เบาหวานคืออะไร?
โรคเบาหวาน หรือ Diabetes Mellitus คือภาวะที่ระดับกลูโคสหรือน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรัง เนื่องจากร่างกายผลิตอินซูลินไม่เพียงพอ หรือเซลล์ตอบสนองต่ออินซูลินลดลง หรือที่เรียกว่า “ภาวะดื้ออินซูลิน” เมื่ออินซูลินทำงานได้ไม่ดี น้ำตาลจึงค้างอยู่ในเลือด แทนที่จะถูกนำเข้าเซลล์ไปใช้เป็นพลังงาน
เบาหวานมีกี่ชนิด?
เบาหวานที่พบบ่อยมี 3 กลุ่มหลัก
- เบาหวานชนิดที่ 1 เกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ตับอ่อน ทำให้ร่างกายผลิตอินซูลินไม่ได้ มักต้องใช้อินซูลิน
- เบาหวานชนิดที่ 2 พบมากที่สุด เกิดจากภาวะดื้ออินซูลินร่วมกับตับอ่อนผลิตอินซูลินได้ไม่พอ มักสัมพันธ์กับน้ำหนักเกิน รอบเอวมาก กรรมพันธุ์ อายุ และพฤติกรรมการกิน
- เบาหวานขณะตั้งครรภ์ เกิดระหว่างตั้งครรภ์ และเพิ่มความเสี่ยงเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคต
เบาหวานเกิดจากอะไร?
เบาหวานชนิดที่ 2 เกิดจากร่างกายเริ่มตอบสนองต่ออินซูลินได้น้อยลง ทำให้ตับอ่อนต้องสร้างอินซูลินมากขึ้น เมื่อเป็นนานเข้า ตับอ่อนอาจทำงานไม่เพียงพอ น้ำตาลจึงสูงขึ้น ปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่
- ภาวะก่อนเบาหวาน
- น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
- อายุ 45 ปีขึ้นไป
- มีพ่อ แม่ พี่ หรือน้องเป็นเบาหวานชนิดที่ 2
- ออกกำลังกายน้อย
- เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
- ความดันโลหิตสูง
- ไขมันในเลือดสูง
- ไขมันพอกตับ
- ภาวะดื้ออินซูลิน
อาการเบาหวานที่ควรสังเกต
- ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืน
- กระหายน้ำมากกว่าปกติ
- หิวบ่อย
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
- น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ตาพร่ามัว
- แผลหายช้า
- ติดเชื้อง่าย
- ชาปลายมือปลายเท้า
ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวนไม่น้อยไม่มีอาการในช่วงแรก การตรวจระดับน้ำตาลจึงสำคัญ โดยเฉพาะผู้ที่มีน้ำหนักเกิน มีคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน หรือมีความดันโลหิตสูง
อ่านเพิ่มเติม: อาการเบาหวานระยะแรก มีอะไรบ้าง?
ค่าน้ำตาลเท่าไรจึงเสี่ยงเบาหวาน?
อ่านเพิ่มเติม: น้ำตาลในเลือดเท่าไร เสี่ยงเป็นเบาหวาน?
เบาหวานรักษาหายไหม?
เบาหวานเป็นโรคเรื้อรัง แต่สามารถควบคุมได้หากควบคุมน้ำตาล น้ำหนัก ความดัน ไขมัน และดูแลพฤติกรรมต่อเนื่อง โดยเฉพาะระยะเริ่มต้นหรือกลุ่มก่อนเบาหวาน อาจทำให้ค่าน้ำตาลกลับมาใกล้ปกติได้ด้วยการลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย และควบคุมอาหารอย่างจริงจัง การรักษาโดยทั่วไปประกอบด้วยการควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย ลดน้ำหนัก
อ่านเพิ่มเติม: เบาหวานรักษาหายไหม? ควบคุมโรคได้อย่างไร
เบาหวานในมุมมองการแพทย์จีน
ในศาสตร์การแพทย์แผนจีน เบาหวานจัดอยู่ในกลุ่มอาการ “เซียวเข่อ” (消渴) ซึ่งสัมพันธ์กับความไม่สมดุลของสารน้ำ พลังชี่ ม้าม กระเพาะ ไต และภาวะพร่องร่วมกับความร้อนภายใน ทำให้ร่างกายไม่สามารถลำเลียงและใช้สารอาหารได้สมดุล จึงเกิดอาการกระหายน้ำ หิวบ่อย ปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลีย หรือท้องผูกได้
การดูแลผู้ป่วยเบาหวานไม่ได้มุ่งเพียงการลดระดับน้ำตาลในเลือด แต่ให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูสมดุลของอวัยวะภายใน การบำรุงพลังชี่และหยิน เสริมการทำงานของม้ามและไต รวมถึงการกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด เพื่อช่วยให้ร่างกายกลับมาทำงานได้อย่างสมดุล
บทบาทของยาสมุนไพรจีนในการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน
ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ใช้ดูแลผู้ป่วยเบาหวานประกอบด้วยสมุนไพรหลายชนิดที่ทำงานร่วมกัน เช่น Renshen, Gegen, Huanglian, Fuling, Yuzhu ฯลฯ เป็นตำรับยาที่มีประวัติการใช้ในประเทศจีนมาอย่างยาวนาน มีสรรพคุณบำรุงพลังชี่และหยิน เสริมการทำงานของม้ามและไต เพิ่มสารน้ำและบรรเทาอาการกระหายน้ำ ลดความร้อนภายในตามหลักการแพทย์จีน ส่งเสริมการไหลเวียนของเลือดและพลังชี่ ช่วยฟื้นฟูสมดุลของระบบเผาผลาญตามแนวคิดของการแพทย์จีน
มีการศึกษาทางคลินิกในการใช้ยาสมุนไพรจีนตำรับนี้ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน โดยงานวิจัยพบว่า
- สนับสนุนการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
- ช่วยลดภาวะดื้ออินซูลิน
- สนับสนุนการทำงานของเบต้าเซลล์ตับอ่อน
- ส่งเสริมการใช้กลูโคสในเนื้อเยื่อส่วนปลาย
- เกี่ยวข้องกับการควบคุม lipid metabolism และ insulin signaling pathway
ป้องกันเบาหวานได้อย่างไร?
- ลดน้ำหนัก 5–7% หากมีน้ำหนักเกิน
- เดินเร็วหรือออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
- ลดน้ำหวาน น้ำอัดลม ชานม และขนมหวาน
- เลือกคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน เช่น ข้าวกล้อง ธัญพืชไม่ขัดสี
- เพิ่มผักในทุกมื้อ
- นอนให้เพียงพอ
- ตรวจสุขภาพประจำปี
- ติดตาม HbA1c หากมีความเสี่ยง
อ่านเพิ่มเติม: ภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) คืออะไร? กลับมาเป็นปกติได้หรือไม่
สรุป
เบาหวานเป็นโรคเรื้อรังที่เกิดจากการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดผิดปกติ โดยเฉพาะจากภาวะดื้ออินซูลินและการทำงานของตับอ่อนที่ลดลง การตรวจพบเร็วและเริ่มดูแลตั้งแต่ระยะก่อนเบาหวานช่วยลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนได้ การรักษาที่ดีควรประกอบด้วยการควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย และติดตาม HbA1c อย่างต่อเนื่อง
คำถามที่พบบ่อย
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
