เพลียแดดกับฮีทสโตรกต่างกันอย่างไร? สังเกตอาการให้ทัน

เพลียแดด (Heat Exhaustion) และฮีทสโตรก (Heat Stroke) เป็นภาวะจากความร้อนที่ไม่เหมือนกัน แม้จะมีอาการบางอย่างคล้ายกัน เช่น ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนแรง หรือเหงื่อออกมาก แต่ฮีทสโตรกรุนแรงกว่าและเป็นภาวะฉุกเฉิน จุดสำคัญที่ช่วยแยกคือ การทำงานของสมอง หากผู้ที่อยู่ท่ามกลางอากาศร้อนเริ่มสับสน พูดไม่รู้เรื่อง พฤติกรรมเปลี่ยน ชัก หรือหมดสติ ต้องสงสัย Heat Stroke และรีบขอความช่วยเหลือทันที

เพลียแดด คืออะไร?

เพลียแดด หรือ Heat Exhaustion เกิดขึ้นเมื่อร่างกายได้รับความร้อนและสูญเสียน้ำกับเกลือแร่จากการเสียเหงื่อมาก โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในอากาศร้อนหรือออกแรงต่อเนื่อง อาการที่พบได้ ได้แก่ 

• ปวดศีรษะ คลื่นไส้ เวียนศีรษะ 
• อ่อนแรง 
• กระหายน้ำ 
• หงุดหงิด 
• เหงื่อออกมาก 
• อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น 
• ปัสสาวะลดลง

หากเริ่มมีอาการ ควรหยุดกิจกรรม ออกจากบริเวณร้อน ไปอยู่ในที่เย็นหรือมีร่มเงา คลายเสื้อผ้าที่ไม่จำเป็น และค่อย ๆ ดื่มน้ำเย็น หากอาการรุนแรงหรือไม่ดีขึ้นควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

ฮีทสโตรก คืออะไร?

ฮีทสโตรก หรือ Heat Stroke ซึ่งเรียกได้ว่าโรคลมแดดหรือโรคลมร้อน เป็นภาวะที่ร่างกายไม่สามารถควบคุมอุณหภูมิได้ตามปกติ ทำให้อุณหภูมิภายในร่างกายเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและเริ่มกระทบต่อระบบประสาท อาการที่ต้องให้ความสำคัญ ได้แก่

• สับสน หรือไม่รู้ตัวว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น
• พูดไม่ชัดหรือพูดไม่รู้เรื่อง
• พฤติกรรมหรือระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป
• ชัก
• หมดสติ
• ร่างกายร้อนมาก
• ผิวหนังอาจร้อนและแห้ง หรือมีเหงื่อออกมากก็ได้

Heat Stroke สามารถทำให้เกิดความพิการถาวรหรือเสียชีวิตได้หากไม่ได้รับการรักษาฉุกเฉิน จึงต้องรีบลดอุณหภูมิร่างกายพร้อมกับขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที

เพลียแดดกับฮีทสโตรก ต่างกันตรงไหน?

WHO ระบุว่า Heat Exhaustion โดยทั่วไปไม่มี altered mental status ขณะที่ Heat Stroke มีความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง เช่น สับสน ซึมมาก หรือหมดสติ จึงเป็นจุดแยกที่สำคัญในทางปฏิบัติ

เพลียแดดสามารถกลายเป็นฮีทสโตรกได้ไหม?

Heat Exhaustion เป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังได้รับผลกระทบจากความร้อน หากยังคงอยู่ในสภาพแวดล้อมร้อนหรือออกแรงต่อไปโดยไม่ได้พักและลดความร้อน อาการอาจรุนแรงขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเข้าใจว่า Heat Stroke ทุกคนต้องเริ่มจาก Heat Exhaustion ก่อนเสมอ เพราะ Heat Stroke สามารถเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ออกกำลังกายหรือทำงานหนักในสภาพอากาศร้อน

ถ้ามีอาการเพลียแดด ควรทำอย่างไร?

เมื่อเริ่มปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนแรง กระหายน้ำ หรือเหงื่อออกมากหลังอยู่ในอากาศร้อน ควรหยุดกิจกรรมและลดความร้อนของร่างกายตั้งแต่เนิ่น ๆ โดย 

• ไปอยู่ในที่ร่มหรือบริเวณที่เย็น
• คลายหรือถอดเสื้อผ้าที่ไม่จำเป็น
• ใช้ผ้าเย็นหรือน้ำเย็นช่วยลดความร้อน
• จิบน้ำเย็นบ่อย ๆ หากยังรู้สึกตัวดีและสามารถดื่มได้
• ไม่กลับไปทำกิจกรรมหนักทันที

ผู้ที่มี Heat Exhaustion ควรได้รับการประเมินและรักษาทางการแพทย์ โดยเฉพาะเมื่ออาการไม่ดีขึ้นหรือมีอาการรุนแรง หากระหว่างนั้นเริ่มสับสน พูดผิดปกติ ชัก หรือหมดสติ ให้เปลี่ยนการรับมือทันที เพราะอาการดังกล่าวเข้าข่ายที่ต้องสงสัย Heat Stroke

ถ้าสงสัยฮีทสโตรก ต้องทำอย่างไร?

Heat Stroke เป็นภาวะฉุกเฉิน สิ่งสำคัญคือ ขอความช่วยเหลือและเริ่มลดอุณหภูมิร่างกายโดยเร็ว ในประเทศไทยสามารถโทร 1669 จากนั้นย้ายผู้ป่วยไปยังบริเวณที่เย็น ถอดเสื้อผ้าส่วนเกิน และรีบทำให้ร่างกายเย็นลง เช่น ทำผิวหนังให้เปียกและใช้ลมช่วยระบายความร้อน หรือใช้การแช่น้ำเย็นหากสามารถทำได้อย่างปลอดภัย ไม่ควรรอให้อุณหภูมิลดลงเองก่อนจึงขอความช่วยเหลือ WHO และ CDC ต่างเน้นว่าการลดความร้อนต้องเริ่มอย่างรวดเร็วระหว่างรอบริการฉุกเฉิน

สรุป

เพลียแดดและฮีทสโตรกเกิดจากความร้อนเหมือนกัน แต่มีความรุนแรงต่างกัน เพลียแดดมักมีอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนแรง กระหายน้ำ และเหงื่อออกมาก ขณะที่ Heat Stroke มีจุดสำคัญคือการทำงานของสมองผิดปกติ เช่น สับสน พูดไม่รู้เรื่อง ชัก หรือหมดสติ หากพบอาการเหล่านี้หลังอยู่ในอากาศร้อนหรือออกแรงหนัก ไม่ควรรอดูอาการ แต่ควรรีบลดอุณหภูมิร่างกายและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ฉุกเฉินทันที

คำถามที่พบบ่อย

Q: เพลียแดดกับลมแดดเหมือนกันไหม?
A: “เพลียแดด” หมายถึง Heat Exhaustion ส่วน “โรคลมแดด” หมายถึง Heat Stroke ซึ่งมีความรุนแรงกว่าและเป็นภาวะฉุกเฉิน

Q: เพลียแดดมีไข้ไหม?
A: อุณหภูมิร่างกายอาจสูงขึ้นได้จากการสะสมความร้อน แต่ไม่ใช่ “ไข้” ที่เกิดจากการตั้งค่าอุณหภูมิของร่างกายสูงขึ้นเพื่อตอบสนองต่อการติดเชื้อ และ Heat Exhaustion โดยทั่วไปมีอุณหภูมิแกนกลางต่ำกว่า 40°C

Q: Heat Stroke ต้องหมดสติทุกคนหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น ผู้ป่วยอาจยังไม่หมดสติ แต่มีอาการสับสน พูดผิดปกติ หรือระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไปได้ ดังนั้นไม่ควรรอจนหมดสติจึงขอความช่วยเหลือ

Q: ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นเพลียแดดหรือฮีทสโตรก ควรดูอะไรเป็นอันดับแรก?
A: ให้ดูการตอบสนองและการทำงานของสมอง หากมีสับสน พูดไม่รู้เรื่อง ชัก หมดสติ หรือระดับความรู้สึกตัวผิดปกติหลังสัมผัสความร้อน ให้สงสัย Heat Stroke และจัดการเป็นภาวะฉุกเฉิน

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)