้น แต่หากเกิดบ่อยขึ้น หรือมีเจ็บหน้าอก หายใจลำบากมาก หน้ามืด หรือเป็นลมร่วมด้วย ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุอย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: ชีพจร 70–80 แต่รู้สึกหัวใจเต้นแรง เป็นไปได้ไหม?
A: เป็นไปได้ เพราะตัวเลขชีพจรบอกจำนวนครั้งที่หัวใจเต้นต่อนาที แต่ไม่ได้บอกว่าเจ้าตัวรับรู้แรงเต้นของหัวใจมากน้อยเพียงใด
Q: หัวใจเต้นแรงแต่ไม่เร็ว เป็นโรคหัวใจไหม?
A: ไม่จำเป็น อาการสามารถเกิดจากความเครียด สารกระตุ้น หรือการรับรู้หัวใจชัดขึ้นได้ แต่โรคหัวใจและหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิดก็ทำให้เกิดอาการได้เช่นกัน จึงต้องพิจารณารูปแบบและอาการร่วม
Q: หัวใจเต้นแรงกับหัวใจเต้นเร็วต่างกันอย่างไร?
A: หัวใจเต้นแรงเป็นความรู้สึกว่าการบีบตัวของหัวใจชัดหรือตุบแรง ส่วนหัวใจเต้นเร็วหมายถึงจำนวนครั้งที่หัวใจเต้นต่อนาทีเพิ่มขึ้น จึงสามารถเกิดแยกจากกันหรือเกิดพร้อมกันได้
Q: หัวใจเต้นแรงแต่ ECG ปกติ หมายความว่าไม่มีหัวใจเต้นผิดจังหวะใช่ไหม?
A: ไม่เสมอไป หาก arrhythmia เกิดเป็นครั้งคราวและไม่ได้เกิดขณะตรวจ ECG อาจไม่ถูกบันทึก ในบางกรณีจึงต้องใช้ Holter หรือเครื่องบันทึกจังหวะหัวใจที่ติดตามได้นานขึ้น
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
