ปัสสาวะไม่สุด รู้สึกเหมือนปัสสาวะค้าง เกี่ยวกับต่อมลูกหมากโตหรือไม่?

ปัสสาวะไม่สุด หรือรู้สึกเหมือนยังมีปัสสาวะค้างหลังเข้าห้องน้ำ เป็นอาการที่พบได้ในผู้ชายที่มีต่อมลูกหมากโต แต่ไม่ได้หมายความว่าเป็นต่อมลูกหมากโตเสมอไป อาการนี้อาจเกิดจากทางเดินปัสสาวะมีการอุดกั้น กระเพาะปัสสาวะบีบตัวได้ไม่ดี หรือความผิดปกติอื่น 

ปัสสาวะไม่สุด เป็นอาการแบบไหน? 

• ปัสสาวะเสร็จแล้วแต่ยังรู้สึกไม่โล่ง
• รู้สึกเหมือนยังมีปัสสาวะเหลืออยู่
• ออกจากห้องน้ำแล้วไม่นานก็อยากปัสสาวะอีก
• ต้องพยายามเบ่งเพื่อให้ปัสสาวะออกเพิ่ม
• ปัสสาวะออกทีละน้อยหลายครั้ง

ในทางการแพทย์เรียกความรู้สึกนี้ว่า ความรู้สึกว่ากระเพาะปัสสาวะยังระบายปัสสาวะออกไม่หมด หรือ Feeling of incomplete bladder emptying แต่ความรู้สึกดังกล่าว ไม่ได้บอกปริมาณปัสสาวะที่ค้างอยู่จริง บางคนรู้สึกปัสสาวะไม่สุด แต่เมื่อตรวจกลับเหลือปัสสาวะไม่มาก ขณะที่บางคนมีปัสสาวะค้างมากโดยแทบไม่รู้สึกผิดปกติก็ได้ 

ทำไมต่อมลูกหมากโตจึงทำให้รู้สึกปัสสาวะไม่สุด?

ต่อมลูกหมากอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะ และมีท่อปัสสาวะส่วนหนึ่งผ่านบริเวณต่อมลูกหมาก เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้น อาจทำให้ทางออกของปัสสาวะมีแรงต้านมากขึ้น ปัสสาวะจึงไหลออกได้ไม่สะดวกเหมือนเดิม ในช่วงแรก กระเพาะปัสสาวะอาจพยายามบีบตัวแรงขึ้นเพื่อดันปัสสาวะออก จึงอาจเริ่มมีอาการร่วม เช่น 

• ปัสสาวะไม่พุ่ง
• ปัสสาวะไหลอ่อน
• ปัสสาวะสะดุด
• ต้องรอก่อนปัสสาวะออก
• ต้องออกแรงเบ่ง
• รู้สึกปัสสาวะไม่สุด

ปัสสาวะไม่สุดเกิดจากอะไรได้อีก?

1. กระเพาะปัสสาวะบีบตัวได้ไม่ดี ปกติกระเพาะปัสสาวะต้องบีบตัวเพื่อดันปัสสาวะออก หากกล้ามเนื้อกระเพาะปัสสาวะบีบตัวได้ไม่ดี ปัสสาวะอาจระบายออกไม่หมด แม้ทางเดินปัสสาวะจะไม่ได้อุดตันรุนแรง 
2. ท่อปัสสาวะตีบ  หากท่อปัสสาวะแคบลง ปัสสาวะจะไหลผ่านได้ยาก อาจมีปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะใช้เวลานาน หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุดร่วมด้วย 
3. ปัญหาของระบบประสาท เส้นประสาทมีบทบาทสำคัญในการควบคุมกระเพาะปัสสาวะ โรคหรือความผิดปกติบางอย่างที่กระทบระบบประสาทอาจทำให้การบีบและคลายตัวของกระเพาะปัสสาวะผิดปกติ จนปัสสาวะออกได้ไม่หมด 
4. ยาบางชนิด  ยาบางประเภทอาจส่งผลต่อการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะหรือทำให้ปัสสาวะลำบากขึ้นในบางคน หากเริ่มมีอาการหลังใช้ยาใหม่ ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกร แต่ไม่ควรหยุดยาเอง 
5. ความผิดปกติอื่นของทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อ ต่อมลูกหมากอักเสบ นิ่ว หรือความผิดปกติอื่นอาจทำให้รูปแบบการปัสสาวะเปลี่ยนไปได้เช่นกัน เพราะฉะนั้น มีอาการปัสสาวะไม่สุดไม่ได้แปลว่าต่อมลูกหมากโตโดยอัตโนมัติ

อาการแบบไหนทำให้นึกถึงต่อมลูกหมากโต?

หากเป็นผู้ชายวัยกลางคนหรือสูงอายุ และมีอาการปัสสาวะไม่สุดร่วมกับความผิดปกติอื่นของการปัสสาวะ ควรพิจารณาปัญหาจากต่อมลูกหมากมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีอาการร่วม เช่น 

• สายปัสสาวะอ่อนลง
• ปัสสาวะไม่พุ่ง
• ปัสสาวะไหล ๆ หยุด ๆ
• เริ่มปัสสาวะยาก
• ต้องออกแรงเบ่ง
• ปัสสาวะบ่อย
• ต้องตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อย

แต่แม้จะมีอาการหลายข้อ ก็ยังไม่สามารถยืนยัน BPH ด้วยตัวเองได้ เพราะโรคอื่นสามารถทำให้เกิดอาการคล้ายกัน 

อาการแบบไหนควรพบแพทย์?

ควรพบแพทย์หากอาการเกิดขึ้นต่อเนื่อง หรือเริ่มมีผลต่อชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะหากมี 

• ปัสสาวะไหลอ่อนลงเรื่อย ๆ
• ต้องเบ่งมากขึ้น
• ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• ตื่นปัสสาวะกลางคืนหลายครั้ง
• ปวดหรือแสบเวลาปัสสาวะ
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ
• มีเลือดปนในปัสสาวะ

และหากปัสสาวะไม่ออกเลย ร่วมกับปวดหรือแน่นท้องน้อย ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นภาวะปัสสาวะคั่งเฉียบพลัน ซึ่งต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว 

สรุป

ปัสสาวะไม่สุดหรือรู้สึกเหมือนมีปัสสาวะค้าง เป็นอาการที่พบได้ในผู้ชายที่มีต่อมลูกหมากโต แต่ยังเกิดจากสาเหตุอื่นได้ หากอาการเกิดขึ้นต่อเนื่อง ร่วมกับปัสสาวะไม่พุ่ง ต้องเบ่ง ปัสสาวะบ่อย หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการประเมินหาสาเหตุ และหากปัสสาวะไม่ออกเลย ควรไปโรงพยาบาลทันที

คำถามที่พบบ่อย

Q: ปัสสาวะไม่สุด แต่ไม่มีอาการเจ็บ เป็นต่อมลูกหมากโตได้ไหม?

A: เป็นได้ ต่อมลูกหมากโตมักไม่ทำให้ปัสสาวะเจ็บโดยตรง ผู้ป่วยอาจมีเพียงปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะไม่สุด หรือปัสสาวะบ่อย แต่ยังต้องตรวจหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย

Q: ปัสสาวะเสร็จแล้วอยากปัสสาวะอีกทันที แปลว่ามีปัสสาวะค้างไหม?

A: ไม่สามารถสรุปจากความรู้สึกเพียงอย่างเดียวได้ อาจมีปัสสาวะค้างจริง หรืออาจเกิดจากกระเพาะปัสสาวะไวและสาเหตุอื่น การตรวจ PVR ช่วยประเมินได้ชัดเจนกว่า

Q: ปัสสาวะไม่สุดต้องตรวจ PSA ไหม?

A: ไม่จำเป็นว่าทุกคนที่ปัสสาวะไม่สุดจะต้องตรวจ PSA แพทย์จะพิจารณาจากอายุ อาการ ประวัติ การตรวจร่างกาย และความเหมาะสมของแต่ละคน

Q: ปัสสาวะไม่สุดต้องผ่าตัดหรือไม่?

A: ไม่จำเป็น การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง หากเกิดจากต่อมลูกหมากโต อาจเริ่มจากติดตามอาการ ปรับพฤติกรรม หรือใช้ยาในผู้ที่เหมาะสม การผ่าตัดหรือหัตถการจะพิจารณาเมื่อมีข้อบ่งชี้ ไม่ได้ตัดสินจากอาการปัสสาวะไม่สุดเพียงอย่างเดียว

บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)