ช็อกโกแลตซีสต์อยู่ตรงไหน? ทำความเข้าใจว่าทำไมจึงเกิดที่รังไข่

ช็อกโกแลตซีสต์เกิดที่รังไข่ โดยอาจพบที่รังไข่เพียงข้างเดียวหรือทั้งสองข้างก็ได้ ชื่อทางการแพทย์คือ Ovarian Endometrioma ซึ่งเป็นถุงน้ำที่เกิดจากภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ Endometriosis เมื่อรอยโรคเกิดขึ้นบริเวณรังไข่และมีเลือดเก่าสะสมอยู่ภายใน จนกลายเป็นของเหลวสีน้ำตาลเข้มคล้ายช็อกโกแลต จึงเป็นที่มาของคำว่า “Chocolate Cyst” ดังนั้น แม้จะเรียกว่า “ซีสต์” เหมือนถุงน้ำรังไข่ชนิดอื่น แต่ช็อกโกแลตซีสต์มีที่มาและลักษณะเฉพาะต่างออกไป เพราะมีความสัมพันธ์โดยตรงกับ Endometriosis

ช็อกโกแลตซีสต์เกิดตรงไหน?

รังไข่เป็นอวัยวะคู่ที่อยู่บริเวณอุ้งเชิงกราน โดยอยู่ทางด้านซ้ายและขวาของมดลูก มีหน้าที่สำคัญในการสร้างเซลล์ไข่และผลิตฮอร์โมนเพศหญิง เมื่อ Endometriosis เกิดขึ้นที่รังไข่ รอยโรคอาจพัฒนาเป็นถุงที่มีเลือดเก่าสะสมอยู่ภายใน เรียกว่า Endometrioma หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า Chocolate Cyst ช็อกโกแลตซีสต์จึงสามารถพบได้ในลักษณะต่าง ๆ เช่น

• เกิดที่รังไข่ข้างซ้าย
• เกิดที่รังไข่ข้างขวา
• เกิดพร้อมกันที่รังไข่ทั้งสองข้าง
• อาจพบร่วมกับ Endometriosis บริเวณอื่นในอุ้งเชิงกราน

ของเหลวคล้ายช็อกโกแลตมาจากไหน?

เมื่อ Endometriosis เกิดขึ้นบริเวณรังไข่ อาจมีเลือดออกเล็ก ๆ ซ้ำ ๆ ภายในรอยโรค เลือดที่สะสมอยู่เป็นเวลานานจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นของเหลวข้นสีน้ำตาลเข้ม จึงมีลักษณะคล้ายช็อกโกแลต นี่คือเหตุผลที่เรียกว่า “Chocolate Cyst”

Chocolate Cyst เหมือนถุงน้ำรังไข่ทั่วไปไหม?

“ไม่เหมือนกัน” ถุงน้ำรังไข่ หรือ Ovarian Cyst เป็นคำกว้าง ๆ ที่ครอบคลุมก้อนหรือถุงน้ำหลายชนิด ซึ่งแต่ละชนิดมีสาเหตุและลักษณะแตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น ถุงน้ำบางชนิดเกิดสัมพันธ์กับการทำงานตามรอบเดือนและสามารถหายไปได้เอง ขณะที่ Chocolate Cyst เกี่ยวข้องกับ Endometriosis จึงมีธรรมชาติของโรคแตกต่างออกไป

Chocolate Cyst อยู่ที่รังไข่ แล้วทำไมถึงปวดท้องน้อย?

Endometriosis เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบและการเกิดพังผืด เนื้อเยื่อบริเวณอุ้งเชิงกรานจึงอาจได้รับผลกระทบมากกว่าตำแหน่งที่พบ Chocolate Cyst เพียงจุดเดียว WHO ระบุว่า Endometriosis สามารถทำให้เกิดการอักเสบและพังผืด และสัมพันธ์กับอาการปวดประจำเดือนรุนแรง ปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ รวมถึงอาการที่เกี่ยวข้องกับการขับถ่ายหรือปัสสาวะในบางราย

Chocolate Cyst ส่งผลต่อรังไข่อย่างไร?

การมี ovarian endometrioma มีความสำคัญต่อสุขภาพของรังไข่ โดยเฉพาะในผู้ที่วางแผนมีบุตร เพราะทั้งตัวโรคและการรักษาบางวิธีอาจเกี่ยวข้องกับเนื้อรังไข่และปริมาณไข่สำรอง ด้วยเหตุนี้ การตัดสินใจว่าจะติดตามอาการ ใช้ยา หรือผ่าตัด จึงต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล 

สรุป

Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เป็นถุงน้ำที่เกิดจาก Endometriosis บริเวณรังไข่ ภายในมีเลือดเก่าสะสมจนมีลักษณะข้นและสีน้ำตาลเข้ม จึงเป็นที่มาของชื่อช็อกโกแลตซีสต์ สามารถเกิดที่รังไข่ข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง และอาจพบ Endometriosis ในตำแหน่งอื่นร่วมด้วยได้ ที่สำคัญ ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของ Endometriosis จึงไม่ควรสรุปว่า Chocolate Cyst เกิดจากเลือดประจำเดือนไหลย้อนกลับเพียงอย่างเดียว หากตรวจพบก้อนที่รังไข่ ควรประเมินชนิดและลักษณะของก้อนให้ชัดเจนก่อนวางแนวทางดูแลต่อไป

คำถามที่พบบ่อย

Q: Chocolate Cyst เกิดในมดลูกหรือรังไข่?
A: Chocolate Cyst หรือ Ovarian Endometrioma เกิดที่รังไข่ ส่วน Endometriosis สามารถเกิดได้หลายบริเวณ ไม่ได้จำกัดเฉพาะรังไข่

Q: Chocolate Cyst เกิดพร้อมกันสองข้างได้ไหม?
A: ได้ Ovarian Endometrioma สามารถพบได้ที่รังไข่ข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง

Q: Chocolate Cyst คือเลือดประจำเดือนที่ค้างอยู่ในรังไข่ใช่ไหม?
A: ไม่ควรอธิบายแบบนั้นตรง ๆ ภายในซีสต์มีเลือดเก่าสะสม แต่ Endometriosis เป็นโรคที่มีกลไกซับซ้อน และปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด จึงไม่ใช่เพียงเลือดประจำเดือนที่ไหลเข้าไปค้างในรังไข่

Q: มี Chocolate Cyst แปลว่ามี Endometriosis ด้วยหรือไม่?
A: ใช่ในความหมายของการจำแนกโรค เพราะ ovarian endometrioma เป็นรูปแบบหนึ่งของ Endometriosis ที่เกิดบริเวณรังไข่ แต่ผู้ป่วยอาจมีหรือไม่มีรอยโรค Endometriosis ในตำแหน่งอื่นร่วมด้วย

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)