ต่อมลูกหมากโตเกิดจากอะไร? อายุ ฮอร์โมน และปัจจัยเสี่ยงที่ควรรู้

ต่อมลูกหมากโต หรือ BPH ยังไม่พบสาเหตุที่แน่ชัดเพียงสาเหตุเดียว แต่พบว่าอายุที่เพิ่มขึ้นเป็นปัจจัยสำคัญ ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากเมื่อผู้ชายมีอายุมากขึ้น นอกจากนี้ ประวัติครอบครัว โรคอ้วน เบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงการไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย อาจสัมพันธ์กับโอกาสเกิด BPH ที่เพิ่มขึ้นได้

ต่อมลูกหมากโตเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะของระบบสืบพันธุ์ชาย อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะ และล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์และเนื้อเยื่อบางส่วนของต่อมลูกหมากอาจเพิ่มจำนวน ทำให้ต่อมลูกหมากมีขนาดใหญ่ขึ้น ภาวะนี้เรียกว่า Benign Prostatic Hyperplasia หรือ BPH 

1. อายุ คือปัจจัยสำคัญของต่อมลูกหมากโต ปัจจัยที่เห็นความสัมพันธ์กับ BPH ชัดเจนที่สุดอย่างหนึ่งคือ อายุที่เพิ่มขึ้น ผู้ชายอายุน้อยกว่า 40 ปีพบอาการจาก BPH ไม่บ่อย แต่หลังจากนั้นโอกาสพบภาวะนี้จะเพิ่มขึ้นตามอายุ โดยเฉพาะผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปี เนื่องจากเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากได้รับอิทธิพลจากกระบวนการต่าง ๆ ในร่างกายเป็นเวลานานขึ้น ทั้งการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ ฮอร์โมน การอักเสบ และเนื้อเยื่อรอบต่อมลูกหมาก

อ่านเพิ่มเติม: ต่อมลูกหมากโตเริ่มตอนอายุเท่าไร? ผู้ชายวัย 50+ เสี่ยงแค่ไหน

2. ฮอร์โมนเกี่ยวข้องกับต่อมลูกหมากโตอย่างไร ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะที่ตอบสนองต่อฮอร์โมนเพศชาย โดยเฉพาะฮอร์โมนกลุ่ม Androgen หนึ่งในฮอร์โมนที่มีบทบาทสำคัญในเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากคือ Dihydrotestosterone หรือ DHT ที่เกิดจากการเปลี่ยน Testosterone ภายในเนื้อเยื่อด้วยเอนไซม์ที่เรียกว่า 5-alpha reductase และสามารถกระตุ้นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการเจริญของเซลล์ต่อมลูกหมากได้ 

3. ประวัติครอบครัวอาจเพิ่มความเสี่ยง ปัจจัยทางพันธุกรรมอาจมีส่วนกำหนดการเจริญของเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากและการตอบสนองต่อฮอร์โมน หากมีคนในครอบครัว โดยเฉพาะญาติสายตรง เคยมี BPH อาจมีโอกาสเกิดภาวะนี้มากขึ้น

4. โรคอ้วนและภาวะเมตาบอลิกอาจเกี่ยวข้อง พบความสัมพันธ์ระหว่าง BPH กับปัจจัยด้านเมตาบอลิกหลายอย่าง เช่น

• น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
• เบาหวานชนิดที่ 2
• ความดันโลหิตสูงและโรคหัวใจและหลอดเลือดบางชนิด
• การไม่ค่อยออกกำลังกาย

ความสัมพันธ์เหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับหลายกลไก ทั้งระดับอินซูลิน การอักเสบ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน และสุขภาพของหลอดเลือด

5. เบาหวานทำให้ต่อมลูกหมากโตหรือไม่ ข้อมูลปัจจุบันพบว่าเบาหวานและ BPH สามารถพบร่วมกันได้ และเบาหวานอาจสัมพันธ์กับปัญหาทางเดินปัสสาวะในผู้ชาย แต่เป็นเรื่องที่ซับซ้อนและไม่อาจบอกได้ว่าเบาหวานทำให้ต่อมลูกหมากโต เพราะเบาหวานสามารถส่งผลต่อการปัสสาวะได้หลายทาง เช่น

• น้ำตาลในเลือดสูงทำให้ปัสสาวะมากและบ่อยขึ้น
• เบาหวานที่เป็นมานานอาจกระทบเส้นประสาทที่ควบคุมกระเพาะปัสสาวะ
• โรคอ้วนและความผิดปกติด้านเมตาบอลิกอาจพบร่วมกับทั้งเบาหวานและ BPH

ต่อมลูกหมากโตเกิดจากการมีเพศสัมพันธ์บ่อยหรือไม่?

ไม่มีหลักฐานว่าการมีเพศสัมพันธ์บ่อยเป็นสาเหตุโดยตรงของ BPH ต่อมลูกหมากโตเป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับอายุ การเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อ ฮอร์โมน และปัจจัยอื่นหลายด้าน จึงไม่ควรเชื่อมโยงว่าการมีเพศสัมพันธ์มากหรือน้อยเป็นตัวการโดยตรงที่ทำให้ต่อมลูกหมากโต

รู้ปัจจัยเสี่ยงแล้ว ป้องกันต่อมลูกหมากโตได้ไหม?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีที่พิสูจน์ว่าสามารถ ป้องกัน BPH ได้ 100% โดยเฉพาะเพราะอายุเป็นปัจจัยสำคัญที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ สิ่งที่ทำได้คือดูแลปัจจัยสุขภาพที่ปรับเปลี่ยนได้ และไม่ปล่อยให้อาการปัสสาวะผิดปกติถูกมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาของวัยสูงอายุเสมอไป หากเริ่มมีปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะบ่อย หรือตื่นปัสสาวะกลางคืนบ่อย ควรประเมินหาสาเหตุ เพราะอาการเหล่านี้อาจเกิดจาก BPH หรือโรคอื่นได้

อ่านเพิ่มเติม: ป้องกันต่อมลูกหมากโตได้ไหม? ผู้ชายควรเริ่มดูแลตัวเองอย่างไร

สรุป

สาเหตุต่อมลูกหมากโตยังไม่สามารถระบุได้ว่าเกิดจากปัจจัยเดียว โดย อายุที่เพิ่มขึ้นเป็นปัจจัยสำคัญ ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและเนื้อเยื่อต่อมลูกหมาก ประวัติครอบครัว โรคอ้วน เบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด และการไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกายอาจสัมพันธ์กับโอกาสเกิด BPH ที่เพิ่มขึ้น แต่ไม่ควรสรุปว่าฮอร์โมนเพศชายสูง การมีเพศสัมพันธ์ หรือการกลั้นปัสสาวะเป็นสาเหตุโดยตรง หากเริ่มมีความผิดปกติของการปัสสาวะ ควรหาสาเหตุมากกว่าตัดสินจากปัจจัยเสี่ยงเพียงอย่างเดียว

คำถามที่พบบ่อย

Q: ต่อมลูกหมากโตเกิดจากอายุอย่างเดียวหรือไม่?

A: ไม่ใช่ อายุเป็นปัจจัยสำคัญ แต่การเกิด BPH เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน พันธุกรรม การอักเสบ และปัจจัยด้านเมตาบอลิก

Q: ฮอร์โมนเพศชายสูงทำให้ต่อมลูกหมากโตไหม?

A: ไม่ควรสรุปเช่นนั้น ฮอร์โมน Androgen และ DHT มีบทบาทต่อเนื้อเยื่อต่อมลูกหมาก แต่ BPH ไม่ได้เกิดจาก Testosterone สูงเพียงอย่างเดียว

Q: พ่อเป็นต่อมลูกหมากโต ลูกจะเป็นด้วยไหม?

A: ประวัติครอบครัวเพิ่มโอกาสเกิด BPH แต่ไม่ได้หมายความว่าลูกชายจะต้องเป็นโรคแน่นอน

Q: ต่อมลูกหมากโตเกิดจากมะเร็งหรือไม่?

A: ไม่ใช่ BPH เป็นการเพิ่มจำนวนของเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากแบบไม่ใช่มะเร็ง และไม่ได้หมายความว่าจะกลายเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก อย่างไรก็ตาม BPH และมะเร็งต่อมลูกหมากสามารถพบในคนเดียวกันได้ จึงต้องประเมินอย่างเหมาะสมเมื่อมีข้อบ่งชี้

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)