ต่อมลูกหมากโตเมื่อไรต้องผ่าตัด? อาการแบบไหนควรพิจารณา

เป็นต่อมลูกหมากโตไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทุกคน ผู้ชายจำนวนมากสามารถดูแลด้วยการปรับพฤติกรรม ติดตามอาการ หรือใช้ยาได้ โดยแพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดเมื่ออาการรบกวนชีวิตมากและการรักษาวิธีอื่นยังไม่ได้ผล หรือเริ่มเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ

ต่อมลูกหมากโตแค่ไหน ถึงต้องผ่าตัด?

ผู้ชายบางคนมีต่อมลูกหมากค่อนข้างใหญ่ แต่อาการไม่มาก ในขณะที่บางคนต่อมลูกหมากไม่ได้ใหญ่มาก แต่อาจมีการอุดกั้นจนปัสสาวะลำบาก แพทย์จึงต้องพิจารณาหลายอย่างร่วมกัน เช่น

• อาการปัสสาวะรบกวนชีวิตมากแค่ไหน
• ปัสสาวะไหลดีหรือไม่
• มีปัสสาวะค้างในกระเพาะปัสสาวะมากหรือไม่
• เคยปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลันหรือไม่
• มีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่
• การรักษาด้วยยาได้ผลเพียงใด

1. ปัสสาวะไม่ออกซ้ำ ๆ  ภาวะที่ต้องให้ความสำคัญมากคือ ปัสสาวะไม่ออก หรือ Urinary Retention หากเกิดปัสสาวะไม่ออกซ้ำ ๆ หรือยังไม่สามารถปัสสาวะได้ตามปกติหลังได้รับการรักษา แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อแก้ปัญหาการอุดกั้น 

🚨 หากปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดหรือตึงท้องน้อยมาก ควรไปโรงพยาบาล ไม่ควรรอให้อาการหายเอง เพราะอาจจำเป็นต้องระบายปัสสาวะออกจากกระเพาะปัสสาวะก่อน

2. กินยาแล้วอาการยังรบกวนชีวิตมาก อีกกลุ่มหนึ่งคือผู้ที่ยังมีอาการมาก แม้ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมแล้ว เช่น 

• ปัสสาวะไม่พุ่งมาก
• ต้องเบ่งปัสสาวะ
• ปัสสาวะติด ๆ หยุด ๆ
• รู้สึกปัสสาวะไม่สุด
• ปัสสาวะบ่อยมาก
• ตื่นปัสสาวะกลางคืนหลายครั้ง

หากรักษาด้วยวิธีที่เหมาะสมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การทำหัตถการหรือผ่าตัดอาจเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง 

3. มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ เมื่อปัสสาวะระบายออกจากกระเพาะปัสสาวะได้ไม่ดี อาจมีปัสสาวะเหลือค้างอยู่ ซึ่งสามารถเพิ่มโอกาสเกิดปัญหาในระบบทางเดินปัสสาวะได้ หากผู้ป่วยมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะเกิดขึ้นซ้ำ ๆ และพบว่ามีการอุดกั้นจากต่อมลูกหมากโตเป็นปัจจัยสำคัญ แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดเพื่อแก้สาเหตุของการอุดกั้น

4. มีนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ การมีปัสสาวะค้างเป็นเวลานานอาจสัมพันธ์กับการเกิดนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการ เช่น

• ปัสสาวะสะดุด
• ปวดหรือแสบขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะมีเลือดปน
• ปัสสาวะบ่อย
• ปวดบริเวณท้องน้อย

หากพบทั้งนิ่วในกระเพาะปัสสาวะและการอุดกั้นจากต่อมลูกหมาก แพทย์จะประเมินว่าควรรักษาปัญหาการอุดกั้นร่วมด้วยหรือไม่

5. มีเลือดออกจากต่อมลูกหมากซ้ำ ผู้ป่วย BPH บางรายอาจมีอาการปัสสาวะเป็นเลือดที่สัมพันธ์กับต่อมลูกหมาก หากแพทย์ประเมินแล้วว่าเลือดออกสัมพันธ์กับ BPH และยังเกิดซ้ำแม้ได้รับการรักษา การผ่าตัดอาจเป็นหนึ่งในทางเลือกที่นำมาพิจารณา

6. การอุดกั้นเริ่มส่งผลต่อไต หากต่อมลูกหมากทำให้ทางเดินปัสสาวะอุดกั้นอย่างรุนแรง ปัสสาวะอาจระบายออกจากกระเพาะปัสสาวะได้ไม่ดี และในบางรายอาจส่งผลย้อนขึ้นไปยังระบบทางเดินปัสสาวะส่วนบนและไต การขยายตัวของทางเดินปัสสาวะส่วนบนจากการอุดกั้นของทางออกกระเพาะปัสสาวะ ไม่ว่าจะมีภาวะไตทำงานลดลงร่วมด้วยหรือไม่ เป็นหนึ่งในข้อบ่งชี้สำคัญที่อาจจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัด 

ผ่าตัดต่อมลูกหมากโตมีวิธีอะไรบ้าง?

ปัจจุบันมีหลายวิธี ต้องพิจารณาขนาดและลักษณะของต่อมลูกหมาก โรคประจำตัว ความเสี่ยงต่อเลือดออก ผลต่อการหลั่ง ความพร้อมของโรงพยาบาล และประสบการณ์ของแพทย์ วิธีที่อาจพบได้ เช่น

• TURP (Transurethral Resection of the Prostate) เป็นการสอดเครื่องมือผ่านทางท่อปัสสาวะแล้วตัดเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากส่วนที่กีดขวางทางเดินปัสสาวะออก 
• HoLEP (Holmium Laser Enucleation of the Prostate) ใช้เลเซอร์ช่วยแยกเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากส่วนที่ก่อให้เกิดการอุดกั้นออกผ่านทางท่อปัสสาวะ เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้ชายที่มีอาการปัสสาวะจากการอุดกั้น และสามารถใช้ได้กับต่อมลูกหมากหลายขนาด 

ผ่าตัดแล้วต่อมลูกหมากโตจะหายขาดไหม?

การผ่าตัดมีเป้าหมายสำคัญคือ ลดการอุดกั้นและทำให้การปัสสาวะดีขึ้น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องนำต่อมลูกหมากทั้งหมดออก ผู้ป่วยจำนวนมากมีอาการปัสสาวะดีขึ้นหลังการรักษา แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย รวมถึงการทำงานของกระเพาะปัสสาวะก่อนผ่าตัด จึงเป็นอีกเหตุผลที่แพทย์ต้องประเมินสาเหตุของอาการให้ชัดก่อนตัดสินใจผ่าตัด 

บทบาทของตำรับยาสมุนไพรดูแลต่อมลูกหมากโต

ในทัศนะการแพทย์จีน อาการปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะออกน้อย ปัสสาวะไม่คล่อง หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด อยู่ในกลุ่มอาการ Lóng Bì (癃闭) ซึ่งหมายถึงภาวะที่ปัสสาวะไหลออกได้ไม่สะดวก อาการเหล่านี้อาจเกิดจากหลายปัจจัย แต่ปัจจัยหลักเกิดจากการสะสมของความชื้นและความร้อนบริเวณช่วงล่างของร่างกาย รวมถึงการไหลเวียนของเลือดที่ไม่สะดวก จึงทำให้ปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะไหลไม่คล่อง หรือปัสสาวะไม่สุด การแพทย์จีนจึงใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ประกอบด้วยสมุนไพรหลายชนิด เช่น Danshen, Chishao, Taoren, Honghua, Shiwei ฯลฯ ที่มีสรรพคุณช่วยลดความร้อนและความชื้น ลดภาวะเลือดคั่ง พร้อมส่งเสริมการไหลเวียนของเลือด

สรุป

ต่อมลูกหมากโตไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคน หากอาการไม่มากและไม่มีภาวะแทรกซ้อน อาจใช้การติดตามอาการ ปรับพฤติกรรม หรือรักษาด้วยยาได้ การผ่าตัดมักถูกพิจารณามากขึ้นเมื่อมีปัสสาวะไม่ออกซ้ำ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ เลือดออกที่สัมพันธ์กับ BPH และรักษาแล้วไม่ดีขึ้น การอุดกั้นส่งผลต่อทางเดินปัสสาวะส่วนบน/ไต หรืออาการยังรบกวนมากแม้ได้รับการรักษาแล้ว ต้องพิจารณาอาการ ขนาดต่อมลูกหมาก สุขภาพโดยรวม ผลข้างเคียงที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญ และความเหมาะสมของแต่ละวิธี ร่วมกัน

คำถามที่พบบ่อย

Q: ต่อมลูกหมากโตทุกคนต้องผ่าตัดไหม?

A: ไม่ต้อง ผู้ชายที่อาการไม่มากและไม่มีภาวะแทรกซ้อนจำนวนมากสามารถติดตามอาการ ปรับพฤติกรรม หรือรักษาด้วยยาได้ การผ่าตัดเป็นเพียงหนึ่งในทางเลือกของการรักษา 

Q: ปัสสาวะไม่พุ่ง ต้องผ่าตัดไหม?

A: ไม่จำเป็น อาการปัสสาวะไม่พุ่งอาจรักษาด้วยวิธีอื่นได้ และยังมีสาเหตุอื่นนอกจาก BPH การตัดสินใจผ่าตัดต้องอาศัยการประเมินเพิ่มเติม

Q: ต่อมลูกหมากใหญ่มาก ต้องผ่าตัดเลยหรือไม่?

A: ไม่จำเป็นต้องดูจากขนาดเพียงอย่างเดียว ต้องประเมินอาการ การอุดกั้น ปัสสาวะค้าง ภาวะแทรกซ้อน และผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตร่วมกัน

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)