ริดสีดวงภายในกับภายนอกต่างกันหลัก ๆ ที่ตำแหน่งของริดสีดวง โดยริดสีดวงภายในเกิดอยู่ภายในช่องทวารเหนือแนวที่เรียกว่า dentate line ส่วนริดสีดวงภายนอกเกิดใต้ผิวหนังบริเวณรอบปากทวาร ความแตกต่างของตำแหน่งนี้ทำให้อาการไม่เหมือนกัน ริดสีดวงภายในมักมีเลือดออกหรือมีก้อนยื่นโดยไม่ค่อยเจ็บ ขณะที่ริดสีดวงภายนอกมักคลำพบก้อนและสามารถปวด บวม หรือคันได้ชัดกว่า
ริดสีดวงภายในกับภายนอก ดูจากอะไร?
สามารถดูได้จาก 4 เรื่องหลัก คือ ตำแหน่งก้อน การยื่นของก้อน เลือดออก และความเจ็บ
| ลักษณะ | ริดสีดวงภายใน | ริดสีดวงภายนอก |
|---|---|---|
| ตำแหน่ง | อยู่ภายในช่องทวาร | อยู่ใต้ผิวหนังรอบปากทวาร |
| มองเห็นก้อนไหม | ระยะแรกมักมองไม่เห็น | อาจเห็นหรือคลำพบก้อนได้ |
| เลือดออก | พบได้บ่อย มักเป็นเลือดสีแดงสด | อาจมีเลือดออกได้ แต่ไม่ใช่อาการเด่นเท่าชนิดภายใน |
| ความเจ็บ | โดยทั่วไปไม่ค่อยเจ็บ | เจ็บหรือระคายเคืองได้มากกว่า |
| ก้อนยื่น | อาจยื่นออกมาขณะถ่ายเมื่อโรคมากขึ้น | เป็นก้อนบริเวณด้านนอก |
| แบ่ง Grade 1–4 | มี | ไม่มีการแบ่งแบบเดียวกัน |
ริดสีดวงภายในเป็นแบบไหน?
ริดสีดวงภายใน (Internal hemorrhoids) เกิดขึ้นภายในช่องทวาร จึงอาจมองไม่เห็นจากภายนอก โดยเฉพาะในระยะแรก อาการที่พบได้ เช่น
- ถ่ายแล้วมี เลือดสีแดงสด
- เลือดติดกระดาษชำระหรือหยดลงในโถ
- รู้สึกเหมือนถ่ายไม่สุดหรือมีก้อนบริเวณทวาร
- เมื่อเป็นมากขึ้น อาจมีก้อนยื่นออกมาขณะถ่าย
- อาจมีมูกหรือความชื้น ทำให้ระคายเคืองบริเวณรอบทวาร
ทำไมริดสีดวงภายในมีเลือดออก แต่กลับไม่ค่อยเจ็บ?
เหตุผลเกี่ยวข้องกับตำแหน่งของริดสีดวงภายใน ซึ่งอยู่เหนือ dentate line บริเวณนี้มีการรับความรู้สึกเจ็บปวดแตกต่างจากผิวหนังรอบปากทวาร จึงทำให้ริดสีดวงภายในที่ยังไม่มีภาวะแทรกซ้อนมักไม่ทำให้ปวดมาก
ริดสีดวงภายนอกเป็นแบบไหน?
ริดสีดวงภายนอก (External hemorrhoids) อยู่ใต้ผิวหนังบริเวณรอบปากทวาร จึงสามารถมองเห็นหรือคลำพบก้อนได้ง่ายกว่าชนิดภายใน อาการที่อาจพบ ได้แก่
- มีก้อนบริเวณปากทวาร
- บวม
- คันหรือระคายเคือง
- รู้สึกไม่สบายบริเวณทวาร
- เจ็บ โดยเฉพาะเมื่อก้อนบวมหรือมีลิ่มเลือดเกิดขึ้นภายใน
เนื่องจากบริเวณรอบปากทวารมีเส้นประสาทรับความรู้สึกเจ็บปวดมากกว่า จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมริดสีดวงภายนอกจึงสามารถเจ็บได้ชัดกว่าริดสีดวงภายใน
มีก้อนที่ปากทวาร คือริดสีดวงภายนอกเสมอไหม?
“ไม่เสมอไป” ก้อนที่คลำพบด้านนอกอาจเป็นริดสีดวงภายนอก แต่ก็อาจเป็น ริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมา หรือเกิดจากภาวะอื่นบริเวณทวารได้ วิธีสังเกตเบื้องต้นคือ ริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมามักสัมพันธ์กับการขับถ่าย เช่น
- Grade II: ก้อนยื่นตอนถ่ายแล้วกลับเข้าเอง
- Grade III: ก้อนยื่นออกมาแล้วต้องใช้มือดันกลับ
- Grade IV: ก้อนยื่นค้างและดันกลับไม่ได้
ทำไมริดสีดวงภายนอกบางครั้งถึงปวดมาก?
หากมีเลือดจับตัวเป็นลิ่มภายในริดสีดวงภายนอก จะเรียกว่า ริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือด (Thrombosed external hemorrhoid) อาการมักเกิดค่อนข้างชัด เช่น
- มีก้อนแข็งบริเวณปากทวาร
- ก้อนบวม
- ปวดมากหรือปวดขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ก้อนอาจมีสีม่วงหรือน้ำเงินคล้ำ
อาการปวดอาจรุนแรงในช่วงแรก เนื่องจากลิ่มเลือดทำให้เกิดแรงดันภายในเนื้อเยื่อที่ไวต่อความเจ็บปวด หากจู่ ๆ มีก้อนแข็งและปวดมาก ไม่ควรพยายามบีบ เจาะ หรือตัดก้อนด้วยตัวเอง เพราะอาจทำให้เลือดออกหรือติดเชื้อได้
คนเดียวเป็นทั้งริดสีดวงภายในและภายนอกได้ไหม?
“เป็นได้” บางคนสามารถมีริดสีดวงทั้งสองชนิดร่วมกันได้ ซึ่งมักเรียกว่า mixed hemorrhoids จึงอาจพบอาการหลายแบบพร้อมกัน เช่น มีเลือดสดขณะถ่าย มีก้อนยื่นจากด้านใน และมีก้อนหรือความระคายเคืองบริเวณด้านนอกร่วมด้วย
ริดสีดวงภายในกับภายนอกรักษาเหมือนกันไหม?
มีแนวทางพื้นฐานบางอย่างที่ใช้ร่วมกันได้ โดยเฉพาะการทำให้อุจจาระนิ่มและลดการเบ่ง เช่น
- รับประทานอาหารที่มีใยอาหารเพียงพอ
- ดื่มน้ำอย่างเหมาะสม
- ไม่กลั้นอุจจาระ
- หลีกเลี่ยงการเบ่งแรง
- ไม่นั่งบนโถส้วมนานเกินความจำเป็น
หากยังมีอาการ วิธีรักษาเพิ่มเติมอาจแตกต่างกันตามชนิดของริดสีดวง ระดับการยื่นของก้อน ความรุนแรงของอาการ และภาวะแทรกซ้อน
สรุป
ริดสีดวงภายในกับภายนอกแตกต่างกันหลัก ๆ ที่ ตำแหน่งของเนื้อเยื่อที่เกิดริดสีดวง จึงทำให้อาการแตกต่างกัน ริดสีดวงภายในมักเด่นเรื่องเลือดสดหลังถ่ายและก้อนยื่น โดยอาจไม่รู้สึกเจ็บ ส่วนริดสีดวงภายนอกมักคลำพบก้อน บวม คัน หรือเจ็บได้ชัดกว่า โดยเฉพาะเมื่อมีลิ่มเลือดเกิดขึ้นภายในก้อน อย่างไรก็ตาม การมีก้อนด้านนอกไม่ได้แปลว่าเป็นริดสีดวงภายนอกเสมอไป เพราะอาจเป็นริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมาก็ได้ หากมีก้อนผิดปกติ เลือดออกซ้ำ หรือมีอาการปวดมาก ควรได้รับการประเมินเพื่อแยกจากโรคอื่นบริเวณทวารหนัก
คำถามที่พบบ่อย
Q: ริดสีดวงภายในมองเห็นจากข้างนอกไหม?
A: ในระยะแรกมักมองไม่เห็น แต่เมื่อริดสีดวงภายในยื่นออกมาจากช่องทวาร อาจเห็นหรือคลำก้อนได้ โดยเฉพาะ Grade II–IV
Q: ริดสีดวงภายนอกต้องเจ็บทุกคนไหม?
A: ไม่จำเป็น บางคนอาจมีเพียงก้อน คัน หรือระคายเคือง แต่ถ้าเกิดลิ่มเลือดภายในก้อนอาจทำให้ปวดมากขึ้นอย่างชัดเจน
Q: ริดสีดวงภายในมีเลือดออกแต่ไม่เจ็บได้ไหม?
A: ได้ และเป็นลักษณะที่พบได้ของริดสีดวงภายใน เลือดมักมีสีแดงสด แต่การมีเลือดออกทางทวารไม่ได้ยืนยันว่าเป็นริดสีดวงเสมอไป
Q: มีก้อนที่ปากทวารจะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นริดสีดวงภายในหรือภายนอก?
A: ดูจากตำแหน่งและลักษณะการยื่นของก้อนประกอบกันได้ แต่การสังเกตด้วยตัวเองอาจแยกได้ไม่แน่นอน โดยเฉพาะริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมา หากไม่แน่ใจว่าก้อนเกิดจากอะไร ควรตรวจเพื่อหาสาเหตุให้ชัดเจน
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
