ถ่ายวันเว้นวันไม่ได้หมายความว่าเป็นท้องผูกเสมอไป หากเป็นรูปแบบปกติของตนเอง อุจจาระไม่แข็ง ถ่ายได้ง่าย ไม่ต้องเบ่งมาก และหลังถ่ายรู้สึกโล่ง การถ่ายวันเว้นวันก็สามารถเป็นรูปแบบการขับถ่ายที่ปกติได้ ในทางกลับกัน คนที่ถ่ายทุกวันก็อาจมีอาการท้องผูกได้ หากอุจจาระแข็ง ต้องเบ่งมาก ถ่ายลำบาก หรือรู้สึกว่าถ่ายไม่สุด
ต้องถ่ายทุกวันจึงจะถือว่าปกติไหม?
ความถี่ในการขับถ่ายมีความแตกต่างกันในแต่ละคน บางคนถ่ายวันละครั้ง บางคนวันละมากกว่าหนึ่งครั้ง ขณะที่บางคนอาจถ่ายวันเว้นวันและไม่มีปัญหาใด ๆ สิ่งสำคัญคือดูว่ารูปแบบนั้นเป็นปกติของเราอยู่เดิมหรือไม่ ตัวอย่างเช่น
- ปกติถ่ายวันเว้นวันมาตลอด
- อุจจาระนิ่มเป็นรูป
- ไม่ต้องเบ่งมาก
- ไม่ปวดหรือเจ็บขณะถ่าย
- หลังถ่ายรู้สึกว่าออกหมด
รูปแบบการขับถ่ายของแต่ละคนแตกต่างกัน และสิ่งที่ถือว่า “ปกติ” จึงไม่เหมือนกันทุกคน
ถ่ายวันเว้นวัน แต่แบบไหนอาจเข้าข่ายท้องผูก?
แม้จะถ่ายประมาณวันเว้นวัน แต่ถ้ามีอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย ก็อาจมีภาวะท้องผูกได้
- อุจจาระแข็ง แห้ง หรือเป็นก้อน
- ต้องออกแรงเบ่งมาก
- ใช้เวลาถ่ายนาน
- รู้สึกเหมือนมีอะไรขวาง
- หลังถ่ายแล้วยังรู้สึกไม่สุด
- ต้องกลับเข้าห้องน้ำหลายรอบ
- บางครั้งต้องใช้นิ้วช่วยขับถ่าย
เพราะท้องผูกไม่ได้วัดจากความถี่อย่างเดียว เกณฑ์การวินิจฉัยอาการท้องผูกก็ใช้หลายอาการร่วมกัน เช่น การเบ่ง อุจจาระแข็ง ความรู้สึกถ่ายไม่สุด ความรู้สึกอุดกั้น การใช้มือช่วย และการถ่ายเองน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ โดยต้องมีอย่างน้อย 2 ลักษณะตามเกณฑ์ ไม่ได้ใช้เพียงจำนวนครั้งของการถ่าย
เกณฑ์แบบไหนที่บอกว่าอาจเข้าข่ายท้องผูก?
สำหรับ Functional Constipation เกณฑ์ Rome IV ไม่ได้ดูเพียงจำนวนวันที่ไม่ถ่าย แต่พิจารณาลักษณะการขับถ่ายหลายอย่างร่วมกัน โดยทั่วไป หากมีอย่างน้อย 2 ข้อ ต่อไปนี้เกิดขึ้นบ่อย อาจเข้าข่ายภาวะท้องผูก
- ต้องเบ่งมาก ในการขับถ่าย
- อุจจาระแข็งหรือเป็นก้อน เช่น Bristol Stool Form Scale Type 1–2
- รู้สึกถ่ายไม่สุด เหมือนยังมีอุจจาระค้างอยู่
- รู้สึกเหมือนมีอะไรขวาง บริเวณทวารหนักขณะถ่าย
- ต้องใช้มือหรือนิ้วช่วยขับถ่าย ในบางครั้ง
- ถ่ายอุจจาระเองน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์
สำหรับเกณฑ์ Rome IV อาการเหล่านี้ต้องเกิดในสัดส่วนที่กำหนด และใช้ประเมินร่วมกับ ระยะเวลาของอาการ โดยต้องเข้าเกณฑ์ในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา และเริ่มมีอาการอย่างน้อย 6 เดือนก่อนการวินิจฉัย
ดูลักษณะอุจจาระควบคู่กับจำนวนครั้ง
นอกจากนับจำนวนวันแล้ว การสังเกตลักษณะอุจจาระก็ช่วยให้เข้าใจการขับถ่ายได้ดีขึ้น หากอุจจาระมีลักษณะ
- เป็นก้อนเล็กแข็งแยกกัน
- เป็นแท่งแต่ผิวเป็นก้อนแข็ง
- แห้งมาก
- ขับออกยาก
มักสัมพันธ์กับอาการท้องผูกมากกว่าการดูจำนวนครั้งเพียงอย่างเดียว ใน Rome IV อุจจาระแบบ Bristol Stool Form Scale Type 1–2 เป็นหนึ่งในลักษณะที่ใช้ประเมิน Functional Constipation
อุจจาระแข็ง ควรดูแลอย่างไร?
หากความถี่ไม่ได้ต่ำมาก แต่ปัญหาหลักคือ อุจจาระแข็ง ควรเน้นทำให้อุจจาระมีลักษณะที่ขับออกง่ายขึ้น เช่น
- เพิ่มผัก ผลไม้ ถั่ว และธัญพืชไม่ขัดสี
- ค่อย ๆ เพิ่มใยอาหาร
- ได้รับน้ำอย่างเหมาะสม
- เคลื่อนไหวร่างกายสม่ำเสมอ
- ไม่กลั้นอุจจาระเมื่อรู้สึกอยากถ่าย
- หลีกเลี่ยงการนั่งเบ่งนาน
ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนจากถ่ายวันเว้นวันให้เป็นถ่ายทุกวัน หากสามารถทำให้อุจจาระนิ่มและถ่ายได้สะดวกขึ้น
สรุป
ถ่ายวันเว้นวันไม่ถือว่าท้องผูกเสมอไป และไม่จำเป็นที่ทุกคนต้องถ่ายอุจจาระทุกวัน การประเมินว่าท้องผูกหรือไม่ควรดูทั้งความถี่ ลักษณะอุจจาระ การเบ่ง ความรู้สึกอุดกั้น และความรู้สึกถ่ายไม่สุดร่วมกัน หากถ่ายวันเว้นวันแต่อุจจาระนิ่ม ถ่ายง่าย และรู้สึกโล่ง อาจเป็นรูปแบบปกติของตนเอง แต่หากมีอย่างน้อยหลายลักษณะร่วมกัน เช่น อุจจาระแข็ง ต้องเบ่ง หรือถ่ายไม่สุด ก็อาจเข้าข่ายภาวะท้องผูกได้ แม้ว่าจะยังถ่ายได้เป็นประจำก็ตาม
คำถามที่พบบ่อย
Q: ถ่ายวันเว้นวันถือว่าปกติไหม?
A: สามารถถือว่าปกติได้ หากเป็นรูปแบบปกติของตัวเอง อุจจาระไม่แข็ง ถ่ายได้ง่าย และไม่มีความรู้สึกถ่ายไม่สุด ไม่จำเป็นต้องถ่ายทุกวันจึงจะถือว่าปกติ
Q: ถ่ายวันเว้นวันแต่ต้องเบ่ง ถือว่าท้องผูกไหม?
A: อาจเข้าข่ายได้ เพราะการเบ่งเป็นหนึ่งในลักษณะที่ใช้ประเมินภาวะท้องผูก โดยเฉพาะหากเกิดบ่อยร่วมกับอุจจาระแข็งหรือความรู้สึกถ่ายไม่สุด
Q: ไม่ถ่ายทุกวันทำให้มีของเสียค้างในร่างกายไหม?
A: ไม่จำเป็น การไม่ถ่ายทุกวันไม่ได้หมายความว่ามี “ของเสียสะสม” ผิดปกติโดยอัตโนมัติ เพราะความถี่ในการขับถ่ายตามปกติแตกต่างกันในแต่ละคน
Q: ถ่ายทุกวันแต่เป็นก้อนแข็ง ถือว่าท้องผูกไหม?
A: อาจถือว่ามีอาการท้องผูกได้ เพราะอุจจาระแข็งเป็นหนึ่งในลักษณะที่ใช้ประเมินท้องผูก แม้ว่าจะมีการขับถ่ายทุกวันก็ตาม
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
