ผู้ป่วยไตเสื่อมยังจำเป็นต้องกินโปรตีน แต่ไม่ควรกินมากหรือน้อยเกินไป เพราะโปรตีนจำเป็นต่อการรักษากล้ามเนื้อ ซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และภูมิคุ้มกัน ขณะเดียวกันเมื่อร่างกายย่อยโปรตีนจะเกิดของเสียที่ไตต้องกำจัด ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ยังไม่ได้ฟอกไตจึงมักต้องควบคุมปริมาณโปรตีนให้เหมาะสม ส่วนผู้ที่ฟอกไตแล้วกลับต้องการโปรตีนมากขึ้นเพื่อชดเชยการสูญเสียระหว่างการรักษา
ทำไมกินโปรตีนมากเกินไปจึงเพิ่มภาระต่อไต?
เมื่อเรากินเนื้อ ไข่ นม ถั่ว หรืออาหารที่มีโปรตีน ร่างกายจะย่อยโปรตีนเป็นกรดอะมิโนเพื่อนำไปใช้สร้างและซ่อมแซมส่วนต่าง ๆ ส่วนที่เหลือจะถูกเผาผลาญและเกิดของเสีย เช่น ยูเรีย ซึ่งต้องอาศัยไตช่วยกำจัดออกจากเลือด หากรับประทานโปรตีนมากเกินความต้องการ อาจทำให้
- เกิดของเสียจากการเผาผลาญโปรตีนมากขึ้น
- เพิ่มการกรองเลือดของหน่วยไต
- เพิ่มแรงดันภายในหน่วยกรองไต
- เพิ่มภาระต่อไตที่เหลืออยู่
ผู้ป่วย CKD ที่มีความเสี่ยงต่อการดำเนินของโรคหลีกเลี่ยงอาหารโปรตีนสูงเกิน 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน
ผู้ป่วยไตควรกินโปรตีนวันละเท่าไร?
สำหรับผู้ใหญ่ที่เป็น CKD ระยะ G3–G5 โดยไม่มีเหตุผลที่ต้องเพิ่มหรือลดโปรตีนเป็นพิเศษ KDIGO 2024 แนะนำโปรตีนประมาณ 0.8 กรัม/กิโลกรัมน้ำหนักตัว/วัน
| น้ำหนักตัว | โปรตีนประมาณต่อวัน |
|---|---|
| 50 กก. | 40 กรัม |
| 60 กก. | 48 กรัม |
| 70 กก. | 56 กรัม |
| 80 กก. | 64 กรัม |
| ⚠️ โปรตีน 50 กรัม ไม่ได้หมายถึงเนื้อสัตว์หนัก 50 กรัมตัวอย่างเช่น เนื้อสัตว์ 100 กรัมอาจมีโปรตีนประมาณ 20–30 กรัม ขึ้นอยู่กับชนิดอาหารและวิธีปรุง ดังนั้น การคำนวณจริงควรดูโปรตีนจาก อาหารทั้งวัน ไม่ใช่เฉพาะเนื้อสัตว์ในมื้อหลัก |
ระยะก่อนฟอกไตกับหลังฟอกไต กินโปรตีนเหมือนกันไหม?
ไม่เหมือนกัน และเป็นจุดที่สำคัญมาก
- ผู้ป่วย CKD ที่ยังไม่ได้ฟอกไต มักต้องควบคุมโปรตีนให้อยู่ในปริมาณเหมาะสม เพื่อไม่ให้เกิดของเสียมากเกินไปและช่วยลดภาระต่อไต
- ผู้ป่วยที่ฟอกไตแล้ว กลับต้องการโปรตีนมากขึ้น เพราะกระบวนการฟอกไตสามารถทำให้สูญเสียกรดอะมิโนและโปรตีนบางส่วน รวมถึงผู้ป่วยมีความเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหารมากขึ้น
โปรตีนจากสัตว์หรือพืช แบบไหนดีกว่าสำหรับผู้ป่วยไต?
โปรตีนทั้งสองชนิดสามารถอยู่ในอาหารของผู้ป่วย CKD ได้ แต่ควรเน้น คุณภาพและภาพรวมของอาหาร
| โปรตีนจากสัตว์ | โปรตีนจากพืช |
|---|---|
| – ปลา – ไก่ – ไข่ – เนื้อไม่ติดมัน – นมและผลิตภัณฑ์นม | – เต้าหู้ – ถั่ว – ถั่วเลนทิล – ธัญพืช – เมล็ดพืช |
| ข้อดีคือมีกรดอะมิโนจำเป็นครบ แต่เนื้อสัตว์แปรรูปและเนื้อติดมันมักมีโซเดียม ไขมันอิ่มตัว หรือ phosphate additives สูง จึงควรเลือกแบบสดและผ่านการแปรรูปน้อย | โปรตีนจากพืชมักมีใยอาหารสูงและไขมันอิ่มตัวต่ำ National Kidney Foundation ระบุว่าอาหารจากพืชสามารถช่วยให้ได้รับโปรตีนเพียงพอได้ หากรับประทานอย่างหลากหลายและวางแผนเหมาะสม |
กินไข่ได้ไหมถ้าเป็นโรคไต?
โดยทั่วไปกินได้ ไข่เป็นแหล่งโปรตีนคุณภาพดี แต่จำนวนที่เหมาะสมต้องพิจารณาร่วมกับโปรตีนทั้งวัน ตัวอย่างเช่น หากมื้อหนึ่งมีไข่ เนื้อสัตว์ เต้าหู้ และนมพร้อมกัน ปริมาณโปรตีนรวมอาจมากกว่าที่คิด
Whey Protein และโปรตีนเชคกินได้หรือไม่?
ผู้ป่วย CKD ไม่ควรใช้โปรตีนเสริมโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์สำหรับเพิ่มกล้ามเนื้อที่ให้โปรตีนสูงมาก และหากรับประทานอาหารได้เพียงพออยู่แล้ว การเพิ่มโปรตีนเชคอาจทำให้ได้รับโปรตีนเกินโดยไม่จำเป็น ในทางกลับกัน ผู้ป่วยบางคนที่กินอาหารได้น้อยหรือมีภาวะขาดสารอาหารอาจต้องใช้ผลิตภัณฑ์เสริมภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร
หลักง่าย ๆ ในการกินโปรตีนสำหรับผู้ป่วยไต
สำหรับผู้ที่ยังไม่ได้ฟอกไต สามารถใช้หลักเบื้องต้นดังนี้
- ไม่กินเนื้อสัตว์ปริมาณมากทุกมื้อ
- หลีกเลี่ยง High-protein diet
- ระวัง Whey protein และอาหารเสริมโปรตีน
- เลือกปลา ไก่ เนื้อไม่ติดมัน หรือโปรตีนจากพืช
- ลดเนื้อแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบคอน
- กระจายโปรตีนในแต่ละมื้อแทนการกินครั้งละมาก ๆ
- รับประทานพลังงานให้เพียงพอ
- ประเมินน้ำหนักและมวลกล้ามเนื้อเป็นระยะ
สรุป
ผู้ป่วยไตเสื่อมยังต้องกินโปรตีนทุกวัน แต่ปริมาณต้องพอดี ผู้ใหญ่ CKD ระยะ G3–G5 โดยทั่วไปอาจใช้ประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันเป็นแนวทาง และควรหลีกเลี่ยงการกินโปรตีนสูงเกิน 1.3 กรัม/กก./วันในผู้ที่มีความเสี่ยงโรคลุกลาม อย่างไรก็ตาม ผู้สูงอายุ ผู้ที่ขาดสารอาหาร และผู้ฟอกไตมีความต้องการแตกต่างออกไป โดยเฉพาะหลังเริ่มฟอกไตมักต้องได้รับโปรตีนเพิ่มขึ้น สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่ “งดโปรตีน” แต่คือกินให้เหมาะกับระยะโรคและสภาพร่างกายของแต่ละคน
คำถามที่พบบ่อย
Q: ผู้ป่วยไตกินเนื้อสัตว์ได้ไหม?
A: ได้ ไม่จำเป็นต้องงดเนื้อสัตว์ แต่ควรควบคุมปริมาณ เลือกเนื้อสดไม่ติดมัน ปลา หรือไก่ และลดเนื้อแปรรูปที่มีโซเดียมและสารเติมแต่งสูง
Q: CKD กินโปรตีน 0.8 กรัม/กก.ทุกคนไหม?
A: ไม่ใช่ทุกคน ตัวเลขนี้เป็นแนวทางสำหรับผู้ใหญ่ CKD G3–G5 หลายราย แต่ต้องปรับตามภาวะโภชนาการ อายุ โรคร่วม และการรักษา โดยเฉพาะผู้ฟอกไตมีความต้องการโปรตีนสูงกว่า
Q: ผู้ป่วยไตกิน Whey Protein ได้ไหม?
A: ไม่ควรใช้โดยไม่ประเมินความต้องการก่อน เพราะอาจทำให้ได้รับโปรตีนมากเกินไปและบางผลิตภัณฑ์มีแร่ธาตุหรือสารเติมแต่งที่ต้องระวังใน CKD
Q: ฟอกไตแล้วยังต้องจำกัดโปรตีนไหม?
A: โดยทั่วไปผู้ฟอกไตต้องการโปรตีนมากกว่าผู้ป่วย CKD ที่ยังไม่ฟอก เพราะสูญเสียโปรตีนระหว่างการรักษา จึงควรให้ทีมโรคไตหรือนักกำหนดอาหารเป็นผู้กำหนดปริมาณที่เหมาะสม
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
