ต่อมลูกหมากโตรักษาอย่างไร? แนวทางการรักษาในปัจจุบัน

ต่อมลูกหมากโตไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคน การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ขนาดของต่อมลูกหมาก ความเสี่ยงที่โรคจะรุนแรงขึ้น และมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่ หากอาการยังน้อย อาจเริ่มจากปรับพฤติกรรมและติดตามอาการ หากอาการรบกวนชีวิตมากขึ้น แพทย์อาจพิจารณาใช้ยา ส่วนหัตถการหรือการผ่าตัดมักพิจารณาเมื่ออาการไม่ดีขึ้นจากวิธีอื่น หรือมีภาวะแทรกซ้อนจากการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ

การรักษาต่อมลูกหมากโต มีอะไรบ้าง?

เพื่อให้เข้าใจง่าย สามารถแบ่งแนวทางรักษาออกเป็น 4 ระดับหลัก

1. อาการน้อย อาจยังไม่ต้องกินยา

หากมีอาการไม่มากและยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ แพทย์อาจเลือกวิธีติดตามอาการ หรือ Watchful Waiting คำว่า “ติดตาม” ไม่ได้หมายถึงปล่อยโรคไว้โดยไม่ทำอะไร แต่เป็นการดูว่าอาการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ พร้อมปรับพฤติกรรมเพื่อลดอาการ สิ่งที่สามารถทำได้ เช่น

ลดการดื่มน้ำปริมาณมากก่อนนอน หากตื่นปัสสาวะกลางคืนบ่อย
ลดกาแฟ ชา และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน หากทำให้ปัสสาวะบ่อยหรือปวดปัสสาวะมากขึ้น
ลดแอลกอฮอล์ หากสังเกตว่ากระตุ้นอาการ
ไม่กลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน
ให้เวลาปัสสาวะ ไม่รีบหรือออกแรงเบ่งโดยไม่จำเป็น
ทบทวนยาที่ใช้อยู่กับแพทย์หรือเภสัชกร เพราะยาบางชนิดอาจทำให้อาการปัสสาวะแย่ลง

2. ยารักษาต่อมลูกหมากโต ช่วยอย่างไร?

เมื่ออาการเริ่มรบกวนชีวิต แพทย์อาจพิจารณาใช้ยา โดยยาที่ใช้ไม่ได้มีเพียงกลุ่มเดียว เพราะผู้ป่วยแต่ละคนมีปัญหาแตกต่างกัน บางคนต้องการลดแรงต้านบริเวณทางออกของปัสสาวะ ขณะที่บางคนมีต่อมลูกหมากขนาดใหญ่และมีความเสี่ยงที่โรคจะดำเนินมากขึ้น กลุ่มยาหลักที่พบในการรักษา เช่น

Alpha-1 blockers ช่วยคลายกล้ามเนื้อบริเวณต่อมลูกหมากและทางออกของกระเพาะปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลได้สะดวกขึ้น ยากลุ่มนี้ช่วยเรื่องอาการค่อนข้างเร็ว แต่ไม่ได้ทำให้ต่อมลูกหมากเล็กลง
5-alpha reductase inhibitors (5-ARIs) ลดการสร้างฮอร์โมน DHT ภายในต่อมลูกหมาก จึงช่วยให้ต่อมลูกหมากค่อย ๆ มีขนาดลดลง เหมาะกับผู้ป่วยบางกลุ่มที่ต่อมลูกหมากโตและมีความเสี่ยงที่โรคจะรุนแรงขึ้น แต่ต้องใช้เวลาในการเห็นผล
PDE5 inhibitors ยาบางชนิดในกลุ่มนี้สามารถช่วยลดอาการทางเดินปัสสาวะ และอาจเหมาะกับผู้ชายบางรายที่มีภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศร่วมด้วย

นอกจากนี้ หากมีอาการเด่นด้านปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะทันที หรือกลั้นปัสสาวะยาก แพทย์อาจพิจารณายาที่ออกฤทธิ์ต่อกระเพาะปัสสาวะในผู้ป่วยที่เหมาะสม

3. ใช้ยามากกว่า 1 กลุ่มร่วมกันได้หรือไม่?

ได้ในผู้ป่วยบางราย ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีอาการปานกลางถึงรุนแรงและมีความเสี่ยงที่โรคจะดำเนินมากขึ้น อาจได้รับยาที่ช่วยให้อาการดีขึ้นร่วมกับยาที่ออกฤทธิ์ลดผลของ DHT ต่อเนื้อเยื่อต่อมลูกหมาก ข้อดีคือสามารถจัดการปัญหาได้มากกว่าหนึ่งด้าน แต่ข้อเสียคือ ผลข้างเคียงของยาก็อาจเพิ่มขึ้น

4. ตำรับยาสมุนไพรจีนมีบทบาทอย่างไร?

ในทางการแพทย์จีน อาการปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะออกน้อย ปัสสาวะไม่คล่อง หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด อยู่ในกลุ่มอาการ Lóng Bì (癃闭) ซึ่งหมายถึงภาวะที่ปัสสาวะไหลออกได้ไม่สะดวก อาการเหล่านี้อาจเกิดจากหลายปัจจัย แต่ปัจจัยหลักเกิดจากการสะสมของความชื้นและความร้อนบริเวณช่วงล่างของร่างกาย รวมถึงการไหลเวียนของเลือดที่ไม่สะดวก จึงทำให้ปัสสาวะติดขัด ปัสสาวะไหลไม่คล่อง หรือปัสสาวะไม่สุด การแพทย์จีนจึงใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนที่ประกอบด้วยสมุนไพรหลายชนิด เช่น Danshen, Chishao, Taoren, Honghua, Shiwei ฯลฯ ที่มีสรรพคุณช่วยลดความร้อนและความชื้น ลดภาวะเลือดคั่ง พร้อมส่งเสริมการไหลเวียนของเลือด

5. เมื่อไรจึงพิจารณาหัตถการหรือการผ่าตัด?

โดยทั่วไป การผ่าตัดหรือหัตถการจะถูกพิจารณามากขึ้นเมื่อการรักษาแบบประคับประคองหรือยาไม่สามารถควบคุมอาการได้เพียงพอ หรือเกิดปัญหาจากการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ สถานการณ์ที่อาจต้องพิจารณา ได้แก่

ปัสสาวะไม่ออกซ้ำ ๆ หรือแก้ไขได้ยาก
ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ
เกิดนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
มีเลือดออกจาก BPH ที่รักษาด้วยวิธีอื่นแล้วยังเป็นปัญหา
การอุดกั้นส่งผลต่อทางเดินปัสสาวะส่วนบนหรือการทำงานของไต
อาการยังรบกวนมาก แม้ได้รับการรักษาด้วยวิธีอื่นอย่างเหมาะสมแล้ว

สรุป

การรักษาต่อมลูกหมากโต ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน หากอาการยังน้อยและไม่มีภาวะแทรกซ้อน อาจเริ่มจากติดตามอาการและปรับพฤติกรรม เมื่ออาการรบกวนชีวิตมากขึ้น แพทย์อาจเลือกใช้ยาตามลักษณะอาการ ขนาดต่อมลูกหมาก และความเสี่ยงของผู้ป่วย ส่วนหัตถการหรือการผ่าตัดจะพิจารณาเมื่อมีข้อบ่งชี้หรือการรักษาวิธีอื่นไม่เพียงพอ เป้าหมายสำคัญจึงไม่ใช่เพียงทำให้ต่อมลูกหมากเล็กลง แต่คือช่วยให้ปัสสาวะดีขึ้น ลดผลกระทบต่อชีวิต และป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว