ปวดเข่าไม่ได้หมายความว่าเป็นเข่าเสื่อมทุกครั้ง เพราะอาการปวดเข่าอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น กล้ามเนื้อหรือเอ็นอักเสบ หมอนรองข้อบาดเจ็บ เยื่อบุข้ออักเสบ โรคเกาต์ หรือการบาดเจ็บจากกีฬา ส่วนโรคข้อเข่าเสื่อมมักมีลักษณะเด่นคือ ปวดเวลาใช้งาน ข้อฝืดหลังพักหรือหลังตื่นนอน เข่ามีเสียงร่วมกับอาการปวด และการเคลื่อนไหวลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยพบได้บ่อยขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น
ปวดเข่ากับเข่าเสื่อมต่างกันอย่างไร?
คำว่า “ปวดเข่า” เป็นอาการ แต่ “ข้อเข่าเสื่อม” เป็นโรค กล่าวง่าย ๆ คือ ผู้ที่เป็นข้อเข่าเสื่อมอาจมีอาการปวดเข่า แต่ผู้ที่ปวดเข่าไม่ได้เป็นข้อเข่าเสื่อมทุกคน
| ลักษณะ | ปวดเข่าจากข้อเข่าเสื่อม | ปวดเข่าจากสาเหตุอื่น |
|---|---|---|
| การเริ่มอาการ | มักค่อย ๆ เป็น | อาจเกิดทันทีหลังบาดเจ็บ |
| ปวดเวลาใช้งาน | พบบ่อย | พบได้เช่นกัน |
| ข้อฝืดหลังพัก | พบบ่อย | ขึ้นกับสาเหตุ |
| ข้อบวม | อาจเป็น ๆ หาย ๆ | อาจบวมมากหรือเฉียบพลัน |
| เข่าล็อก | ไม่ใช่อาการหลัก | พบได้ในหมอนรองข้อบาดเจ็บ |
| ข้อแดงร้อน | ไม่ใช่ลักษณะเด่น | อาจพบในเกาต์หรือติดเชื้อ |
| สัมพันธ์กับอายุ | พบบ่อยขึ้นเมื่ออายุมาก | พบได้ทุกวัย |
อาการแบบไหนที่เข้าข่ายข้อเข่าเสื่อมมากขึ้น?
1. ปวดเวลาเดินหรือรับน้ำหนัก ข้อเข่าเสื่อมมักปวดชัดขึ้นเมื่อข้อรับแรง เช่น
- เดินนาน
- ยืนนาน
- ลุกจากเก้าอี้
- ขึ้นลงบันได
- นั่งยอง
อาการระยะแรกมักดีขึ้นเมื่อพัก แต่หากโรครุนแรงขึ้น อาจเริ่มปวดแม้ทำกิจกรรมเพียงเล็กน้อย
2. ข้อฝืดหลังตื่นนอนหรือหลังพัก ผู้ป่วยอาจรู้สึกว่าเข่าตึงและขยับไม่คล่องหลัง
- ตื่นนอน
- นั่งทำงานนาน
- นั่งรถเป็นเวลานาน
- หยุดเคลื่อนไหวช่วงหนึ่ง
ข้อฝืดจากข้อเข่าเสื่อมมักเป็นช่วงค่อนข้างสั้น และดีขึ้นเมื่อเริ่มขยับ
3. เข่ามีเสียงร่วมกับปวดหรือฝืด เสียงกรอบแกรบ คลิก หรือเสียดสีในข้อสามารถพบได้ในข้อเข่าเสื่อม แต่เสียงเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าเป็นโรค สิ่งที่ควรสังเกตคือเสียงนั้นเกิดร่วมกับอาการเหล่านี้หรือไม่
- ปวด
- บวม
- ข้อฝืด
- การเคลื่อนไหวลดลง
4. อาการค่อย ๆ เป็นมากขึ้น ข้อเข่าเสื่อมมักไม่ได้เกิดขึ้นทันทีในวันเดียว อาการมักค่อย ๆ ชัดขึ้นเป็นเดือนหรือปี เช่น
- จากเดิมเดินนานแล้วปวด
- ต่อมาขึ้นบันไดเริ่มลำบาก
- ลุกจากเก้าอี้แล้วเจ็บ
- เดินได้ระยะสั้นลง
- เริ่มมีข้อฝืดหรือบวมเป็นครั้งคราว
ปวดเข่าแบบไหนอาจไม่ใช่เข่าเสื่อม?
- ปวดทันทีหลังเข่าบิดหรือเล่นกีฬา อาจสัมพันธ์กับหมอนรองข้อเข่าฉีก เอ็นไขว้บาดเจ็บ กล้ามเนื้อหรือเอ็นรอบข้อบาดเจ็บ และอาจมีเข่าบวม ทรุด หรือล็อกร่วมด้วย
- ปวดด้านหน้าหรือรอบลูกสะบ้าในคนอายุน้อย อาจเป็นกลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า โดยมักปวดเวลาขึ้นลงบันได วิ่ง นั่งงอเข่านาน นั่งยอง ไม่ควรสรุปว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมทันที โดยเฉพาะในผู้ที่อายุน้อยและไม่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น
- ปวดบวมแดงร้อนอย่างเฉียบพลัน อาจสัมพันธ์กับโรคเกาต์ การติดเชื้อในข้อ ข้ออักเสบชนิดอื่น หากมีไข้ร่วมด้วย ควรพบแพทย์โดยเร็ว
- เข่าล็อกหรือเหยียดไม่ได้ อาจเกี่ยวข้องกับหมอนรองข้อหรือโครงสร้างภายในข้อ ไม่ใช่อาการจำเพาะของข้อเข่าเสื่อม
อายุเท่าไร ปวดเข่าแล้วควรสงสัยเข่าเสื่อม?
โรคข้อเข่าเสื่อมพบได้บ่อยขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น โดยเฉพาะในวัยกลางคนและผู้สูงอายุ แต่อายุไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยเพียงอย่างเดียว คนอายุน้อยก็สามารถเกิดข้อเข่าเสื่อมได้ โดยเฉพาะหากมีปัจจัย เช่น
- เคยบาดเจ็บข้อเข่ารุนแรง
- น้ำหนักตัวเกิน
- แนวข้อผิดปกติ
- ใช้งานข้อหนักซ้ำ ๆ
- เคยผ่าตัดหรือมีความเสียหายภายในข้อ
ในทางกลับกัน ผู้สูงอายุที่ปวดเข่าก็ไม่ได้หมายความว่าอาการทั้งหมดเกิดจากข้อเสื่อม
เมื่อไรควรพบแพทย์?
- เป็นต่อเนื่องหลายสัปดาห์
- รบกวนการเดินหรือทำงาน
- ข้อบวมบ่อย
- งอหรือเหยียดเข่าได้ลดลง
- ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ
- เข่าทรุดหรือล็อก
- เริ่มกระทบการนอน
สรุป
ปวดเข่าไม่ได้แปลว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมเสมอไป อาการที่สนับสนุนข้อเข่าเสื่อม ได้แก่ ปวดเวลาใช้งาน ข้อฝืดหลังพัก เข่ามีเสียงร่วมกับอาการ และการเคลื่อนไหวลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป ส่วนอาการปวดเฉียบพลันหลังบาดเจ็บ ข้อแดงร้อน เข่าล็อก หรือมีไข้ ควรคิดถึงสาเหตุอื่น การตรวจโดยแพทย์ยังเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการยืนยันว่าอาการปวดเข่าเกิดจากอะไร
คำถามที่พบบ่อย
Q: ปวดเข่าเวลาขึ้นบันได แปลว่าเข่าเสื่อมหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป อาจเกิดจากข้อเข่าเสื่อม กลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า เอ็นอักเสบ หรือความผิดปกติอื่น ควรดูอายุ ตำแหน่งที่ปวด และอาการร่วม
Q: เข่ามีเสียง แปลว่าเข่าเสื่อมหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น หากมีเสียงแต่ไม่ปวด ไม่บวม และเคลื่อนไหวได้ตามปกติ อาจไม่ได้หมายถึงโรค แต่หากมีเสียงร่วมกับปวดหรือข้อฝืดควรประเมินเพิ่มเติม
Q: ปวดเข่าข้างเดียวเป็นเข่าเสื่อมได้ไหม?
A: ได้ ข้อเข่าเสื่อมอาจเกิดเพียงข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้ โดยเฉพาะหากเคยบาดเจ็บหรือมีแรงกดต่อข้อสองข้างไม่เท่ากัน
Q: ปวดเข่าต้องรอกี่วันถึงควรไปหาหมอ?
A: หากเป็นอาการเล็กน้อยหลังใช้งาน อาจพักและสังเกตได้ระยะสั้น แต่หากปวดต่อเนื่องหลายสัปดาห์ รบกวนการเดิน หรือมีบวม เข่าล็อก เดินไม่ได้ หรือข้อแดงร้อน ควรพบแพทย์เร็วกว่านั้น
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
