บางคนเครียดแล้วหงุดหงิดง่าย บางคนนอนไม่หลับ ขณะที่บางคนมีอาการปวดหัว ปวดบ่า ท้องไส้ไม่สบาย หรือรู้สึกเหนื่อยตลอดเวลา องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ความเครียดสามารถแสดงออกได้ทั้งทาง อารมณ์ ความคิด ร่างกาย และพฤติกรรม และอาการของแต่ละคนอาจแตกต่างกันได้ ดังนั้น หากอยากรู้ว่าตัวเองกำลังเครียดหรือไม่ ควรดูหลายด้านร่วมกัน ไม่ใช่อาศัยอาการเพียงข้อเดียว
1. อาการเครียดทางอารมณ์
ด้านอารมณ์มักเป็นสิ่งที่สังเกตได้ค่อนข้างง่าย โดยเฉพาะเมื่อรู้สึกว่าอารมณ์ของตัวเองเปลี่ยนจากเดิม ตัวอย่างอาการ ได้แก่
- หงุดหงิดง่ายขึ้น
- รู้สึกกังวลหรือไม่สบายใจ
- กระวนกระวาย
- รู้สึกกดดัน
- ผ่อนคลายได้ยาก
- อารมณ์ขึ้นลงง่าย
- รู้สึกว่าเรื่องเล็ก ๆ กลายเป็นเรื่องที่รับมือยาก
- รู้สึกเหนื่อยทางอารมณ์
WHO ระบุว่า ผู้ที่อยู่ภายใต้ความเครียดอาจรู้สึกวิตก หงุดหงิด หรือไม่สามารถผ่อนคลายได้ จุดสังเกตสำคัญคือ หากจากเดิมที่เคยใจเย็น แต่ช่วงหลังกลับหงุดหงิดหรืออารมณ์เสียง่ายขึ้นอย่างชัดเจน อาจเป็นหนึ่งในสัญญาณว่าร่างกายและจิตใจกำลังรับภาระมากขึ้น
2. อาการเครียดทางความคิด
ความเครียดสามารถกระทบความสามารถในการคิดและจดจ่อได้เช่นกัน อาการที่พบได้ เช่น
- คิดเรื่องเดิมวนซ้ำ
- สมาธิลดลง
- ทำงานแล้วหลุดโฟกัสง่าย
- ตัดสินใจเรื่องง่าย ๆ ได้ยากขึ้น
- ลืมเรื่องเล็ก ๆ บ่อยขึ้น
- รู้สึกว่าสมองไม่ปลอดโปร่ง
- คิดว่ามีเรื่องต้องจัดการเต็มไปหมด
WHO ระบุว่าความเครียดสามารถทำให้มีปัญหาในการจดจ่อหรือมีสมาธิได้ หากอาการเหล่านี้เกิดเพียงก่อนสอบ ก่อนพรีเซนต์งาน หรือช่วงที่มีปัญหาชั่วคราว อาจดีขึ้นเมื่อสถานการณ์ผ่านไป แต่หากเกิดแทบทุกวันและเริ่มทำให้การเรียนหรือการทำงานแย่ลง ควรเริ่มให้ความสำคัญ
3. อาการเครียดทางร่างกาย
เมื่อเราเครียด ร่างกายจะเข้าสู่ภาวะเตรียมพร้อมรับมือกับสถานการณ์ ระบบประสาทและฮอร์โมนความเครียดจึงทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายได้ อาการที่อาจพบ ได้แก่
- ปวดศีรษะ
- ปวดคอ บ่า หรือไหล่
- กล้ามเนื้อตึง
- ปวดเมื่อยตามร่างกาย
- รู้สึกเหนื่อยล้า
- ใจเต้นเร็วหรือรู้สึกใจสั่น
- ท้องไส้ไม่สบาย
- ปวดท้อง
- ความอยากอาหารเปลี่ยนไป
WHO ระบุว่าความเครียดอาจสัมพันธ์กับอาการปวดศีรษะ ปวดตามร่างกาย ท้องไส้ไม่สบาย และอาการทางร่างกายอื่นได้ หากมีอาการเจ็บหน้าอก ใจสั่นมาก หายใจลำบาก ปวดรุนแรง หรือมีอาการผิดปกติที่เกิดซ้ำ ควรตรวจหาสาเหตุทางร่างกายด้วย ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพราะเครียด
4. อาการเครียดที่แสดงออกผ่านการนอน
การนอนเป็นหนึ่งในสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ง่ายเมื่อมีความเครียด บางคนอาจพบว่า
- หลับยาก
- คิดมากก่อนนอน
- ตื่นกลางดึกบ่อย
- ตื่นแล้วกลับไปหลับต่อไม่ได้
- ฝันมากหรือรู้สึกว่าหลับไม่สนิท
- ตื่นมาแล้วยังเหนื่อย
- ง่วงและไม่มีแรงในเวลากลางวัน
ดังนั้น ถ้าช่วงไหนเริ่มนอนไม่เหมือนเดิมพร้อมกับมีความเครียดมากขึ้น ควรให้ความสำคัญกับทั้งสองเรื่องพร้อมกัน
อ่านเพิ่มเติม: นอนไม่หลับเกิดจากอะไร? รู้จักสาเหตุและสัญญาณที่ควรพบแพทย์
5. อาการเครียดที่เห็นจากพฤติกรรม
ลองสังเกตว่าช่วงหลังมีพฤติกรรมเหล่านี้มากขึ้นหรือไม่
- แยกตัวจากคนอื่น
- ไม่อยากทำกิจกรรมที่เคยทำ
- หงุดหงิดกับคนรอบตัวง่าย
- ทำงานมากขึ้นจนไม่พัก
- ผัดวันประกันพรุ่ง
- กินมากขึ้นหรือน้อยลงจากเดิม
- ใช้แอลกอฮอล์ บุหรี่ หรือสารบางอย่างเพื่อช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย
- ใช้โทรศัพท์หรือโซเชียลมีเดียนานขึ้นเพื่อหลีกหนีความเครียด
พฤติกรรมเหล่านี้เพียงข้อเดียวไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพจิต แต่หากเกิดหลายข้อพร้อมกันและแตกต่างจากพฤติกรรมเดิมของตัวเอง ควรลองกลับมาดูว่าในชีวิตมีสิ่งใดกำลังสร้างความกดดันมากเกินไปหรือไม่
ถ้ามีอาการเครียด ควรเริ่มดูแลอย่างไร?
หากอาการยังไม่รุนแรง อาจเริ่มจากการลดภาระที่สามารถลดได้ และทำให้ร่างกายมีเวลาออกจากภาวะตื่นตัว สิ่งที่ช่วยได้ เช่น
- นอนและตื่นให้เป็นเวลา
- ออกกำลังกายหรือเคลื่อนไหวร่างกายเป็นประจำ
- แบ่งงานใหญ่เป็นงานเล็ก ๆ
- จัดเวลาพักระหว่างวัน
- ลดคาเฟอีนหากดื่มแล้วรู้สึกใจสั่นหรือกระวนกระวาย
- หาเวลาทำกิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลาย
- พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ
- หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์หรือสารเสพติดเพื่อจัดการความเครียด
อ่านเพิ่มเติม: วิธีจัดการความเครียดที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน
เมื่อไรอาการเครียดควรได้รับการประเมิน?
ควรพิจารณาปรึกษาแพทย์ นักจิตวิทยา หรือจิตแพทย์ หากมีลักษณะดังต่อไปนี้
- อาการเกิดขึ้นต่อเนื่องและไม่ดีขึ้น
- ความเครียดเริ่มควบคุมได้ยาก
- นอนไม่ดีต่อเนื่อง
- สมาธิลดลงจนกระทบการเรียนหรือการทำงาน
- หลีกเลี่ยงคน งาน หรือกิจกรรมมากขึ้น
- อารมณ์เปลี่ยนแปลงมากจนกระทบคนรอบตัว
- ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ
- รู้สึกว่าตัวเองรับมือไม่ไหว
หากมี ความคิดทำร้ายตัวเองหรือคิดฆ่าตัวตาย ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที
สรุป
อาการเครียดสามารถเกิดได้ทั้งทางอารมณ์ ความคิด ร่างกาย การนอน และพฤติกรรม บางคนอาจหงุดหงิดง่าย บางคนสมาธิลดลง บางคนปวดหัว ท้องไส้ไม่สบาย หรือนอนไม่ดี สิ่งสำคัญคือสังเกต การเปลี่ยนแปลงจากตัวเองในช่วงปกติ ระยะเวลาที่เป็น และผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน หากความเครียดเริ่มควบคุมได้ยาก กระทบการนอน งาน ความสัมพันธ์ หรือกิจวัตรประจำวัน ควรเริ่มจัดการอย่างจริงจังและขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญเมื่อจำเป็น
คำถามที่พบบ่อย
Q: เครียดทำให้ปวดหัวได้ไหม?
A: ได้ ความเครียดสามารถสัมพันธ์กับกล้ามเนื้อตึงและอาการปวดศีรษะได้ แต่หากปวดรุนแรง เกิดขึ้นใหม่อย่างผิดปกติ หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
Q: เครียดทำให้ใจสั่นได้ไหม?
A: ได้ ในช่วงที่ร่างกายตอบสนองต่อความเครียด หัวใจอาจเต้นเร็วขึ้นและรู้สึกใจสั่นได้ แต่ใจสั่นสามารถเกิดจากโรคหัวใจ ไทรอยด์ คาเฟอีน ยา หรือสาเหตุอื่นได้เช่นกัน หากเกิดบ่อยหรือรุนแรงควรได้รับการตรวจ
Q: เครียดทำให้ท้องอืดหรือปวดท้องได้ไหม?
A: ได้ สมองและระบบทางเดินอาหารมีการสื่อสารกันอย่างใกล้ชิด ความเครียดจึงสามารถสัมพันธ์กับอาการท้องไส้ไม่สบาย ปวดท้อง หรือท้องอืดในบางคนได้
Q: มีอาการเครียดหลายข้อ แปลว่าเป็นโรคทางจิตเวชไหม?
A: ไม่จำเป็น อาการเครียดหลายอย่างสามารถเกิดขึ้นชั่วคราวตามสถานการณ์ สิ่งสำคัญคือดูระยะเวลา ความรุนแรง และผลกระทบต่อชีวิต หากอาการต่อเนื่องหรือรบกวนชีวิตมาก ควรได้รับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
