อาการต่อมลูกหมากโตที่พบบ่อย ได้แก่ ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะไหลสะดุด ต้องรอก่อนปัสสาวะออก ปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะบ่อย และต้องตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน อาการเหล่านี้มักค่อย ๆ เกิดขึ้น จนบางคนคิดว่าเป็นเรื่องปกติของอายุและไม่ได้สังเกตว่าการปัสสาวะเปลี่ยนไปจากเดิม แต่สิ่งสำคัญคือ มีอาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นต่อมลูกหมากโตเสมอไป เพราะโรคหรือความผิดปกติอื่นก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้
ทำไมต่อมลูกหมากโตจึงทำให้ปัสสาวะผิดปกติ?
ต่อมลูกหมากอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะ และมีท่อปัสสาวะส่วนหนึ่งผ่านบริเวณต่อมลูกหมาก เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้น อาจเบียดบริเวณท่อปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลออกได้ยากขึ้น ในขณะเดียวกัน กระเพาะปัสสาวะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อดันปัสสาวะผ่านบริเวณที่ตีบแคบ จึงอาจเกิดทั้งอาการปัสสาวะลำบากและอาการปัสสาวะบ่อยตามมา อย่างไรก็ตาม อาการของแต่ละคนไม่เหมือนกัน และต่อมลูกหมากโตมากไม่ได้แปลว่าจะต้องมีอาการรุนแรงกว่าเสมอไป
อาการต่อมลูกหมากโต แบ่งเป็นกี่แบบ?
เพื่อให้สังเกตอาการได้ง่าย สามารถแบ่งความผิดปกติของการปัสสาวะออกเป็น 3 ช่วง คือ
- อาการขณะปัสสาวะ
- อาการช่วงเก็บปัสสาวะ
- อาการหลังปัสสาวะ
การแบ่งแบบนี้ช่วยให้เข้าใจได้ง่ายกว่าการจำอาการทั้งหมดรวมกัน
1. อาการขณะปัสสาวะ
เป็นกลุ่มอาการที่สังเกตได้ในช่วงกำลังปัสสาวะ โดยมักรู้สึกว่า ปัสสาวะออกยากหรือไม่คล่องเหมือนเดิม อาการที่พบได้ เช่น
- ปัสสาวะไม่พุ่ง แรงของปัสสาวะลดลงหรือสายปัสสาวะเบากว่าเดิม
- ปัสสาวะสะดุด ปัสสาวะไหล ๆ หยุด ๆ ไม่ต่อเนื่อง
- ปัสสาวะเริ่มออกช้า ยืนรออยู่สักพักกว่าปัสสาวะจะออก
- ต้องออกแรงเบ่ง ต้องเกร็งหรือเบ่งเพื่อช่วยให้ปัสสาวะออก
บางคนอาจเริ่มจากอาการเพียงเล็กน้อย เช่น รู้สึกว่าสายปัสสาวะไม่แรงเหมือนเมื่อก่อน แล้วค่อย ๆ สังเกตว่าต้องใช้เวลาปัสสาวะนานขึ้น
2. อาการช่วงเก็บปัสสาวะ
อาการกลุ่มนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะตอนกำลังปัสสาวะ แต่เกิดในช่วงที่กระเพาะปัสสาวะกำลังเก็บปัสสาวะ อาการที่พบได้ ได้แก่
- ปัสสาวะบ่อย ต้องเข้าห้องน้ำบ่อยกว่าเดิม
- ปวดปัสสาวะทันที รู้สึกอยากปัสสาวะอย่างรวดเร็วและกลั้นได้ยาก
- ตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน ต้องตื่นจากการนอนเพื่อไปปัสสาวะหนึ่งครั้งหรือหลายครั้ง
อาการกลุ่มนี้อาจรบกวนชีวิตประจำวันมาก โดยเฉพาะการตื่นมาปัสสาวะหลายครั้งในตอนกลางคืน ซึ่งทำให้นอนหลับไม่ต่อเนื่องและพักผ่อนได้ไม่เต็มที่ แต่ปัสสาวะบ่อยหรือปัสสาวะกลางคืนไม่ได้แปลว่าเป็นต่อมลูกหมากโตเสมอไป สาเหตุอาจมาจากการดื่มน้ำมากก่อนนอน คาเฟอีน แอลกอฮอล์ เบาหวาน ปัญหากระเพาะปัสสาวะ ยาบางชนิด หรือโรคอื่นได้เช่นกัน
3. อาการหลังปัสสาวะ
บางคนปัสสาวะเสร็จแล้ว แต่ยังรู้สึกว่าการปัสสาวะ “ไม่เสร็จ” อาการที่พบได้ เช่น
- รู้สึกปัสสาวะไม่สุด เหมือนยังมีปัสสาวะเหลืออยู่
- มีปัสสาวะหยดหลังถ่ายเสร็จ แม้คิดว่าปัสสาวะหมดแล้ว
อาการปัสสาวะไม่สุดไม่ได้หมายความว่าจะต้องมีปัสสาวะเหลืออยู่ในกระเพาะปัสสาวะจำนวนมากเสมอไป หากต้องการทราบว่ามีปัสสาวะค้างจริงหรือไม่ แพทย์สามารถตรวจปริมาณปัสสาวะที่เหลือหลังปัสสาวะได้
อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์?
หากการปัสสาวะเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างต่อเนื่อง หรือเริ่มรบกวนการใช้ชีวิต ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการ เช่น
- ปัสสาวะไหลอ่อนลงเรื่อย ๆ
- ปัสสาวะลำบากมากขึ้น
- ปัสสาวะไม่สุดเป็นประจำ
- ปัสสาวะบ่อยจนรบกวนชีวิต
- ต้องตื่นปัสสาวะกลางคืนบ่อยจนพักผ่อนไม่เพียงพอ
ส่วนอาการบางอย่าง ไม่ควรรอดูอาการเอง ได้แก่
- ปัสสาวะไม่ออกเลย
- มีเลือดปนในปัสสาวะ
- มีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับอาการปัสสาวะผิดปกติ
- ปวดท้องน้อยหรือทางเดินปัสสาวะรุนแรง
โดยเฉพาะปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ควรได้รับการดูแลทางการแพทย์ทันที
สรุป
อาการต่อมลูกหมากโตที่พบได้บ่อย ได้แก่ ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะสะดุด เริ่มปัสสาวะยาก ปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะบ่อย และต้องตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน อาการของแต่ละคนแตกต่างกัน และความรุนแรงไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดต่อมลูกหมากเพียงอย่างเดียว ที่สำคัญ อาการปัสสาวะผิดปกติไม่ได้หมายความว่าเป็นต่อมลูกหมากโตทุกครั้ง หากอาการเกิดขึ้นต่อเนื่องหรือเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน ควรตรวจหาสาเหตุ โดยเฉพาะหากปัสสาวะไม่ออก มีเลือดปนในปัสสาวะ หรือมีไข้ร่วมด้วย ควรได้รับการประเมินจากแพทย์โดยเร็ว
คำถามที่พบบ่อย
Q: อาการแรก ๆ ของต่อมลูกหมากโตคืออะไร?
A: ไม่มีอาการแรกที่เหมือนกันทุกคน บางคนเริ่มจากปัสสาวะไหลอ่อนลง บางคนปัสสาวะบ่อยขึ้น ขณะที่บางคนเริ่มจากต้องตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน สิ่งที่ควรสังเกตคือ การปัสสาวะเปลี่ยนไปจากปกติของตัวเองหรือไม่
Q: ปัสสาวะไม่พุ่ง แปลว่าต่อมลูกหมากโตหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป แม้ปัสสาวะไม่พุ่งจะเป็นอาการที่พบได้ใน BPH แต่ยังเกิดจากปัญหาอื่นได้ จึงไม่สามารถวินิจฉัยจากอาการนี้เพียงอย่างเดียว
Q: ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนกี่ครั้งถึงผิดปกติ?
A: การตื่นมาปัสสาวะหนึ่งครั้งก็ถือว่าเป็น “การตื่นปัสสาวะกลางคืน” ตามความหมายของอาการ แต่ความสำคัญทางการแพทย์ขึ้นอยู่กับความถี่ สาเหตุ และผลกระทบต่อการนอนหรือคุณภาพชีวิต หากต้องตื่นหลายครั้งเป็นประจำจนพักผ่อนไม่เพียงพอ ควรประเมินหาสาเหตุ
Q: ต่อมลูกหมากโตแต่ไม่มีอาการได้ไหม?
A: ได้ ต่อมลูกหมากอาจมีขนาดใหญ่ขึ้นโดยที่ยังไม่มีอาการรบกวนชัดเจน และขนาดของต่อมไม่ได้สัมพันธ์กับความรุนแรงของอาการเสมอไป
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
