ค่า eGFR คือค่าประมาณความสามารถของไตในการกรองเลือด โดยทั่วไปยิ่ง eGFR สูง การกรองของไตยิ่งดี ส่วนค่าที่ลดลงอาจสะท้อนว่าการทำงานของไตลดลง แต่ eGFR ไม่ใช่ค่าที่ควรอ่านแยกเพียงตัวเดียว เพราะผลสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามอายุ ระดับ Creatinine มวลกล้ามเนื้อ ภาวะเจ็บป่วย และปัจจัยอื่น ที่สำคัญ หากพบ eGFR ต่ำเพียงครั้งเดียว ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นโรคไตเรื้อรังทันที
eGFR ย่อมาจากอะไร?
eGFR ย่อมาจาก estimated Glomerular Filtration Rate หรือ “ค่าประมาณอัตราการกรองของไต” ภายในไตมีหน่วยกรองขนาดเล็กจำนวนมาก ทำหน้าที่กรองของเสีย น้ำ และสารต่าง ๆ ออกจากเลือด ค่า GFR จึงใช้สะท้อนว่าไตสามารถกรองเลือดได้ดีเพียงใด หน่วยของ eGFR คือ mL/min/1.73 m²
ค่า eGFR ปกติควรอยู่เท่าไร?
| GFR Category | eGFR (mL/min/1.73 m²) | การทำงานของไต |
|---|---|---|
| G1 | ≥90 | ปกติหรือสูง แต่มีหลักฐานความเสียหายของไต |
| G2 | 60–89 | ลดลงเล็กน้อย และมีหลักฐานความเสียหายของไต |
| G3a | 45–59 | ลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง |
| G3b | 30–44 | ลดลงปานกลางถึงมาก |
| G4 | 15–29 | ลดลงมาก |
| G5 | <15 | ไตวาย |
อ่านเพิ่มเติม: ไตเสื่อมมีกี่ระยะ? แต่ละระยะต่างกันอย่างไร
eGFR ต่ำ แปลว่าไตเสื่อมหรือไม่?
eGFR สามารถลดลงชั่วคราวได้จากหลายปัจจัย เช่น
- ขาดน้ำ
- มีอาการท้องเสียหรืออาเจียน
- มีการติดเชื้อหรือเจ็บป่วยเฉียบพลัน
- ความดันโลหิตลดลงมาก
- ใช้ยาบางชนิด
- เกิดภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน
ดังนั้น หากตรวจพบ eGFR ต่ำโดยไม่เคยมีประวัติโรคไตมาก่อน แพทย์อาจพิจารณาตรวจซ้ำและค้นหาสาเหตุ การวินิจฉัย โรคไตเรื้อรัง (CKD) ต้องแสดงว่าความผิดปกติของโครงสร้างหรือการทำงานของไตคงอยู่นานอย่างน้อย 3 เดือน
eGFR ลดตามอายุหรือไม่?
โดยทั่วไป GFR มีแนวโน้มลดลงเมื่ออายุเพิ่มขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุทุกคนต้องเป็น CKD ดังนั้นไม่ควรเปรียบเทียบตัวเลขของตนเองกับคนอื่นโดยไม่คำนึงถึงอายุและบริบทของร่างกาย
ทำไมค่า eGFR จาก Creatinine จึงอาจคลาดเคลื่อนได้?
ค่า eGFR ส่วนใหญ่คำนวณจากระดับ Creatinine ในเลือด แต่ Creatinine ไม่ได้สะท้อนการทำงานของไตเพียงอย่างเดียว เพราะยังขึ้นอยู่กับปริมาณกล้ามเนื้อ อาหาร และปัจจัยอื่น ๆ ด้วย ดังนั้น ในบางคนค่า eGFR อาจดู สูงหรือต่ำกว่าการทำงานของไตจริง ได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีลักษณะต่อไปนี้
- มีกล้ามเนื้อมากกว่าคนทั่วไป เช่น นักเพาะกาย
- มีกล้ามเนื้อน้อยมาก
- เป็นผู้สูงอายุที่มีภาวะกล้ามเนื้อลดลง
- มีภาวะทุพโภชนาการ
- รับประทาน Creatine supplement
- มีการเปลี่ยนแปลงของอาหารหรือมวลกล้ามเนื้ออย่างมาก
- สูญเสียแขนหรือขา ซึ่งทำให้มวลกล้ามเนื้อลดลง
ถ้า eGFR ต่ำ ควรทำอย่างไร?
- ตรวจ Creatinine ซ้ำตามความเหมาะสม
- ตรวจ UACR
- ตรวจปัสสาวะ
- ทบทวนยาที่ใช้อยู่
- ประเมินภาวะขาดน้ำหรือ AKI
- ควบคุมความดันโลหิต
- ควบคุมเบาหวาน
- ประเมินโรคที่เป็นสาเหตุ
- ติดตามแนวโน้ม eGFR
ผู้ที่มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูงควรให้ความสำคัญกับการควบคุมโรคเหล่านี้ เพราะเป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับ CKD
สรุป
eGFR คือค่าประมาณความสามารถของไตในการกรองเลือด ซึ่งมักคำนวณจาก Creatinine ร่วมกับอายุและเพศ ค่า eGFR ที่ลดลงอาจสะท้อนการทำงานของไตที่ลดลง แต่ผลต่ำเพียงครั้งเดียวยังไม่ยืนยันโรคไตเรื้อรัง เพราะ CKD ต้องมีความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน การประเมินสุขภาพไตจึงควรดูแนวโน้มของ eGFR และตรวจอัลบูมินในปัสสาวะร่วมด้วย หาก Creatinine อาจให้ผลคลาดเคลื่อน
คำถามที่พบบ่อย
Q: eGFR 90 ถือว่าปกติไหม?
A: ค่า eGFR ≥90 อยู่ใน G1 หรือระดับการกรองปกติถึงสูง แต่ไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีโรคไต หากมีอัลบูมินในปัสสาวะหรือหลักฐานความเสียหายของไตอื่น ก็อาจเข้าเกณฑ์ CKD ได้
Q: eGFR 60 ถือว่าเป็นไตเสื่อมหรือยัง?
A: ต้องดูค่าที่แน่นอน แนวโน้มของผลตรวจ และหลักฐานอื่นร่วมด้วย ค่า eGFR ต่ำเพียงครั้งเดียวไม่ควรใช้วินิจฉัย CKD และความผิดปกติเรื้อรังต้องได้รับการยืนยันตามเกณฑ์อย่างน้อย 3 เดือน
Q: ทำไม eGFR ต่ำทั้งที่ Creatinine ยังปกติ?
A: เพราะ eGFR คำนวณจาก Creatinine ร่วมกับอายุและเพศ โดยเฉพาะผู้สูงอายุอาจมี Creatinine ที่ดูไม่สูงแต่ eGFR ลดลงได้ จึงไม่ควรใช้ Creatinine เพียงตัวเดียวประเมินการทำงานของไต
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
