เนื้องอกมดลูกสามารถทำให้ประจำเดือนมามากหรือมานานผิดปกติได้ โดยเฉพาะเมื่อก้อนอยู่ใกล้หรือยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก เนื่องจากก้อนอาจรบกวนการทำงานของเยื่อบุโพรงมดลูก การหดตัวของกล้ามเนื้อมดลูก และกระบวนการหยุดเลือดตามธรรมชาติ ส่งผลให้มีเลือดประจำเดือนออกมากกว่าปกติ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้ที่มีเนื้องอกมดลูกทุกคนจะมีประจำเดือนมามาก เพราะอาการขึ้นอยู่กับตำแหน่ง ขนาด และลักษณะของก้อน หากมีเลือดออกผิดปกติจึงควรตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากเนื้องอกมดลูกเพียงอย่างเดียว
ทำไมเนื้องอกมดลูกจึงทำให้ประจำเดือนมามาก?
โดยปกติ เมื่อเข้าสู่ช่วงมีประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกจะหลุดลอกออกพร้อมเลือด จากนั้นกล้ามเนื้อมดลูกจะหดตัวเพื่อช่วยบีบหลอดเลือด และร่างกายจะมีกระบวนการหยุดเลือดตามธรรมชาติ แต่เมื่อมีเนื้องอกมดลูก โดยเฉพาะก้อนที่อยู่ใกล้โพรงมดลูก อาจรบกวนกระบวนการเหล่านี้ ทำให้เลือดออกมากขึ้นหรือหยุดช้ากว่าปกติ กลไกสำคัญที่เกี่ยวข้องมีดังนี้
1. ก้อนเนื้องอกทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกผิดรูป
เนื้องอกที่ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูกอาจทำให้รูปร่างของโพรงมดลูกเปลี่ยนแปลง ส่งผลต่อโครงสร้างและการทำงานของเยื่อบุโพรงมดลูก การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจทำให้กระบวนการหลุดลอกและซ่อมแซมเยื่อบุระหว่างมีประจำเดือนผิดปกติ จึงเกิดเลือดออกมากหรือออกนานกว่าปกติ
2. กล้ามเนื้อมดลูกหดตัวได้ไม่เป็นปกติ
การหดตัวของกล้ามเนื้อมดลูกมีบทบาทสำคัญในการช่วยลดการเสียเลือดระหว่างมีประจำเดือน เมื่อมีก้อนเนื้องอกอยู่ในชั้นกล้ามเนื้อมดลูกหรือทำให้โครงสร้างมดลูกเปลี่ยนแปลง การหดตัวอาจทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ส่งผลให้หลอดเลือดบริเวณเยื่อบุโพรงมดลูกถูกบีบได้ไม่ดีเท่าที่ควร และอาจมีเลือดออกมากขึ้น
3. หลอดเลือดและกระบวนการหยุดเลือดเปลี่ยนแปลง
งานวิจัยพบว่าเนื้องอกมดลูกอาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือดบริเวณเยื่อบุโพรงมดลูก รวมถึงสารที่ควบคุมการสร้างหลอดเลือดและกระบวนการหยุดเลือด การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจทำให้การควบคุมเลือดออกระหว่างมีประจำเดือนผิดปกติ อย่างไรก็ตาม กลไกดังกล่าวยังอยู่ระหว่างการศึกษา และอาจแตกต่างกันในผู้ป่วยแต่ละราย
เนื้องอกมดลูกตำแหน่งไหนทำให้ประจำเดือนมามาก?
ตำแหน่งของก้อนมีความสำคัญต่อการเกิดอาการ โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างก้อนกับโพรงมดลูก
| ตำแหน่งของเนื้องอกมดลูก | ความเกี่ยวข้องกับประจำเดือนมามาก |
|---|---|
| ใต้เยื่อบุโพรงมดลูก (Submucosal) | มีความสัมพันธ์กับเลือดประจำเดือนออกมากชัดเจน เพราะก้อนยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก |
| ในชั้นกล้ามเนื้อมดลูก (Intramural) | อาจทำให้ประจำเดือนมามาก โดยเฉพาะเมื่อก้อนมีผลต่อรูปร่างโพรงมดลูก |
| ใต้เยื่อหุ้มมดลูก (Subserosal) | อยู่ด้านนอกมดลูก จึงมักเกี่ยวข้องกับอาการกดเบียดมากกว่าอาการเลือดออกผิดปกติ |
ดังนั้น เนื้องอกมดลูกขนาดเล็กที่ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูกอาจทำให้ประจำเดือนมามากได้ ขณะที่ก้อนขนาดใหญ่บางก้อนซึ่งอยู่ด้านนอกมดลูกอาจไม่ทำให้เลือดออกผิดปกติ
ประจำเดือนมามากแค่ไหนจึงถือว่าผิดปกติ?
ประจำเดือนมามากผิดปกติ (Heavy Menstrual Bleeding) หมายถึงการมีเลือดประจำเดือนมากจนส่งผลกระทบต่อร่างกาย การใช้ชีวิต หรือคุณภาพชีวิต ไม่จำเป็นต้องวัดปริมาณเลือดเป็นมิลลิลิตรจึงจะประเมินได้ สัญญาณที่ควรสังเกต ได้แก่
- ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อยมาก เช่น ชุ่มเต็มแผ่นทุก 1–2 ชั่วโมง
- ประจำเดือนมานานเกิน 7 วัน
- ต้องใช้ผ้าอนามัยหลายชั้นหรือเปลี่ยนระหว่างกลางคืนบ่อย
- มีลิ่มเลือดประจำเดือนขนาดใหญ่บ่อยครั้ง
- ต้องหยุดกิจกรรมหรือขาดงานเพราะเลือดออกมาก
- มีอาการเหนื่อยง่าย เวียนศีรษะ หรือหน้ามืดร่วมด้วย
หากมีอาการเหล่านี้เป็นประจำ ควรตรวจหาสาเหตุ เพราะการเสียเลือดต่อเนื่องอาจทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็กและโลหิตจางได้
ประจำเดือนมามากจากเนื้องอกมดลูก ต่างจากประจำเดือนปกติอย่างไร?
ความแตกต่างไม่ได้อยู่ที่จำนวนวันเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงปริมาณเลือด ความถี่ในการเปลี่ยนผ้าอนามัย และผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน
| ประจำเดือนทั่วไป | ประจำเดือนมามากผิดปกติ |
|---|---|
| – เลือดออกในปริมาณที่จัดการได้ตามปกติ – มักมีระยะเวลาประมาณ 2–7 วัน – ไม่รบกวนกิจกรรมประจำวันมากนัก – โดยทั่วไปไม่มีอาการจากการเสียเลือด | – เลือดออกมากจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยถี่ – อาจมานานเกิน 7 วัน – อาจต้องหยุดกิจกรรมเพราะกังวลเรื่องเลือดออก – อาจมีอ่อนเพลีย หน้ามืด หรือโลหิตจาง |
ทั้งนี้ การมีประจำเดือนมามากไม่ได้หมายความว่าเป็นเนื้องอกมดลูกเสมอไป เพราะยังอาจเกิดจากความผิดปกติของฮอร์โมน ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ในกล้ามเนื้อมดลูก หรือโรคอื่นได้
อาการแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล?
หากมีประจำเดือนมามากร่วมกับอาการต่อไปนี้ ควรเข้ารับการดูแลโดยเร็ว
- เลือดออกจนผ้าอนามัยชุ่มเต็มแผ่นทุกชั่วโมงต่อเนื่องหลายชั่วโมง
- หน้ามืดมาก เป็นลม หรือรู้สึกจะหมดสติ
- ใจสั่น หายใจเหนื่อย หรืออ่อนแรงผิดปกติ
- ปวดท้องน้อยรุนแรงเฉียบพลัน
- มีเลือดออกผิดปกติขณะตั้งครรภ์หรือสงสัยตั้งครรภ์
อาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงการเสียเลือดมากหรือภาวะอื่นที่ต้องได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน
สรุป
เนื้องอกมดลูกทำให้ประจำเดือนมามากได้จากการเปลี่ยนแปลงของโพรงมดลูก การหดตัวของกล้ามเนื้อมดลูก และกระบวนการควบคุมเลือดออก โดยเฉพาะก้อนที่อยู่ใกล้หรือยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่เนื้องอกทุกก้อนจะทำให้เลือดออกมาก หากมีประจำเดือนมานานผิดปกติ ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย หรือมีอาการเหนื่อยง่ายร่วมด้วย ควรตรวจหาสาเหตุและประเมินภาวะโลหิตจาง เพื่อให้ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว
คำถามที่พบบ่อย
Q: เป็นเนื้องอกมดลูกแล้วประจำเดือนต้องมามากทุกคนไหม?
A: ไม่จำเป็น เพราะเนื้องอกบางก้อนไม่ทำให้เกิดอาการ โดยเฉพาะก้อนที่อยู่ด้านนอกมดลูกและไม่ได้รบกวนโพรงมดลูก
Q: เนื้องอกมดลูกทำให้มีลิ่มเลือดประจำเดือนได้ไหม?
A: ได้ ผู้ที่มีเลือดประจำเดือนออกมากอาจพบลิ่มเลือดร่วมด้วย แต่การมีลิ่มเลือดไม่ได้เป็นอาการเฉพาะของเนื้องอกมดลูก
Q: ประจำเดือนมามากจากเนื้องอกมดลูก จะหยุดเองได้ไหม?
A: อาการอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามเวลา แต่ไม่ควรรอให้หายเองหากมีเลือดออกมากต่อเนื่อง เพราะอาจทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง
Q: เนื้องอกมดลูกทำให้เลือดออกระหว่างรอบเดือนได้หรือไม่?
A: อาจเกิดได้ในบางราย แต่เลือดออกระหว่างรอบเดือนมีสาเหตุอื่นได้เช่นกัน จึงควรตรวจหาสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อเป็นซ้ำหรือมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
