มะเร็งเต้านมเป็นโรคมะเร็งที่พบได้บ่อย ในหลายประเทศทั่วโลกพบว่าเป็นมะเร็งที่เกิดในผู้หญิงมากที่สุด และเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตของผู้หญิงด้วย การรักษาในแพทย์แผนตะวันตกมักใช้หลายวิธีร่วมกัน เช่น การผ่าตัด การฉายรังสี การให้ยาเคมีบำบัด การรักษาด้วยฮอร์โมน การรักษาแบบมุ่งเป้าโมเลกุล (Molecular Targeted Therapy) และการรักษาด้วยภูมิคุ้มกันระดับโมเลกุล (Molecular Immunotherapy)
การแพทย์แผนจีนมีบทบาทในการรักษาร่วมกับการแพทย์แผนตะวันตก โดยช่วยลดผลข้างเคียงจากการรักษา เช่น อาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หรือภูมิคุ้มกันลดลง และช่วยปรับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย จึงมีการศึกษาการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมกับการรักษามะเร็งเต้านม
ข้อมูลผู้ป่วย
- ผู้ป่วยเพศหญิง
- อาการสำคัญคือเตรียมรับเคมีบำบัด หลังผ่าตัดมะเร็งเต้านมซ้ายมาแล้ว 6 เดือน
ประวัติการรักษาก่อนหน้า
- ประมาณ 6 เดือนก่อน (11 ตุลาคม 2023) ผู้ป่วยพบก้อนที่เต้านมซ้าย
- จึงเข้ารับการผ่าตัด ตัดเต้านมซ้ายออกทั้งหมด (Simple Mastectomy)
- พร้อมตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล (Sentinel Lymph Node Biopsy)
- ผลตรวจทางพยาธิวิทยาพบว่าเป็นมะเร็งเต้านมชนิดลุกลามแบบไมโครพาพิลลารี (Invasive Micropapillary Carcinoma) ร่วมกับเนื้อตายของเนื้อเยื่อ
- หลังผ่าตัดผู้ป่วยเริ่มรับเคมีบำบัด ตั้งแต่วันที่ 26 ธันวาคม 2023 รวมแล้ว 7 รอบ สูตรยาเคมีบำบัด ได้แก่ Epirubicin 150 mg และ Cyclophosphamide 1.0 g ให้ทางหลอดเลือดดำ ให้ซ้ำทุก 3 สัปดาห์
- ผู้ป่วยยังได้รับยามุ่งเป้า ได้แก่ Trastuzumab และ Pertuzumab ซึ่งเป็นการรักษาแบบการใช้ยามุ่งเป้าสองชนิดร่วมกัน(Dual targeted therapy)
- ต่อมาในวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2024 เริ่มเคมีบำบัดรอบที่ 5 ด้วยยา Docetaxel 140 mg ทุก 3 สัปดาห์ ครั้งนี้ผู้ป่วยมารับการรักษาเคมีบำบัดต่อที่โรงพยาบาล โดยวินิจฉัยเบื้องต้นว่าเป็นภาวะหลังผ่าตัดมะเร็งเต้านมซ้าย
ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต
ผู้ป่วยมีสุขภาพแข็งแรงดีในอดีต ไม่มีโรคประจำตัวสำคัญ
การตรวจร่างกาย
- เต้านมทั้งสองข้างมีลักษณะสมมาตร
- เต้านมซ้าย พบ
- ด้านล่างด้านนอก ห่างจากหัวนมประมาณ 2 ซม.
- คลำพบก้อนขนาดประมาณ 4 × 3 ซม. ลักษณะก้อนแข็ง ขอบไม่เรียบ ขอบเขตไม่ชัด ไม่เจ็บเมื่อกด
- การตรวจผิวหนังไม่พบรอยบุ๋มของผิวหนัง (Dimple Sign)
- ไม่พบผิวหนังลักษณะคล้ายเปลือกส้ม (Peau D’Orange)
- เต้านมขวา พบ
- ไม่พบก้อนผิดปกติ หัวนมทั้งสองข้างไม่บุ๋ม ไม่มีของเหลวไหล
- บริเวณรักแร้และเหนือกระดูกไหปลาร้าไม่พบต่อมน้ำเหลืองโต
การตรวจเพิ่มเติม
1. ตัวบ่งชี้มะเร็ง
CA125 = 39.9 U/mL (สูงกว่าปกติเล็กน้อย)
2. อัลตราซาวด์เต้านม (Ultrasound)
- พบเนื้อเยื่อเต้านมทั้งสองข้างมีการกระจายไม่สม่ำเสมอ
- ที่ตำแหน่ง 5 นาฬิกาของเต้านมซ้าย พบก้อนขนาด 24 × 19 มม. ลักษณะสะท้อนเสียงต่ำ (Hypoechoic: ก้อนที่แสดงสัญญาณเสียงต่ำในการตรวจอัลตราซาวด์) รูปร่างไม่สม่ำเสมอและพบสัญญาณการไหลเวียนเลือด
- ใกล้กันพบก้อนอีก 2 ก้อน ขนาดประมาณ 41 × 14 มม. และ 12 × 6 มม.ก้อนมีขอบเขตไม่ชัดและรูปร่างไม่สม่ำเสมอ
- บริเวณรักแร้ไม่พบต่อมน้ำเหลืองโต
3. การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เต้านม
- พบก้อนที่ด้านล่างด้านนอกของเต้านมซ้าย จัดอยู่ในระดับ BI-RADS 5 (มีโอกาสเป็นมะเร็งสูงมาก)
- พบต่อมน้ำเหลืองขนาดเล็กในรักแร้ซ้าย
- เต้านมขวาไม่พบความผิดปกติ (BI-RADS 1)
4. การตรวจพยาธิวิทยา
- ตำแหน่งก้อนมะเร็ง: เต้านมซ้ายขนาดก้อน 5 × 3.5 × 2 ซม.
- มะเร็งเต้านมชนิดลุกลามแบบไมโครพาพิลลารี (Invasive Micropapillary Carcinoma)
- ระดับความรุนแรงของเซลล์มะเร็งเกรด 3
- พบการลุกลามเข้าสู่หลอดเลือด (Tumor Emboli) การลุกลามตามเส้นประสาท
- ไม่พบการลุกลามไปยังหัวนม ผิวหนัง เนื้อเยื่อเต้านมรอบข้าง
- การตรวจต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล 5 ต่อม พบการแพร่กระจาย 1 ต่อม (1/5) ขนาดประมาณ 2.5 มม.
5. การตรวจภูมิคุ้มกันเนื้อเยื่อ (Immunohistochemistry)
- ER (ตัวรับฮอร์โมนเอสโตรเจน) 70%
- PR (ตัวรับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน) 1%
- HER2 = 3+
- Ki-67 = 40% (ตัวบ่งชี้การแบ่งตัวของเซลล์มะเร็ง)
การวินิจฉัย
มะเร็งเต้านมชนิดลุกลาม (T2N0M0) ระยะ IIA ก้อนมะเร็งมีขนาดมากกว่า 2 ซม. แต่ไม่เกิน 5 ซม. ยังไม่พบการแพร่กระจายไกล
แผนการรักษา
- ผู้ป่วยได้รับยามุ่งเป้า Trastuzumab และ Pertuzumab เคมีบำบัดรอบที่ 8 ด้วย Docetaxel
- ยาแก้อาเจียนและการรักษาประคับประคอง
- หลังจบเคมีบำบัดได้รับการฉายรังสีหลังผ่าตัด (Postoperative Radiotherapy)
- ได้รับตำรับยาสมุนไพรจีนเพื่อช่วยบรรเทาอาการเบื่ออาหารและลดความอ่อนเพลีย
การประเมินผล
1. การตรวจภาพทางการแพทย์
- อัลตราซาวด์ติดตามพบว่าโครงสร้างเต้านมชัดเจน
- ไม่พบก้อนผิดปกติ
- ไม่พบต่อมน้ำเหลืองโต
2. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ตัวบ่งชี้มะเร็งและการทำงานของตับอยู่ในเกณฑ์ปกติ
3. การประเมินอาการผู้ป่วย
- สภาพจิตใจดี
- รับประทานอาหารได้
- ขับถ่ายปกติ
- นอนหลับดี
- ไม่พบอาการคลื่นไส้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
- น้ำหนักตัวไม่ลดลง
ผลการรักษา
ประเมินเป็น CR (Complete Response: ไม่พบร่องรอยของมะเร็งในการตรวจ)
สรุปกรณีศึกษา
- ผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งเต้านมและรักษาด้วยการผ่าตัด เคมีบำบัด ยามุ่งเป้าและการฉายรังสี
- ระหว่างการรักษาได้ใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนร่วมด้วยเพื่อช่วยลดอาการเบื่ออาหารและอ่อนเพลีย
- หลังการรักษาจากการตรวจภาพ การตรวจเลือด และอาการของผู้ป่วย ประเมินผลเป็น CR (Complete Response: ไม่พบร่องรอยของมะเร็งในการตรวจ)
- ตำรับยานี้พัฒนาตามทฤษฎีลั่วปิ้ง(ทฤษฎีเกี่ยวกับความผิดปกติของระบบการไหลเวียนพลังงานในร่างกาย)
- สมุนไพรสำคัญเช่น Dongchongxiacao, Renshen, Huangqi, Lingzhi และ Nuzhenzi ช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน ลดผลกระทบจากเคมีบำบัด เพิ่มความอยากอาหาร และช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวดีขึ้น
ข้อความสำคัญสำหรับผู้ป่วยและญาติ
- มะเร็งเต้านมสามารถรักษาได้ด้วยหลายวิธีร่วมกัน เช่น ผ่าตัด เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และการฉายรังสี
- การแพทย์แผนจีนสามารถใช้ร่วมกับการรักษามาตรฐาน เพื่อช่วยลดผลข้างเคียงและปรับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
- ตำรับยาสมุนไพรจีนในกรณีนี้ช่วยลดอาการเบื่ออาหาร อ่อนเพลีย และช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวดีขึ้น
- อย่างไรก็ตาม การแพทย์แผนจีนควรใช้ร่วมกับการรักษาแพทย์แผนตะวันตก ไม่ควรใช้แทนการรักษามาตรฐาน
- การติดตามผลการรักษาอย่างต่อเนื่อง เช่น การตรวจภาพทางการแพทย์และการตรวจเลือด เป็นสิ่งสำคัญในการประเมินผลการรักษาและเฝ้าระวังการกลับเป็นซ้ำของโรค
หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้และเป็นตัวอย่างกรณีศึกษา ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ผู้ดูแลได้หากท่านหรือญาติมีคำถามเกี่ยวกับแนวทางรักษา ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยตรงเสมอ
