การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนในการรักษามะเร็งเต้านมหลังผ่าตัด

มะเร็งเต้านมเป็นหนึ่งในเนื้องอกร้ายที่พบบ่อยในสตรี มีอุบัติการณ์สูงเป็นอันดับหนึ่งในกลุ่มมะเร็งของผู้หญิง ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อทั้งสุขภาพร่างกายและจิตใจของผู้ป่วย

ปัจจุบัน ด้วยการใช้ แนวทางการรักษาแบบผสมผสาน (multimodal therapy) ทำให้มะเร็งเต้านมกลายเป็นหนึ่งในเนื้องอกชนิดที่มีผลการรักษาดีที่สุด อย่างไรก็ตาม การฉายแสง เคมีบำบัด และการรักษาด้วยฮอร์โมน ยังคงมีผลข้างเคียงและอาการไม่พึงประสงค์ในระดับหนึ่ง ดังนั้น การปรับสมดุลภูมิคุ้มกันของผู้ป่วย เสริมสภาพร่างกายและปรับปรุงอาการที่เกี่ยวข้องกับมะเร็ง รวมถึงคุณภาพชีวิต ยังคงเป็นประเด็นสำคัญที่อยู่ระหว่างการศึกษาและพัฒนาในทางคลินิก

กรณีศึกษานี้ได้นำเสนอการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษามาตรฐานในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม เพื่อเป็นแนวทางอ้างอิงสำหรับแพทย์ในการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

ผู้ป่วยหญิง อายุ 49 ปี
มาพบแพทย์ด้วยสาเหตุ “หลังผ่าตัดมะเร็งเต้านมมากกว่า 1 ปี และได้รับการรักษาด้วยฮอร์โมนมาแล้ว 6 เดือน”

ประวัติการรักษาก่อนหน้า (Prior Treatment History)

13 มีนาคม 2023 ผู้ป่วยได้รับการผ่าตัดเต้านมแบบสงวนเต้า (breast-conserving surgery) ร่วมกับการเลาะต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล (sentinel lymph node dissection) โดยการผ่าตัดเป็นไปด้วยดี
ผลพยาธิวิทยาหลังผ่าตัดพบว่าเป็นมะเร็งเต้านมชนิด invasive carcinoma แบบไม่จำเพาะ (non-specific invasive carcinoma)
จากผลดังกล่าว ผู้ป่วยจึงได้รับเคมีบำบัดเสริม (adjuvant chemotherapy) ด้วยสูตร TAC regimen ได้แก่
1. Epirubicin hydrochloride 160 มก. (วันแรก)
2. Cyclophosphamide 1 กรัม (วันแรก)
3. Paclitaxel liposome 285 มก. (วันแรก)
ต่อมาเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2023 ผู้ป่วยได้รับรังสีรักษาแบบแม่นยำ (precise radiotherapy) ขนาดรังสี 2 Gy/ครั้ง จำนวน 25 ครั้ง และได้รับ boost dose ไปยังบริเวณ tumor bed ขนาด 2 Gy/ครั้ง จำนวน 5 ครั้ง สิ้นสุดการรักษาด้วยรังสีเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2023
ปัจจุบันผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเพื่อติดตามผลและวางแผนการรักษาต่อเนื่อง

ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)

สุขภาพโดยทั่วไปดี

การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)

1. การตรวจ MRI เต้านม

พบรอยโรคลักษณะก้อน (mass-like lesion) ในเต้านมซ้าย พิจารณาเข้าได้กับ มะเร็งเต้านมชนิด infiltrative ductal carcinoma มีความเป็นไปได้สูงของการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองรักแร้ซ้าย (left axillary lymph node metastasis) จัดอยู่ในระดับ BI-RADS 4C
นอกจากนี้ ยังพบถุงน้ำในตับหลายตำแหน่ง (multiple hepatic cysts) แนะนำให้ตรวจเพิ่มเติมทางช่องท้องเพื่อประเมินต่อไป

2. การตรวจ CT ทรวงอก

พบรอยโรคในปอดส่วนบนทั้งสองข้าง ลักษณะเข้าได้กับการอักเสบของปอด โดยยังไม่สามารถตัดวัณโรคออกได้ แนะนำให้พิจารณาร่วมกับอาการทางคลินิกและการตรวจเพิ่มเติม
พบก้อนนอดูลในปอดทั้งสองข้าง (bilateral pulmonary nodules) แนะนำให้ติดตามผลอย่างต่อเนื่อง (regular follow-up) ร่วมกับภาวะพังผืดในปอด (pulmonary fibrosis)
พบต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ซ้ายโตเล็กน้อย แนะนำให้ติดตามผลเพิ่มเติม
พบรอยโรคความหนาแน่นต่ำในตับ พิจารณาเข้าได้กับถุงน้ำในตับ (hepatic cyst)
พบนิ่วขนาดเล็กในไตซ้าย (left renal stone) รอยโรคความหนาแน่นต่ำในไตขวา พิจารณาเป็นถุงน้ำ (renal cyst)

3. ตรวจทางพยาธิวิทยา

มะเร็งชนิดลุกลาม Invasive carcinoma แบบไม่จำเพาะ (invasive carcinoma of no special type; NST)
ตำแหน่งที่เต้านมซ้าย (left breast)
ขนาดประมาณ 1.2 × 1.0 เซนติเมตร
MBR classification ระดับ II (moderately differentiated)
การลุกลามของหลอดเลือดและเส้นประสาท พบ ลักษณะสงสัย tumor thrombus ภายในหลอดเลือด ไม่พบการลุกลามของเส้นประสาทอย่างชัดเจน
ไม่พบ Tumor necrosis และ Multifocal lesion
การตรวจชิ้นเนื้อบริเวณอื่น ได้แก่ บริเวณ 1–2 นาฬิกา, 3–4 นาฬิกา, 5–6 นาฬิกา, 11–12 นาฬิกา และใต้หัวนม (subnipple) พบ ductal epithelial hyperplasia บางส่วน ไม่พบเซลล์มะเร็ง บริเวณ 7–10 นาฬิกา ไม่พบเซลล์มะเร็ง
ฐานก้อน (tumor base) พบเนื้อเยื่อไขมันเล็กน้อย ไม่พบเซลล์มะเร็ง
การกระจายไปต่อมน้ำเหลือง (Lymph node involvement)
1. Sentinel lymph nodes พบมะเร็งแพร่กระจาย 2/2 ต่อม
2. Axillary lymph nodes พบมะเร็งแพร่กระจาย 4/17 ต่อม
  - ระยะโรค pT1N2Mx (pT1: ก้อนมะเร็งมีขนาด ≤ 2 ซม., N2: มีการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองรักแร้หลายต่อม, Mx: ไม่สามารถประเมินการแพร่กระจายไกลได้)
3. การตรวจ Immunohistochemistry (IHC)
  - ER (3+, ~95%)
  - PR (-)
  - HER2 (0)
  - Ki-67 (+, ~25%)
  - AR (1+, ~60%)
  - P53 (+, ~5%)
  - E-cadherin (+)
  - P120 (membrane +)
  - GATA3 (+)
  - CK5/6 (-)
  - P63 (-)
  - SMS-1 (-)
  - GCDFP-15 (-)

การประเมินตัวบ่งชี้มะเร็ง ผู้ป่วยมะเร็งเต้านม

การวินิจฉัย (Diagnosis)

มะเร็งเต้านมซ้ายระยะ IIIA (pT1cN2M0)
มีการแพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองรักแร้

แผนการรักษา (Treatment Plan)

ผู้ป่วยมีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดและได้รับการผ่าตัดเรียบร้อยแล้ว
ปัจจุบันได้รับการรักษาด้วย CDK4/6 inhibitor ร่วมกับฮอร์โมนบำบัด ได้แก่ Abemaciclib + Exemestane และตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริม ผู้ป่วยรับประทานยาดังกล่าวอย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 2 เดือน ทั้งในช่วงและหลังการให้เคมีบำบัดโดยไม่มีการหยุดยา และมีแผนให้ต่อเนื่องรวม 6 เดือน

การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)

ผู้ป่วยตอบสนองต่อการรักษาดี (good response)
ระหว่างการรักษาไม่พบอาการไม่พึงประสงค์สำคัญ เช่น เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อ่อนเพลีย
ไม่พบภาวะกดไขกระดูกระดับรุนแรง (grade 3–4 bone marrow suppression)
การทำงานของตับอยู่ในเกณฑ์ปกติ

สรุปกรณีศึกษา

กรณีศึกษานี้เป็นผู้ป่วยหญิงอายุ 49 ปี ซึ่งจากผลพยาธิวิทยาหลังผ่าตัดพบ การแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลือง จึงได้รับการรักษาแบบครบถ้วน ได้แก่ เคมีบำบัด (สูตร TAC) รังสีรักษา และฮอร์โมนบำบัดร่วมกับ CDK4/6 inhibitor โดยเสริมด้วยตำรับยาสมุนไพรจีนซึ่งให้ผลการรักษาที่ดีอย่างมีนัยสำคัญ

ตำรับยาสมุนไพรจีนประกอบด้วยสมุนไพรจีน 16 ชนิด เช่น Huangqi และ Nüzhenzi เพื่อเสริมม้ามและไต บำรุงพลังชี่และอิน และช่วยเสริมระบบภูมิคุ้มกัน รวมถึงเพิ่มศักยภาพในการต้านมะเร็ง รวมถึง Renshen และ Lingzhi ที่ช่วยบำรุงอินและพลังชีวิต ส่งผลให้สามารถฟื้นฟูสมดุลของม้ามและไต อันเป็นพื้นฐานของการ “บำรุงร่างกายและสลายก้อน” จากงานวิจัยพบว่า เมื่อเทียบกับเคมีบำบัดเพียงอย่างเดียว การใช้ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีนสามารถช่วยลดอาการคลื่นไส้ เบื่ออาหาร อ่อนเพลียที่เกิดจากเคมีบำบัด และช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตผู้ป่วยอย่างมีนัยสำคัญ

ในกรณีนี้ การรักษาแบบผสมผสานระหว่างแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนปัจจุบันแสดงให้เห็นถึงประสิทธิผลที่ดี โดยการแพทย์แผนจีนมีบทบาทในการลดความเป็นพิษและเสริมประสิทธิภาพของการรักษา ในระยะต่อไป มีการพิจารณาใช้ตำรบยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาแบบต่อเนื่อง (maintenance therapy) และยังคงคาดหวังว่าจะมี หลักฐานเชิงประจักษ์คุณภาพสูงเพิ่มเติม เพื่อสนับสนุนบทบาทของยาดังกล่าวในการรักษามะเร็งอย่างชัดเจนยิ่งขึ้นในอนาคต

Source

Department of Breast Surgery, Central Hospital Affiliated to Shandong First Medical University, China

แหล่งข้อมูล

แผนกศัลยกรรมเต้านม โรงพยาบาลศูนย์ในเครือมหาวิทยาลัยการแพทย์แห่งแรกมณฑลซานตง ประเทศจีน

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย