เครียดแล้วปวดท้อง ท้องอืด เบื่ออาหาร เกิดจากอะไร? เกี่ยวกันอย่างไร

สมองกับระบบทางเดินอาหารมีการสื่อสารกันอยู่ตลอดเวลา เมื่อเราเครียด สมองจึงสามารถส่งผลต่อการทำงานและความรู้สึกของระบบทางเดินอาหารได้ เช่น การเคลื่อนไหวของกระเพาะและลำไส้ ความอยากอาหาร และความไวต่อความรู้สึกภายในท้อง นี่คือเหตุผลว่าทำไมเวลาที่ “ใจเครียด” บางครั้งอาการกลับไปปรากฏที่ “ท้อง”

สมองกับลำไส้เกี่ยวข้องกันอย่างไร?

สมองและระบบทางเดินอาหารไม่ได้ทำงานแยกจากกัน แต่มีการส่งข้อมูลหากันทั้งสองทิศทาง หรือที่มักเรียกว่า Gut–Brain Axis หรือแกนสมอง–ลำไส้ การสื่อสารนี้เกี่ยวข้องกับหลายระบบ เช่น

• ระบบประสาท
• ฮอร์โมน
• ระบบภูมิคุ้มกัน
• การเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร
• การรับรู้ความรู้สึกจากอวัยวะภายใน

เมื่อเกิดความเครียด ร่างกายจะเข้าสู่ภาวะเตรียมรับมือกับสถานการณ์ หรือ Fight-or-Flight Response นอกจากนี้ ความเครียดยังอาจทำให้เรารับรู้ความรู้สึกภายในลำไส้ได้ไวขึ้น จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนรู้สึกปวด แน่น หรือไม่สบายท้องมากขึ้นในช่วงเครียด

เวลาเครียด อาจมีอาการทางท้องอะไรบ้าง?

อาการแตกต่างกันในแต่ละคน บางคนออกอาการที่กระเพาะ ขณะที่บางคนออกอาการที่ลำไส้ อาการที่อาจพบ เช่น

• ปวดหรือไม่สบายท้อง
• จุกหรือแน่นท้อง
• ท้องอืด
• คลื่นไส้
• เรอ
• อิ่มเร็ว
• เบื่ออาหาร
• กินอาหารได้น้อยลง
• ถ่ายเหลวหรือถ่ายบ่อยขึ้น
• ท้องผูก
• รู้สึกอยากเข้าห้องน้ำเวลาเครียด

ทำไมบางคนเครียดแล้วปวดท้อง?

ความเครียดสามารถเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวของอาหารผ่านระบบทางเดินอาหาร การทำงานและการรับรู้ความรู้สึกของระบบทางเดินอาหารเปลี่ยนไป ตัวอย่างเช่น

1. ลำไส้เคลื่อนไหวเปลี่ยนไป ความเครียดสามารถกระทบการเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร ถ้าเคลื่อนไหวเร็วขึ้น อาจเกิดปวดบิด อยากถ่าย หรือถ่ายเหลว แต่ถ้าการเคลื่อนไหวช้าลง อาจเกิดท้องผูก แน่นท้อง หรือท้องอืด 
2. ลำไส้อาจไวต่อความรู้สึกมากขึ้น บางครั้งปริมาณแก๊สหรือการขยายตัวของลำไส้อาจไม่ได้มากผิดปกติมากนัก แต่ระบบประสาทที่รับความรู้สึกจากทางเดินอาหารตอบสนองไวขึ้น ทำให้เกิดอาการแน่น อึดอัด ท้องอืด หรือปวดท้อง กลไกนี้มีความสำคัญในกลุ่มโรคที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่างสมองกับลำไส้ เช่น IBS และ Functional Dyspepsia

ทำไมเครียดแล้วถึงท้องอืด?

ความรู้สึกท้องอืดอาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น

• การเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร
• ปริมาณแก๊สในลำไส้
• อาหารที่รับประทาน
• ท้องผูก
• ความไวต่อการขยายตัวของลำไส้
• การสื่อสารระหว่างสมองกับลำไส้

กลุ่มความผิดปกติของการสื่อสารระหว่างสมองกับลำไส้ เช่น IBS, Functional Dyspepsia และ Functional Abdominal Bloating สามารถทำให้มีปัญหาเรื่องอาการแก๊สและท้องอืดได้ ถ้าสังเกตว่าช่วงทำงานหนักหรือเครียดมากจะท้องอืดมากขึ้น แต่วันพักอาการลดลง ความเครียดอาจเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นที่ควรสังเกต

อ่านเพิ่มเติม: ท้องอืดเกิดจากอะไร? 10 สาเหตุที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน

“เครียดลงกระเพาะ” คือโรคอะไร?

คำว่า เครียดลงกระเพาะ เป็นภาษาที่คนทั่วไปใช้เรียกอาการทางท้องที่เกิดหรือแย่ลงในช่วงเครียด แต่ไม่ใช่ชื่อโรคที่ใช้วินิจฉัยทางการแพทย์ หนึ่งในภาวะที่อาจมีความเกี่ยวข้องคือ Functional Dyspepsia หรือภาวะอาหารไม่ย่อยเรื้อรังชนิดที่เกี่ยวข้องกับการทำงานและการสื่อสารระหว่างสมองกับทางเดินอาหาร อาการที่พบได้ เช่น

• ปวดหรือแสบบริเวณท้องส่วนบน
• อิ่มเร็ว
• อิ่มแน่นหลังอาหาร
• ท้องอืด
• คลื่นไส้
• เรอ

Functional Dyspepsia เป็น Disorder of Gut-Brain Interaction หรือความผิดปกติของการทำงานร่วมกันระหว่างสมองกับทางเดินอาหาร และระบุว่าปัจจัยด้านความวิตกกังวลหรือภาวะซึมเศร้าอาจมีส่วนเกี่ยวข้องในบางคน อีกภาวะหนึ่งคือ IBS หรือโรคลำไส้แปรปรวน ซึ่งมักมีอาการปวดท้องร่วมกับการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป เช่น ท้องเสีย ท้องผูก หรือสลับกัน และเกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่างสมองกับลำไส้เช่นกัน

เครียดแล้วปวดท้อง ท้องอืด ควรทำอย่างไร?

ควรดูแลทั้ง “ความเครียด” และ “ระบบทางเดินอาหาร” ไปพร้อมกัน

อ่านเพิ่มเติม: วิธีจัดการความเครียดที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน

สรุป

เครียดแล้วปวดท้อง ท้องอืด หรือเบื่ออาหารสามารถเกิดขึ้นได้จริง เพราะสมองกับระบบทางเดินอาหารมีการสื่อสารกันตลอดเวลา เมื่อเครียด การเคลื่อนไหวของทางเดินอาหาร ความอยากอาหาร และการรับรู้ความรู้สึกจากลำไส้อาจเปลี่ยนไป จึงทำให้บางคนปวดท้อง ท้องอืด คลื่นไส้ ท้องเสีย หรือท้องผูกได้ หากอาการเกิดซ้ำบ่อยหรือมีอาการผิดปกติ เช่น น้ำหนักลด อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ กลืนลำบาก หรือปวดท้องรุนแรง ควรหาสาเหตุเพิ่มเติมแทนการคิดว่าเป็นเพราะความเครียดเพียงอย่างเดียว

คำถามที่พบบ่อย

Q: เครียดแล้วปวดท้องได้จริงไหม?

A: ได้ ความเครียดสามารถส่งผลต่อการสื่อสารระหว่างสมองกับระบบทางเดินอาหาร ทำให้การเคลื่อนไหวของลำไส้และการรับรู้ความรู้สึกในท้องเปลี่ยนไป จึงอาจเกิดอาการปวดท้อง แน่นท้อง หรือการขับถ่ายเปลี่ยนได้

Q: ทำไมเวลาเครียดถึงอยากเข้าห้องน้ำ?

A: ความเครียดสามารถเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวของลำไส้ได้ ในบางคนอาหารและของเสียเคลื่อนผ่านลำไส้เร็วขึ้น จึงอาจปวดบิด อยากถ่าย หรือถ่ายเหลวได้

Q: เครียดทำให้ท้องอืดได้ไหม?

A: ได้ในบางคน ความเครียดอาจเกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวของลำไส้และทำให้รับรู้ความรู้สึกจากแก๊สหรือการขยายตัวของลำไส้ได้ไวขึ้น แต่ท้องอืดยังเกิดจากอาหาร ท้องผูก และโรคทางเดินอาหารอื่นได้เช่นกัน

Q: ถ้าลดความเครียดแล้ว อาการท้องจะหายไหม?

A: ขึ้นอยู่กับสาเหตุ หากความเครียดเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้น การจัดการความเครียดอาจช่วยให้อาการดีขึ้น แต่ถ้ามีโรคหรือปัจจัยอื่นร่วมด้วย ก็ต้องดูแลสาเหตุนั้นด้วย

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)