ความดันโลหิตสูงทำให้ไตเสื่อมได้ไหม? เข้าใจวงจรความดันกับโรคไต

ความดันโลหิตสูงสามารถทำให้ไตเสื่อมได้ เพราะแรงดันที่สูงต่อเนื่องสามารถทำลายหลอดเลือดขนาดเล็กและระบบกรองภายในไต เมื่อเลือดไปเลี้ยงไตและการกรองเลือดทำงานได้ไม่ดีเท่าเดิม การทำงานของไตอาจค่อย ๆ ลดลงจนเกิดโรคไตเรื้อรังได้

ความดันสูงทำให้ไตเสื่อมได้อย่างไร?

ไตต้องอาศัยหลอดเลือดจำนวนมากเพื่อนำเลือดเข้าสู่หน่วยกรองของไต ก่อนกรองของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกาย หากความดันโลหิตสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน หลอดเลือดภายในไตอาจได้รับความเสียหาย ทำให้

หลอดเลือดตีบและแข็งขึ้น
เลือดไปเลี้ยงเนื้อไตลดลง
หน่วยกรองไตได้รับความเสียหาย
อาจมีโปรตีนอัลบูมินรั่วออกมาในปัสสาวะ
ความสามารถในการกรองเลือดค่อย ๆ ลดลง

เมื่อความเสียหายสะสมมากขึ้น ค่า eGFR ซึ่งใช้ประเมินการกรองของไตอาจค่อย ๆ ลดลง และนำไปสู่โรคไตเรื้อรังได้

ทำไมไตเสื่อมจึงทำให้ความดันสูงขึ้นได้?

ไตมีบทบาทสำคัญในการควบคุมปริมาณโซเดียม น้ำ และความดันโลหิต ของร่างกาย เมื่อไตทำงานลดลง อาจเกิด

การขับโซเดียมลดลง
น้ำคั่งในร่างกายมากขึ้น
ปริมาณเลือดในระบบไหลเวียนเพิ่มขึ้น
ระบบฮอร์โมนที่ควบคุมความดันทำงานผิดสมดุล

ผลคือความดันโลหิตอาจสูงขึ้นหรือควบคุมได้ยากกว่าเดิม เป็นเหตุผลว่าทำไมการควบคุมความดันจึงเป็นส่วนสำคัญมากของการชะลอโรคไตเรื้อรัง

ความดันสูงเท่าไรถึงทำให้ไตเสื่อม?

ไม่สามารถระบุได้ว่า “ความดันถึงตัวเลขนี้แล้วไตจะเสื่อม” เพราะความเสียหายของไตขึ้นอยู่กับทั้งระดับความดัน ระยะเวลาที่ความดันสูง และปัจจัยเสี่ยงอื่นของแต่ละคน โดยเฉพาะหากมีโรคร่วม เช่น

เบาหวาน
โรคหัวใจและหลอดเลือด
โรคไตเรื้อรังอยู่เดิม
โปรตีนอัลบูมินรั่วในปัสสาวะ
สูบบุหรี่
น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน

ความดันสูงทำให้ไตเสื่อม มีอาการอย่างไร?

ความดันโลหิตสูงและโรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการชัดเจน บางคนมีความดันสูงมาหลายปีแต่ยังรู้สึกปกติ ขณะเดียวกันไตก็อาจเริ่มได้รับความเสียหายแล้ว เมื่อโรคไตรุนแรงขึ้น อาจพบอาการ เช่น

เท้าหรือขาบวม
ปัสสาวะเปลี่ยนแปลง
อ่อนเพลีย
เบื่ออาหาร
คลื่นไส้
คันตามตัว
หายใจเหนื่อยจากภาวะน้ำเกิน

ความดันสูง แต่ค่าไตยังปกติ ต้องกังวลไหม?

แม้ผลตรวจไตในปัจจุบันยังปกติ ก็ไม่ได้หมายความว่าควรปล่อยความดันสูงไว้โดยไม่ควบคุม ความเสียหายจากความดันสูงมักเกิดสะสมในระยะยาว การควบคุมความดันจึงเป็นการป้องกันความเสียหายของไตก่อนที่จะเกิดขึ้น ไม่ใช่รอให้ค่า eGFR ลดลงแล้วจึงเริ่มรักษา โดยเฉพาะผู้ที่มีเบาหวาน โรคหัวใจ หรือปัจจัยเสี่ยงโรคไตร่วมด้วย ควรติดตามการทำงานของไตตามความเหมาะสม

ลดเค็มช่วยทั้งความดันและไตอย่างไร?

โซเดียมทำให้ร่างกายกักเก็บน้ำมากขึ้น หากได้รับมากเกินไปอาจทำให้ความดันสูงขึ้น บวมง่ายขึ้น ควบคุมความดันได้ยาก เพิ่มภาระต่อหัวใจและไต ดังนั้น การลดอาหารเค็มจึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลทั้งความดันและโรคไต อาหารที่มักมีโซเดียมสูง ได้แก่

น้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส
อาหารหมักดอง
บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป
ไส้กรอก แฮม และเนื้อแปรรูป
อาหารสำเร็จรูป
ขนมขบเคี้ยวรสเค็ม

การลดเค็มไม่ได้หมายถึงเพียง “ไม่เติมเกลือ” เพราะโซเดียมจำนวนมากซ่อนอยู่ในเครื่องปรุงและอาหารแปรรูปด้วย

ควบคุมความดันแล้ว ไตจะกลับมาปกติไหม?

หากไตเกิดความเสียหายเรื้อรังและถาวรแล้ว การควบคุมความดันไม่ได้หมายความว่าเนื้อไตจะกลับมาเป็นปกติทั้งหมด แต่การควบคุมความดันอย่างเหมาะสมมีความสำคัญมาก เพราะช่วย

ลดความเสียหายต่อหลอดเลือดไต
ลดการดำเนินของ CKD
ลด albuminuria ในผู้ป่วยบางกลุ่มเมื่อได้รับการรักษาที่เหมาะสม
ลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด

ดังนั้น เป้าหมายสำคัญคือ รักษาการทำงานของไตที่เหลืออยู่และชะลอไม่ให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

สรุป

ความดันโลหิตสูงสามารถทำให้ไตเสื่อมได้จากความเสียหายของหลอดเลือดและหน่วยกรองไต ขณะเดียวกันเมื่อไตเสื่อม การขับโซเดียมและน้ำลดลงก็สามารถทำให้ความดันสูงขึ้น จึงเกิดเป็นวงจรที่ทั้งสองภาวะส่งผลต่อกัน การควบคุมความดัน ลดโซเดียม ใช้ยาตามข้อบ่งชี้ และติดตามทั้ง eGFR และ UACR จึงเป็นส่วนสำคัญของการปกป้องไตและชะลอโรคไตเรื้อรัง