เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) กับ Chocolate Cyst ไม่ใช่โรคที่แยกออกจากกันโดยสิ้นเชิง แต่มีความสัมพันธ์กันโดยตรง โดย Endometriosis เป็นชื่อของโรคในภาพรวม ซึ่งเกิดจากเนื้อเยื่อที่มีลักษณะคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกอยู่ภายนอกมดลูก ส่วน Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เป็น Endometriosis รูปแบบหนึ่งที่เกิดบริเวณรังไข่และพัฒนาเป็นถุงที่มีเลือดเก่าสะสมอยู่ภายใน
Endometriosis คืออะไร?
Endometriosis หรือ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เป็นภาวะเรื้อรังที่มีเนื้อเยื่อซึ่งมีลักษณะคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกเกิดขึ้นภายนอกมดลูก เนื้อเยื่อเหล่านี้สามารถก่อให้เกิดการอักเสบและพังผืดบริเวณที่เกิดโรคได้ ตำแหน่งที่พบได้ เช่น
- บริเวณเยื่อบุช่องท้องในอุ้งเชิงกราน
- รังไข่
- ท่อนำไข่
- บริเวณด้านนอกของมดลูก
- บริเวณใกล้ลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อไต
- บางรายสามารถพบนอกบริเวณอุ้งเชิงกรานได้
WHO ระบุว่า Endometriosis พบได้บ่อยบริเวณอุ้งเชิงกราน แต่สามารถพบในบริเวณอื่นของร่างกายได้เช่นกัน
Chocolate Cyst คืออะไร?
เมื่อ Endometriosis เกิดขึ้นที่รังไข่และพัฒนาเป็นถุงที่มีเลือดเก่าสะสมอยู่ภายใน จะเรียกว่า Ovarian Endometrioma หรือ Endometrioma ส่วน Chocolate Cyst เป็นชื่อที่นิยมใช้เรียกถุงน้ำชนิดนี้ เนื่องจากของเหลวภายในมีลักษณะข้นและเป็นสีน้ำตาลเข้มจากเลือดเก่าที่สะสมอยู่
Endometriosis กับ Chocolate Cyst ต่างกันตรงไหน?
อาการของทั้งสองภาวะเหมือนกันหรือไม่?
เนื่องจาก Chocolate Cyst เป็นส่วนหนึ่งของ Endometriosis อาการจึงสามารถทับซ้อนกันได้มาก อาการที่ควรสังเกต เช่น
- ปวดประจำเดือนมากจนกระทบชีวิตประจำวัน
- ปวดท้องน้อยหรืออุ้งเชิงกรานเรื้อรัง
- เจ็บลึกขณะหรือหลังมีเพศสัมพันธ์
- ปวดขณะถ่ายอุจจาระ โดยเฉพาะช่วงมีประจำเดือน
- ปวดหรือมีอาการทางปัสสาวะสัมพันธ์กับรอบเดือน
- มีปัญหาเรื่องการมีบุตร
ปวดประจำเดือนมาก แปลว่ามี Chocolate Cyst หรือไม่?
อาการปวดประจำเดือนรุนแรงเป็นหนึ่งในอาการสำคัญที่พบได้ใน Endometriosis แต่ไม่ได้บอกว่าต้องมี Chocolate Cyst เสมอไป และอาการปวดประจำเดือนยังเกิดจากสาเหตุอื่นได้ NICE แนะนำให้สงสัย Endometriosis เมื่อมีอาการปวดประจำเดือนที่กระทบกิจวัตรและคุณภาพชีวิต รวมถึงปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง เจ็บลึกระหว่างหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ อาการทางลำไส้หรือทางเดินปัสสาวะที่สัมพันธ์กับรอบเดือน และภาวะมีบุตรยากที่เกิดร่วมกับอาการเหล่านี้
ตรวจอย่างไรว่าเป็น Endometriosis หรือ Chocolate Cyst?
หากสงสัย Endometriosis การประเมินจะเริ่มจากประวัติอาการและการตรวจร่างกาย จากนั้นอาจใช้การตรวจด้วยภาพร่วมด้วย สำหรับ Chocolate Cyst การอัลตราซาวนด์มีบทบาทสำคัญ เพราะสามารถช่วยตรวจหา ovarian endometrioma ได้ แนะนำการทำ Transvaginal Ultrasound หรืออัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด ในผู้ที่สงสัย Endometriosis เพื่อช่วยค้นหา endometrioma และ deep endometriosis รวมถึงแยกโรคอื่นที่อาจทำให้เกิดอาการคล้ายกัน แต่หากอัลตราซาวนด์ไม่พบความผิดปกติ ก็ยังไม่สามารถตัด Endometriosis ออกทั้งหมดได้ เพราะรอยโรคบางตำแหน่งอาจตรวจไม่พบจากอัลตราซาวนด์ทั่วไป
สรุป
เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ Endometriosis เป็นโรคที่เนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกเกิดขึ้นภายนอกมดลูกและสามารถพบได้หลายตำแหน่ง ส่วน Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เป็นรูปแบบหนึ่งของ Endometriosis ที่เกิดบริเวณรังไข่ ดังนั้นผู้ที่มี Chocolate Cyst ถือว่ามี Endometriosis แต่ผู้ที่มี Endometriosis ไม่จำเป็นต้องมี Chocolate Cyst ทุกคน การแยกสองคำนี้ให้ชัดช่วยให้เข้าใจอาการ ผลอัลตราซาวนด์ และแนวทางการประเมินโรคได้ถูกต้องมากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
Q: Endometriosis คือ Chocolate Cyst ใช่ไหม?
A: ไม่เหมือนกันทั้งหมด Endometriosis เป็นชื่อโรคในภาพรวม ส่วน Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เป็น Endometriosis รูปแบบหนึ่งที่เกิดบริเวณรังไข่
Q: มี Endometriosis แล้วต้องมี Chocolate Cyst ทุกคนไหม?
A: ไม่จำเป็น เพราะ Endometriosis สามารถเกิดได้หลายตำแหน่งนอกเหนือจากรังไข่ จึงสามารถเป็น Endometriosis โดยไม่มี Chocolate Cyst ได้
Q: ตรวจไม่พบ Chocolate Cyst แปลว่าไม่มี Endometriosis ใช่ไหม?
A: ไม่ใช่ การไม่พบ endometrioma หรือแม้แต่อัลตราซาวนด์ปกติ ไม่สามารถตัด Endometriosis ออกทั้งหมดได้ หากยังมีอาการที่เข้าได้กับโรคอาจจำเป็นต้องประเมินเพิ่มเติม
Q: Chocolate Cyst เป็นถุงน้ำรังไข่หรือไม่?
A: เป็นถุงน้ำรังไข่ชนิดหนึ่ง แต่เกิดจาก Endometriosis จึงแตกต่างจากถุงน้ำรังไข่ชนิดอื่น เช่น functional cyst ซึ่งมักสัมพันธ์กับการทำงานตามรอบเดือนและหลายกรณีสามารถหายได้เอง
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
