ใจสั่นตอนพักเกิดขึ้นได้แม้ไม่ได้ออกแรง เพราะอัตราและจังหวะการเต้นของหัวใจไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเคลื่อนไหวเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับอิทธิพลจากระบบประสาท อารมณ์ ฮอร์โมน ยาและสารกระตุ้น รวมถึงความผิดปกติของจังหวะหัวใจ บางครั้งหัวใจอาจไม่ได้เต้นเร็วขึ้นจริง แต่เรารับรู้การเต้นได้ชัดขึ้นขณะนั่งนิ่ง ๆ หรือพักอยู่ก็ได้
ใจสั่นตอนพัก เกิดจากอะไรได้บ้าง?
อาการสามารถเกิดจากปัจจัยชั่วคราวในชีวิตประจำวัน โรคหรือภาวะอื่นของร่างกาย ไปจนถึงความผิดปกติของหัวใจ
1. ความเครียดและความวิตกกังวล
แม้ร่างกายจะกำลังนั่งเฉย ๆ แต่ระบบประสาทอาจไม่ได้อยู่ในภาวะพักตามไปด้วย เมื่อเครียด วิตกกังวล หรือตกใจ ร่างกายสามารถกระตุ้นการตอบสนองต่อความเครียด ทำให้หัวใจเต้นเร็วหรือแรงขึ้นได้ จึงเป็นไปได้ที่จะรู้สึกใจสั่นทั้งที่ไม่ได้เดิน วิ่ง หรือออกกำลังกาย
2. คาเฟอีน นิโคติน และสารกระตุ้น
กาแฟ เครื่องดื่มชูกำลัง นิโคติน รวมถึงยาบางชนิด เช่น ยาแก้คัดจมูกที่มีสารกระตุ้น สามารถทำให้เกิดอาการใจสั่นได้ในบางคน อาการไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นในขณะที่กำลังดื่มกาแฟ จึงควรย้อนดูว่าในช่วงก่อนเกิดอาการได้รับคาเฟอีนหรือสารกระตุ้นอะไรบ้าง
3. ร่างกายกำลังมีภาวะบางอย่างที่ทำให้หัวใจทำงานมากขึ้น
บางครั้งต้นเหตุไม่ได้อยู่ที่หัวใจโดยตรง เช่น
- ภาวะซีด ทำให้ความสามารถในการนำออกซิเจนของเลือดลดลง
- ไข้ ทำให้อัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มขึ้นได้
- ภาวะขาดน้ำ อาจสัมพันธ์กับอาการใจสั่น
- ไทรอยด์ทำงานมากเกินไป สามารถทำให้หัวใจเต้นเร็วหรือใจสั่น
- ระดับน้ำตาลหรือเกลือแร่บางชนิดผิดปกติ อาจมีผลต่ออาการและจังหวะหัวใจ
ดังนั้น หากนั่งเฉย ๆ แล้วใจสั่นบ่อย การตรวจหาสาเหตุอาจไม่ได้มีเพียงการตรวจหัวใจ แต่อาจรวมถึงการตรวจเลือดตามอาการและปัจจัยเสี่ยงด้วย
4. หัวใจเต้นผิดจังหวะ
อาการใจสั่นตอนพักบางรายอาจเกิดจาก ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) ซึ่งเป็นความผิดปกติของอัตราหรือจังหวะการเต้นของหัวใจ หัวใจอาจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือมีจังหวะที่เกิดขึ้นผิดไปจากปกติได้ แม้ในขณะที่กำลังนั่งหรือนอนพัก หัวใจเต้นผิดจังหวะมีหลายชนิด และความรู้สึกที่เกิดขึ้นก็แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น
- PAC (Premature Atrial Contraction) คือจังหวะหัวใจที่เกิดก่อนกำหนดจากหัวใจห้องบน
- PVC (Premature Ventricular Contraction) คือจังหวะหัวใจที่เกิดก่อนกำหนดจากหัวใจห้องล่าง
- Atrial Fibrillation (AF) เป็นภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่เกิดจากสัญญาณไฟฟ้าผิดปกติบริเวณหัวใจห้องบน
- ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดอื่นอาจทำให้หัวใจเต้นเร็วหรือช้าผิดปกติได้
หากนั่งอยู่เฉย ๆ แล้วรู้สึกหัวใจเต้นสะดุดหรือเต้นผิดจังหวะบ่อย ๆ ไม่สามารถบอกชนิดของ arrhythmia จากความรู้สึกเพียงอย่างเดียว การตรวจ ECG หรือการบันทึกจังหวะหัวใจ เช่น Holter จะช่วยระบุได้ว่าในช่วงที่มีอาการ หัวใจกำลังเต้นเป็นจังหวะแบบใด
ใจสั่นตอนพัก กับหัวใจเต้นเร็วตอนพัก เหมือนกันไหม?
- ใจสั่นตอนพัก หมายถึง ขณะพักเรารู้สึกถึงการเต้นของหัวใจผิดไปจากปกติ เช่น เต้นแรง เต้นรัว หรือสะดุด แต่หัวใจไม่จำเป็นต้องเต้นเร็วเสมอไป
- หัวใจเต้นเร็วตอนพัก หมายถึงอัตราการเต้นของหัวใจสูงกว่าปกติขณะร่างกายไม่ได้ออกแรง โดยทั่วไปในผู้ใหญ่ ภาวะหัวใจเต้นเร็วหรือ tachycardia หมายถึงอัตราหัวใจมากกว่า 100 ครั้งต่อนาที แต่ตัวเลขนี้เพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกสาเหตุหรือความรุนแรง ต้องพิจารณาสถานการณ์และอาการร่วมด้วย ตัวอย่างเช่น คนที่มีไข้ วิตกกังวล หรือไทรอยด์ทำงานมากเกินไปอาจมีหัวใจเต้นเร็วขณะพักได้ โดยไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะทุกคน
ใจสั่นตอนพักแบบไหนควรตรวจหาสาเหตุ?
หากอาการเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว ไม่บ่อย และไม่มีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย อาจเริ่มจากสังเกตปัจจัยกระตุ้นก่อน แต่หาก เกิดซ้ำบ่อยขึ้น เป็นนานขึ้น หรือรูปแบบเปลี่ยนไปจากเดิม ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติโรคหัวใจหรือปัจจัยเสี่ยงเกี่ยวกับหัวใจ การประเมินอาการใจสั่นมักเริ่มจากประวัติ ลักษณะอาการ การตรวจร่างกาย และ ECG ส่วนการตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจเลือด Echocardiogram หรือการบันทึก ECG ต่อเนื่อง จะพิจารณาตามข้อมูลที่พบและความสงสัยต่อสาเหตุแต่ละชนิด
ใจสั่นตอนพักแบบไหนเป็นสัญญาณอันตราย?
สิ่งที่ควรให้ความสำคัญมากกว่าการเกิด “ตอนพัก” คือ มีอาการอะไรเกิดร่วมกับใจสั่น ควรได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วนหากมี
- เจ็บหรือแน่นหน้าอก
- หายใจลำบากรุนแรง
- เวียนศีรษะหรือหน้ามืดรุนแรง
- เป็นลมหรือหมดสติ
เพราะอาการเหล่านี้อาจเกิดร่วมกับภาวะหัวใจที่สำคัญได้
สรุป
การนั่งเฉย ๆ แล้วใจสั่นไม่ได้หมายความว่าหัวใจต้องมีโรคร้ายแรงเสมอไป เพราะอาการสามารถเกิดจากความเครียด คาเฟอีน สารกระตุ้น ภาวะซีด ไทรอยด์ หรือการรับรู้การเต้นของหัวใจได้ชัดขึ้นขณะอยู่นิ่ง ขณะเดียวกัน หัวใจเต้นก่อนกำหนดและหัวใจเต้นผิดจังหวะก็สามารถเกิดขณะพักได้เช่นกัน หากเกิดเพียงครั้งคราวและไม่มีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย สามารถเริ่มจากสังเกตลักษณะอาการและปัจจัยกระตุ้น แต่หากเกิดบ่อยขึ้น เป็นนานขึ้น หรือมีเจ็บหน้าอก หายใจลำบากมาก หน้ามืด หรือเป็นลมร่วมด้วย ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุอย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: นั่งเฉย ๆ แล้วหัวใจเต้นแรง เป็นโรคหัวใจไหม?
A: ไม่จำเป็น เพราะความเครียด คาเฟอีน ยาบางชนิด ไทรอยด์ หรือภาวะอื่นของร่างกายก็ทำให้เกิดอาการได้ แต่หากเกิดบ่อยหรือมีอาการอื่นร่วมด้วยควรหาสาเหตุ
Q: ใจสั่นตอนพักแต่ชีพจรไม่เร็ว เป็นไปได้ไหม?
A: เป็นไปได้ เพราะใจสั่นเป็นความรู้สึกถึงการเต้นของหัวใจ บางคนรู้สึกหัวใจเต้นแรงหรือสะดุดแม้อัตราการเต้นเฉลี่ยไม่ได้สูงผิดปกติ
Q: อยู่เฉย ๆ แล้วหัวใจเต้นเร็วเกิน 100 ครั้งต่อนาทีผิดปกติไหม?
A: อัตรามากกว่า 100 ครั้งต่อนาทีขณะพักเข้ากับคำจำกัดความของ tachycardia ในผู้ใหญ่ แต่ยังต้องหาสาเหตุ เพราะอาจเกิดจากความเครียด ไข้ ไทรอยด์ สารกระตุ้น หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะได้ ไม่ควรตัดสินความรุนแรงจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว
Q: ทำไมใจสั่นตอนพัก แต่พอไปตรวจ ECG กลับปกติ?
A: หากอาการเป็น ๆ หาย ๆ ความผิดปกติอาจไม่ได้เกิดขึ้นในช่วงที่ตรวจ ECG จึงอาจต้องใช้การติดตามจังหวะหัวใจเป็นเวลานานขึ้นในบางราย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
