ปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันได เกิดจากอะไร? สัญญาณเข่าเสื่อมหรือโรคอื่น

อาการปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันได อาจเกิดจากข้อเข่าเสื่อม โดยเฉพาะข้อระหว่างกระดูกสะบ้ากับกระดูกต้นขา แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่มีอาการนี้จะเป็นเข่าเสื่อม เพราะยังอาจเกิดจากกลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า กระดูกอ่อนใต้ลูกสะบ้าผิดปกติ เอ็นอักเสบ เยื่อบุข้ออักเสบ หรือการบาดเจ็บภายในข้อได้

หากอาการเกิดเป็นครั้งคราวหลังเดินหรือออกกำลังกายหนัก อาจสัมพันธ์กับการใช้งานข้อเกินกำลัง แต่ถ้าปวดซ้ำ ๆ ร่วมกับข้อฝืด บวม มีเสียงในข้อ หรือเดินได้น้อยลง ควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

ทำไมขึ้นลงบันไดแล้วจึงเจ็บเข่า?

ขณะเดินบนพื้นราบ ข้อเข่ารับน้ำหนักและช่วยพยุงร่างกายตามปกติ แต่เมื่อขึ้นหรือลงบันได เราต้องงอเข่ามากขึ้น พร้อมใช้กล้ามเนื้อต้นขาควบคุมการยกและลดตัวลง

การงอเข่าทำให้กระดูกสะบ้าถูกกดเข้าหากระดูกต้นขามากขึ้น โดยเฉพาะบริเวณข้อที่เรียกว่า ข้อสะบ้า–ต้นขา หรือ Patellofemoral Joint หากกระดูกอ่อน ข้อ เอ็น หรือกล้ามเนื้อบริเวณนี้มีความผิดปกติ จึงมักเกิดอาการเจ็บชัดเมื่อขึ้นบันได ลงบันได นั่งยอง หรือย่อตัว

กลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้าเป็นสาเหตุสำคัญของอาการเจ็บด้านหน้าหรือรอบลูกสะบ้า และสามารถทำให้การขึ้นลงบันไดทำได้ลำบาก พบได้ทั้งในผู้เล่นกีฬาและผู้ที่ไม่ได้เล่นกีฬา

6 สาเหตุที่พบบ่อยของอาการปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันได

1. กลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า กลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า หรือ Patellofemoral Pain Syndrome พบบ่อยในวัยรุ่น วัยทำงาน นักวิ่ง หรือผู้ที่เพิ่มการออกกำลังกายเร็วเกินไป

• ปวดด้านหน้าหรือรอบลูกสะบ้า
• ปวดเวลาขึ้นลงบันได
• ปวดเมื่อนั่งงอเข่านาน
• ปวดเวลาวิ่ง กระโดด หรือนั่งยอง
• อาจมีเสียงในข้อร่วมด้วย

2. ข้อเข่าเสื่อม เกิดจากกระดูกอ่อนผิวข้อค่อย ๆ เสื่อมลง ทำให้ปวด ข้อฝืด และเคลื่อนไหวลำบาก

• ปวดหลังใช้งานข้อ
• ข้อฝืดหลังตื่นนอนหรือนั่งนาน
• เข่ามีเสียงร่วมกับอาการปวด
• ข้อบวมเป็น ๆ หาย ๆ
• งอหรือเหยียดเข่าได้ไม่สุด

3. กระดูกอ่อนใต้ลูกสะบ้าผิดปกติ เกิดจากกระดูกอ่อนใต้ลูกสะบ้าอ่อนตัว สึก หรือได้รับความเสียหาย

• ปวดด้านหน้าหรือใต้ลูกสะบ้า
• ปวดชัดเวลาลงบันได
• ปวดเวลานั่งยองหรือย่อตัว
• อาจมีเสียงกรอบแกรบในข้อ

4. เอ็นสะบ้าอักเสบ มักเกิดจากการใช้งานซ้ำหรือรับแรงกระแทกมากเกินไป

• ปวดเฉพาะจุดใต้ลูกสะบ้า
• ปวดเวลาวิ่งหรือกระโดด
• ปวดเวลาขึ้นลงบันได
• ปวดเวลาย่อตัวหรือลุกจากที่นั่ง
• กดบริเวณเอ็นแล้วเจ็บ

5. เยื่อบุข้ออักเสบหรือมีน้ำในข้อ เมื่อเยื่อบุข้ออักเสบ อาจทำให้มีน้ำในข้อเพิ่มขึ้น

• ข้อบวมและตึง
• ปวดเวลาเคลื่อนไหว
• งอเข่าได้ไม่สะดวก
• ข้ออาจอุ่นกว่าปกติ
• อาการชัดขึ้นหลังใช้งานข้อ

6. หมอนรองข้อหรือเอ็นภายในเข่าบาดเจ็บ มักเกิดหลังเข่าบิด หกล้ม เล่นกีฬา หรืออุบัติเหตุ

• ปวดลึกภายในข้อ
• เข่าบวมหลังบาดเจ็บ
• เข่าล็อก งอหรือเหยียดไม่ได้
• รู้สึกเข่าหลวมหรือทรุด
• ลงน้ำหนักไม่ได้ตามปกติ

ปวดตอน “ขึ้น” กับตอน “ลง” บันไดต่างกันหรือไม่?

อาการปวดทั้งตอนขึ้นและตอนลงบันไดอาจเกิดจากโรคเดียวกันได้ แต่รูปแบบการใช้กล้ามเนื้อแตกต่างกันเล็กน้อย 

• ขณะ ขึ้นบันได กล้ามเนื้อต้นขาต้องออกแรงเหยียดเข่าและยกร่างกายขึ้น หากกล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือข้อสะบ้า–ต้นขาผิดปกติ อาจรู้สึกปวดด้านหน้าของเข่าได้ชัด
• ขณะ ลงบันได กล้ามเนื้อต้นขาต้องควบคุมร่างกายไม่ให้ลดตัวลงเร็วเกินไป ทำให้ข้อเข่าและบริเวณรอบสะบ้ารับแรงต่อเนื่อง ผู้ที่มีกลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้าหรือกระดูกอ่อนใต้สะบ้าผิดปกติจึงอาจปวดตอนลงมากกว่าตอนขึ้น

ควรดูแลเบื้องต้นอย่างไร?

หากอาการไม่รุนแรงและไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุ สามารถเริ่มดูแลโดย

• ลดการขึ้นลงบันไดซ้ำ ๆ ชั่วคราว
• ใช้ราวจับและก้าวอย่างช้า ๆ
• หลีกเลี่ยงการนั่งยองหรือย่อตัวลึก
• ประคบเย็นเมื่อปวดหรือบวมหลังใช้งาน
• ไม่หยุดเคลื่อนไหวทั้งหมด แต่เลือกกิจกรรมแรงกระแทกต่ำ
• ฝึกกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกด้วยท่าที่เหมาะสม
• ควบคุมน้ำหนักเพื่อลดภาระต่อข้อเข่า

การรักษากลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้ามักเริ่มจากการปรับกิจกรรม ลดสิ่งที่กระตุ้นอาการ และทำกายภาพหรือออกกำลังกายเพื่อฟื้นฟูความแข็งแรงและการควบคุมการเคลื่อนไหว

อ่านต่อ: เข่าเสื่อมออกกำลังกายอย่างไร? ท่าที่แนะนำและข้อควรระวัง

อาการแบบไหนควรพบแพทย์?

• ปวดต่อเนื่องหลายสัปดาห์หรือปวดมากขึ้น
• ข้อเข่าบวม แดง หรือร้อน
• มีไข้ร่วมกับข้อบวม
• เดินหรือลงน้ำหนักไม่ได้
• เข่าล็อกหรือเหยียดไม่สุด
• รู้สึกเข่าหลวมหรือทรุด
• ข้อผิดรูป
• มีอาการหลังอุบัติเหตุหรือเข่าบิด
• ปวดรบกวนการนอนหรือปวดแม้ขณะพัก

สรุป

อาการปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันไดมักสัมพันธ์กับโครงสร้างบริเวณกระดูกสะบ้า ข้อเข่า และกล้ามเนื้อรอบข้อ สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่ กลุ่มอาการปวดรอบกระดูกสะบ้า ข้อเข่าเสื่อม กระดูกอ่อนใต้ลูกสะบ้าผิดปกติ เอ็นอักเสบ และเยื่อบุข้ออักเสบ หากอาการไม่รุนแรงอาจเริ่มจากลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการและฟื้นฟูกล้ามเนื้ออย่างเหมาะสม แต่หากปวดต่อเนื่อง ข้อบวม เดินไม่ได้ เข่าล็อก หรือเกิดหลังอุบัติเหตุ ควรหาสาเหตุและวางแผนรักษาอย่างถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)