ผู้หญิงหลายคนคิดว่า ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอเป็นเรื่องปกติ หรือสิวขึ้นเพราะฮอร์โมน แต่หากอาการเหล่านี้เกิดร่วมกับน้ำหนักขึ้นง่าย ขนดก หรือพยายามตั้งครรภ์แล้วไม่สำเร็จ อาจเป็นสัญญาณของ PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) หรือภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ ซึ่งเป็นความผิดปกติของระบบฮอร์โมนที่พบได้บ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยอาการของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน บางคนมีเพียงประจำเดือนมาไม่ปกติ ขณะที่บางคนมีอาการหลายอย่างร่วมกัน
ทำไมผู้ป่วย PCOS จึงมีอาการหลายอย่างพร้อมกัน?
PCOS ไม่ใช่โรคที่เกิดเฉพาะในรังไข่ แต่เกี่ยวข้องกับ ความไม่สมดุลของฮอร์โมน การตกไข่ และภาวะดื้ออินซูลิน เมื่อระบบเหล่านี้ทำงานผิดปกติ จึงส่งผลต่อหลายอวัยวะพร้อมกัน ทั้งระบบสืบพันธุ์ ผิวหนัง เส้นผม และระบบเผาผลาญ
10 สัญญาณเตือนของ PCOS
1. ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
- ประจำเดือนมาห่างเกิน 35 วัน
- ประจำเดือนมาเพียงปีละ 2–8 ครั้ง
- ประจำเดือนขาดหลายเดือน
- บางรายมีเลือดออกกะปริดกะปรอย
สาเหตุเกิดจากไข่ไม่ตกเป็นประจำ ทำให้รอบเดือนผิดปกติ
2. มีบุตรยากหรือใช้เวลาตั้งครรภ์นาน เมื่อไข่ไม่ตกหรือไข่ตกไม่สม่ำเสมอ โอกาสตั้งครรภ์ตามธรรมชาติจึงลดลง อย่างไรก็ตาม PCOS ไม่ได้หมายความว่าจะมีบุตรไม่ได้ หากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถตั้งครรภ์ได้
3. สิวเรื้อรัง โดยเฉพาะหลังวัยรุ่น สิวจาก PCOS มักแตกต่างจากสิวทั่วไป เพราะเกิดจากระดับฮอร์โมนแอนโดรเจนที่สูงกว่าปกติ ลักษณะที่พบได้บ่อย ได้แก่
- สิวอักเสบ
- สิวบริเวณคาง
- สิวแนวกราม
- รักษายากและเป็นซ้ำ
4. ขนดกผิดปกติ ฮอร์โมนเพศชายที่สูงขึ้นอาจทำให้มีขนขึ้นมากกว่าปกติ อาการนี้เรียกว่า Hirsutism และพบได้ในผู้ป่วย PCOS จำนวนไม่น้อย
5. ผมบางหรือผมร่วง แม้ว่าขนตามร่างกายจะเพิ่มขึ้น แต่เส้นผมบนศีรษะกลับบางลง โดยเฉพาะบริเวณกลางศีรษะและด้านหน้า คล้ายศีรษะล้านแบบผู้ชาย
6. น้ำหนักขึ้นง่ายและลดน้ำหนักยาก ผู้ป่วย PCOS จำนวนมากมีภาวะดื้ออินซูลิน ทำให้ร่างกายสะสมไขมันได้ง่าย โดยเฉพาะบริเวณหน้าท้อง หลายคนพบว่า แม้จะควบคุมอาหารและออกกำลังกายแล้ว น้ำหนักก็ลดลงได้ช้ากว่าปกติ
7. ผิวคล้ำตามข้อพับ ผู้ป่วยบางรายจะมีผิวหนังหนาและคล้ำบริเวณคอ รักแร้ ขาหนีบ อาการนี้เรียกว่า Acanthosis Nigricans ซึ่งมักสัมพันธ์กับภาวะดื้ออินซูลิน
8. เหนื่อยง่าย หิวบ่อย หรืออยากของหวาน แม้อาการเหล่านี้จะไม่จำเพาะกับ PCOS แต่พบได้บ่อยในผู้ที่มีภาวะดื้ออินซูลิน ผู้ป่วยอาจรู้สึก
- หิวเร็ว
- ง่วงหลังรับประทานอาหาร
- อยากรับประทานของหวานบ่อย
- น้ำหนักเพิ่มง่าย
9. อารมณ์แปรปรวนและความเครียด ผู้ป่วย PCOS มีความเสี่ยงต่อภาวะวิตกกังวลและซึมเศร้ามากกว่าคนทั่วไป ซึ่งอาจเกิดจากทั้งการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและผลกระทบจากอาการของโรค
10. ตรวจอัลตราซาวนด์พบฟองไข่หลายใบ ผู้ป่วยบางคนแทบไม่มีอาการผิดปกติ แต่เมื่อตรวจอัลตราซาวนด์กลับพบฟองไข่ขนาดเล็กจำนวนมากในรังไข่ จึงได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น PCOS อย่างไรก็ตาม การพบฟองไข่หลายใบเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะวินิจฉัยว่าเป็น PCOS จำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับอาการและผลการตรวจอื่น ๆ ตามเกณฑ์ Rotterdam Criteria
ผู้ป่วยทุกคนจำเป็นต้องมีอาการครบทุกข้อหรือไม่?
“ไม่จำเป็น ” ผู้ป่วยบางรายอาจมีเพียงประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ขณะที่บางรายมีสิวและขนดกเป็นอาการเด่น หรือบางรายตรวจพบความผิดปกติเมื่อเข้ารับการรักษาภาวะมีบุตรยาก ดังนั้น หากมีอาการเพียง 1–2 ข้อ ก็ไม่ควรละเลย โดยเฉพาะหากอาการเป็นต่อเนื่องเป็นเวลานาน
เมื่อไรควรพบแพทย์?
- ประจำเดือนขาดติดต่อกันเกิน 3 เดือน
- รอบเดือนมาห่างเกิน 35 วันเป็นประจำ
- สิวหรือขนดกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
- พยายามตั้งครรภ์นานกว่า 12 เดือนแต่ไม่สำเร็จ (หรือ 6 เดือน หากอายุมากกว่า 35 ปี)
- น้ำหนักเพิ่มเร็วร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ
การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในอนาคตได้
สรุป
อาการของ PCOS ไม่ได้มีเพียงประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ แต่ยังอาจแสดงออกผ่านสิว ขนดก ผมบาง น้ำหนักขึ้นง่าย ภาวะดื้ออินซูลิน และปัญหาการมีบุตร อาการของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน ดังนั้น หากพบความผิดปกติหลายอย่างร่วมกัน ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์เพื่อหาสาเหตุและเริ่มการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่น ๆ ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนและช่วยให้วางแผนการตั้งครรภ์ได้ดียิ่งขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
