ค่า AST ALT สูงบ่งชี้ว่าอาจมีเซลล์ในร่างกาย โดยเฉพาะเซลล์ตับ กำลังได้รับบาดเจ็บ ค่าเหล่านี้สูงได้จากหลายสาเหตุ เช่น ไขมันพอกตับ แอลกอฮอล์ ยาหรืออาหารเสริมบางชนิด การติดเชื้อไวรัส รวมถึงความผิดปกติของกล้ามเนื้อในบางกรณี หากผลตรวจเลือดพบ AST หรือ ALT สูง สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงดูว่าตัวเลขเกินค่าปกติมากแค่ไหน แต่ต้องพิจารณาร่วมกับประวัติ อาการ ผลตรวจอื่น และแนวโน้มของค่าที่เปลี่ยนแปลงไป เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริง
AST และ ALT คืออะไร?
AST และ ALT เป็นเอนไซม์ที่อยู่ภายในเซลล์ เมื่อเซลล์ได้รับความเสียหาย เอนไซม์เหล่านี้สามารถถูกปล่อยเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้ตรวจพบค่าที่สูงขึ้น
- ALT (Alanine aminotransferase) หรือ SGPT พบมากในตับ จึงค่อนข้างสัมพันธ์กับการบาดเจ็บของเซลล์ตับ
- AST (Aspartate aminotransferase) หรือ SGOT พบได้ทั้งในตับและเนื้อเยื่ออื่น เช่น กล้ามเนื้อและหัวใจ ดังนั้น AST สูงจึงไม่ได้หมายถึงความผิดปกติของตับเพียงอย่างเดียว
ค่า AST ALT สูงเกิดจากอะไรได้บ้าง?
ค่า AST ALT สูง เกี่ยวข้องกับการอักเสบหรือการบาดเจ็บของตับ เช่น ผู้ที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ ผู้ที่มีไขมันพอกตับ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือได้รับผลกระทบจากยาบางชนิดสามารถมีค่าเหล่านี้สูงได้ สาเหตุที่พบได้ เช่น
- ไขมันพอกตับและโรคตับจากความผิดปกติด้านเมตาบอลิซึม ซึ่งพบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้ที่มีน้ำหนักเกิน เบาหวาน หรือไขมันในเลือดผิดปกติ
- การดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งสามารถทำให้เซลล์ตับบาดเจ็บและเกิดโรคตับได้
- ไวรัสตับอักเสบ เช่น ไวรัสตับอักเสบ B และ C
- ยา อาหารเสริม หรือสมุนไพรบางชนิด ซึ่งอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บของตับในบางคน
- โรคตับจากภูมิคุ้มกันผิดปกติ เช่น Autoimmune hepatitis
- ความผิดปกติของทางเดินน้ำดี ซึ่งมักต้องดูค่า ALP และ bilirubin ประกอบ
- การบาดเจ็บของกล้ามเนื้อหรือการออกกำลังกายหนัก โดยเฉพาะเมื่อ AST สูง เพราะ AST พบในกล้ามเนื้อด้วย
จึงควรดูทั้งประวัติสุขภาพ ยาที่ใช้ การดื่มแอลกอฮอล์ โรคประจำตัว และผลตรวจอื่นประกอบกัน
AST ALT เท่าไหร่ถึงเรียกว่าสูง?
ช่วงอ้างอิงของ AST และ ALT แตกต่างกันได้ตามห้องปฏิบัติการ วิธีตรวจ เพศ และปัจจัยอื่น ดังนั้นวิธีที่เหมาะสมที่สุดสำหรับคนทั่วไปคือดู ช่วงอ้างอิง (Reference range) ที่ระบุอยู่ในใบผลตรวจของตนเอง ไม่ควรนำตัวเลขจากอินเทอร์เน็ตมาเปรียบเทียบโดยตรง อีกประเด็นที่สำคัญคือ ระดับ AST หรือ ALT ที่สูงไม่ได้บอกความรุนแรงของโรคทั้งหมด ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีโรคตับเรื้อรังบางรายอาจมีค่าเอนไซม์ไม่สูงมาก ขณะที่ภาวะตับบาดเจ็บเฉียบพลันบางอย่างอาจทำให้ตัวเลขเพิ่มขึ้นอย่างมาก จึงต้องดูทั้งระดับที่สูงขึ้น รูปแบบของผลตรวจ ระยะเวลาที่ผิดปกติ และข้อมูลอื่นร่วมกัน
ค่า AST ALT ปกติ แปลว่าตับไม่มีโรคหรือไม่?
“ไม่เสมอไป” โรคตับบางชนิดสามารถดำเนินไปโดยค่าเอนไซม์ตับไม่ได้สูงมากตลอดเวลา และค่าของผู้ป่วยอาจเปลี่ยนขึ้นลงในแต่ละช่วงได้ โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบ B และ C เรื้อรัง ผู้ติดเชื้อจำนวนหนึ่งไม่มีอาการชัดเจน การประเมินว่ามีการติดเชื้อหรือไม่จึงต้องอาศัยการตรวจหาเชื้อหรือเครื่องหมายของการติดเชื้อโดยเฉพาะ ไม่ควรใช้ AST และ ALT เป็นการตรวจคัดกรองแทนทั้งหมด
ค่า AST ALT สูง ควรทำอย่างไรต่อ?
หากพบค่าผิดปกติ ควรประเมินประวัติการดื่มแอลกอฮอล์ ยา อาหารเสริมที่ใช้ โรคประจำตัว ปัจจัยเสี่ยงต่อไวรัสตับอักเสบ รวมถึงเปรียบเทียบกับผลตรวจครั้งก่อน จากนั้นอาจมีการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม เช่น bilirubin, ALP การตรวจหาไวรัสตับอักเสบ หรือการตรวจภาพตับและทางเดินน้ำดี โดยเฉพาะหากค่าเอนไซม์ผิดปกติต่อเนื่องหรือมีอาการร่วม เช่น ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะเข้ม ปวดท้องมาก อาเจียนมาก ซึมหรือสับสน ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว
สรุป
ค่า AST และ ALT สูงเป็นสัญญาณว่าอาจมีเซลล์ตับหรือเนื้อเยื่อบางส่วนได้รับบาดเจ็บ แต่ยังไม่สามารถบอกได้ว่าเกิดจากโรคใด และไม่ได้หมายความว่าเป็นไวรัสตับอักเสบเสมอไป สาเหตุอาจมาจากไขมันพอกตับ แอลกอฮอล์ ยาหรือผลิตภัณฑ์บางชนิด ไวรัสตับอักเสบ รวมถึงความผิดปกติอื่น ๆ การแปลผลจึงควรพิจารณาร่วมกับประวัติ อาการ ผลตรวจอื่น และแนวโน้มของค่าในแต่ละช่วง เพื่อค้นหาสาเหตุและเลือกแนวทางดูแลได้อย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: ALT สูง แปลว่าเป็นไขมันพอกตับหรือไม่?
A: ไม่สามารถสรุปได้ ไขมันพอกตับเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้ ALT สูงได้ แต่ยังมีสาเหตุอื่น เช่น ไวรัส แอลกอฮอล์ ยา และโรคตับชนิดอื่น จึงต้องพิจารณาข้อมูลเพิ่มเติม
Q: AST ALT สูง แต่ไม่มีอาการ อันตรายไหม?
A: การไม่มีอาการไม่ได้บอกว่าความผิดปกติไม่มีความสำคัญ โรคตับหลายชนิดอาจไม่มีอาการในระยะแรก หากค่าผิดปกติควรค้นหาสาเหตุและติดตามตามความเหมาะสม
Q: ออกกำลังกายทำให้ AST ALT สูงได้ไหม?
A: การออกกำลังกายหนักหรือการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อสามารถทำให้ AST เพิ่มขึ้น และอาจมี ALT เพิ่มได้บางส่วน จึงควรแจ้งข้อมูลเรื่องการออกกำลังกายก่อนตรวจเลือดเมื่อมีการประเมินค่าที่ผิดปกติ
Q: ค่าตับสูงควรงดแอลกอฮอล์ไหม?
A: หากตรวจพบเอนไซม์ตับผิดปกติ ควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ระหว่างค้นหาสาเหตุ เนื่องจากแอลกอฮอล์สามารถทำให้ตับบาดเจ็บเพิ่มเติมได้ โดยเฉพาะเมื่อมีโรคตับอยู่แล้ว
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
