PCOS ทำให้สิวขึ้นและขนดกจริงหรือไม่? เข้าใจสาเหตุและวิธีดูแล

PCOS สามารถทำให้เกิดสิว ขนดก และผมบางได้จริง โดยมีความเกี่ยวข้องกับระดับหรือการออกฤทธิ์ของฮอร์โมนแอนโดรเจนที่มากกว่าปกติ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ที่เป็น PCOS ทุกคนจะมีอาการเหล่านี้ และการมีสิวหรือขนดกเพียงอย่างเดียวก็ไม่ได้หมายความว่าจะเป็น PCOS เสมอไป

ทำไม PCOS จึงทำให้สิวและขนดก?

หัวใจสำคัญคือ ฮอร์โมนแอนโดรเจน (Androgen) เช่น Testosterone ไม่ได้มีเฉพาะในผู้ชาย ผู้หญิงก็มีฮอร์โมนกลุ่มนี้ตามธรรมชาติ เพียงแต่มีในระดับต่ำกว่า ในผู้ที่เป็น PCOS รังไข่อาจสร้างแอนโดรเจนมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะดื้ออินซูลินร่วมด้วย อินซูลินที่สูงสามารถกระตุ้นรังไข่ให้สร้างแอนโดรเจนมากขึ้น และยังอาจทำให้ระดับโปรตีน Sex Hormone-Binding Globulin หรือ SHBG ลดลง ส่งผลให้ฮอร์โมนแอนโดรเจนในรูปที่ออกฤทธิ์ได้มีมากขึ้น เมื่อแอนโดรเจนออกฤทธิ์มากขึ้น จึงส่งผลต่อผิวหนังและรูขุมขนหลายด้าน

อ่านเพิ่มเติม: PCOS เกิดขึ้นได้อย่างไร?

สิวจาก PCOS มีลักษณะแบบไหน?

ไม่มีลักษณะของสิวชนิดใดที่สามารถยืนยันได้ว่าเกิดจาก PCOS แต่สิวที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนอาจมีลักษณะ เช่น

เป็นต่อเนื่องหลังพ้นวัยรุ่น
เป็นซ้ำบ่อย
มีสิวอักเสบ
พบมากบริเวณคาง แนวกราม หรือส่วนล่างของใบหน้า
อาจเกิดร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ ขนดก หรือผมบาง

อย่างไรก็ตาม สิวเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งพันธุกรรม เครื่องสำอาง ยาบางชนิด ความมันของผิว และโรคทางฮอร์โมนอื่น จึงไม่ควรใช้ตำแหน่งของสิวเพื่อวินิจฉัย PCOS ด้วยตนเอง

ขนดกจาก PCOS คืออะไร?

ขนดกหรือ Hirsutism หมายถึงการมีขนเส้นใหญ่ สีเข้ม และหยาบ ในบริเวณที่มักตอบสนองต่อฮอร์โมนแอนโดรเจน เช่น

เหนือริมฝีปาก
คาง
หน้าอก
หน้าท้อง
หลัง
ต้นขาด้านใน

ไม่ใช่ขนอ่อนตามแขนหรือขาทั่วไป แพทย์อาจใช้ Modified Ferriman-Gallwey Score (mFG) ช่วยประเมินความรุนแรงของขนดก โดยต้องคำนึงถึงเชื้อชาติและพื้นฐานการขึ้นของขนแต่ละคน แนวทางสากลระบุว่าขนดกในผู้ใหญ่มีความสัมพันธ์กับภาวะแอนโดรเจนสูงมากกว่าสิวหรือผมบางเพียงอย่างเดียว

ทำไม PCOS ทำให้ขนดก แต่กลับผมบาง?

ฟังดูขัดกัน แต่เกิดขึ้นได้เพราะรูขุมขนในแต่ละบริเวณตอบสนองต่อแอนโดรเจนต่างกัน บริเวณใบหน้า หน้าอก หรือหน้าท้อง แอนโดรเจนอาจกระตุ้นให้ขนอ่อนเปลี่ยนเป็นขนเส้นใหญ่และเข้มขึ้น แต่บริเวณหนังศีรษะของผู้ที่มีความไวต่อแอนโดรเจน รูขุมขนอาจค่อย ๆ เล็กลง ทำให้เส้นผมบางและสั้นลงจนเกิด Female Pattern Hair Loss ลักษณะที่อาจพบคือผมบางบริเวณกลางศีรษะหรือแนวแสกกว้างขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องมีศีรษะล้านเป็นหย่อม

สิวและขนดกจาก PCOS ดูแลอย่างไร?

แนวทางดูแลขึ้นอยู่กับอาการ ความรุนแรง และมีแผนตั้งครรภ์หรือไม่

1. ดูแล PCOS และปัจจัยด้านเมตาบอลิซึม การรับประทานอาหารสมดุล ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และดูแลภาวะดื้ออินซูลินเป็นพื้นฐานของการดูแล PCOS แม้การปรับพฤติกรรมไม่ได้ทำให้ขนหายทันที แต่ช่วยดูแลสุขภาพโดยรวมและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมน

2. ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม ในผู้ที่ยังไม่ต้องการตั้งครรภ์และไม่มีข้อห้าม แพทย์อาจพิจารณายาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม เพื่อช่วยควบคุมรอบเดือนและลดอาการจากแอนโดรเจน เช่น ขนดก แนวทางสากลจัดการใช้ยาคุมกำเนิดร่วมกับวิธีกำจัดขนเป็นแนวทางสำคัญในการดูแลขนดกจาก PCOS

3. ยาต้านแอนโดรเจน หากรักษาด้วยวิธีแรกแล้วอาการยังรบกวนมาก แพทย์อาจพิจารณายาต้านแอนโดรเจนในบางราย แต่ต้องใช้การคุมกำเนิดที่มีประสิทธิภาพ เพราะยากลุ่มนี้อาจส่งผลต่อพัฒนาการของทารกหากเกิดการตั้งครรภ์ จึงไม่ควรซื้อยามารับประทานเอง

4. รักษาสิวโดยตรง การรักษาสิวอาจประกอบด้วยยาทา ยารับประทาน หรือการรักษาโดยแพทย์ผิวหนัง ขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของสิว โดยเฉพาะผู้ที่มีสิวอักเสบมากหรือเริ่มเกิดแผลเป็น ควรรักษาเร็วเพื่อลดรอยแผลเป็นถาวร

5. กำจัดขนด้วยวิธีทางกายภาพ การกำจัดขนช่วยลดขนที่มีอยู่ ส่วนการรักษาฮอร์โมนมีเป้าหมายลดการเกิดขนใหม่ จึงมักใช้ร่วมกันในผู้ที่มีอาการมาก สามารถใช้วิธีต่าง ๆ เช่น

โกน
ถอน
แว็กซ์
เลเซอร์กำจัดขน

อ่านเพิ่มเติม: PCOS รักษาอย่างไร?

เมื่อไรควรพบแพทย์?

ควรเข้ารับการประเมินหากมีสิวหรือขนดกร่วมกับ

ประจำเดือนมาห่างหรือขาด
น้ำหนักเพิ่มง่าย
ผมบางผิดปกติ
มีบุตรยาก
ผิวคล้ำบริเวณคอหรือรักแร้

โดยเฉพาะหาก ขนดก สิว หรืออาการจากแอนโดรเจนเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรงผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อค้นหาสาเหตุอื่น เช่น เนื้องอกที่สร้างฮอร์โมนแอนโดรเจนหรือความผิดปกติของรังไข่บางชนิด ไม่ควรสรุปว่าเป็น PCOS โดยอัตโนมัติ

สรุป

PCOS สามารถทำให้เกิดสิว ขนดก และผมบางได้ โดยมีภาวะแอนโดรเจนสูงหรือการตอบสนองต่อแอนโดรเจนเป็นกลไกสำคัญ ขนดกเป็นหนึ่งในอาการที่สัมพันธ์กับภาวะแอนโดรเจนสูงค่อนข้างชัดในผู้ใหญ่ ขณะที่สิวหรือผมบางเพียงอย่างเดียวอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้เช่นกัน การดูแลจึงควรเริ่มจากการประเมินว่าอาการเกี่ยวข้องกับ PCOS จริงหรือไม่ จากนั้นจึงเลือกการรักษาตามความรุนแรงและเป้าหมายของแต่ละคน