การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนช่วยเสริมการรักษามะเร็งลิ้น

มะเร็งลิ้นเป็นเนื้องอกชนิดร้ายแรงที่เกิดบริเวณลิ้น และเป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบได้บ่อยในกลุ่มมะเร็งช่องปาก การรักษามะเร็งลิ้นมีหลายวิธี เช่น การผ่าตัด การฉายรังสี และการให้เคมีบำบัด แต่การรักษาเหล่านี้อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงหลายอย่าง ตัวอย่างเช่น การผ่าตัดอาจทำให้ลิ้นเสียหายถาวร ส่งผลให้พูดลำบาก อ้าปากลำบาก รวมถึงมีปัญหาในการเคี้ยวและกลืนอาหาร ส่วนการฉายรังสีอาจทำให้เยื่อบุช่องปากอักเสบ ต่อมน้ำลายอักเสบ และมีอาการปากแห้ง

ผลข้างเคียงเหล่านี้อาจทำให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารได้น้อย เกิดภาวะขาดสารอาหาร ภูมิคุ้มกันของร่างกายลดลง และอาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตและการเข้าสังคม ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยลดลงอย่างมาก

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

• ผู้ป่วยชาย อายุ 57 ปี เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลวันที่ 18 กันยายน 2021
• อาการสำคัญคือปวดบริเวณลิ้นเป็น ๆ หาย ๆ นาน 1 ปี และเพิ่งได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งลิ้นมา 3 วัน

ประวัติการรักษาก่อนหน้า

• ประมาณ 1 ปีก่อนเข้ารับการรักษา ผู้ป่วยเริ่มมีอาการปวดลิ้นด้านขวาเวลารับประทานอาหาร โดยไม่ทราบสาเหตุชัดเจน จึงได้รับยาต้านการอักเสบเป็นช่วง ๆ แต่อาการยังกลับมาเป็นซ้ำ
• ประมาณ 2 เดือนก่อนมาโรงพยาบาล อาการปวดรุนแรงขึ้น และมีอาการปวดบริเวณมุมขากรรไกรล่างด้านขวาร่วมด้วย
• วันที่ 15 กันยายน 2021 ได้เข้ารับการตรวจที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่งในเมืองเจิ้งโจว โดยทำการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Biopsy) จากบริเวณขอบก้อนเนื้อที่ลิ้น
• ผลตรวจพบว่าเป็นมะเร็งเซลล์สความัส (squamous cell carcinoma)โรงพยาบาลแนะนำให้รักษาด้วยการผ่าตัด
• แต่ผู้ป่วยและครอบครัวปฏิเสธการผ่าตัด จึงมารับการรักษาต่อด้วยวิธีอื่น

ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต

• ผู้ป่วยมีประวัติ สูบบุหรี่เป็นเวลาประมาณ 30 ปี วันละประมาณ 20 มวน
• ปฏิเสธประวัติการดื่มแอลกอฮอล์

การตรวจร่างกาย

• ตรวจพบก้อนบริเวณลิ้นด้านขวา ขนาดประมาณ 5 เซนติเมตร
• ไม่พบแผลหรือเลือดออก
• เมื่อแลบลิ้น พบว่าลิ้นเอียง
• บริเวณคอด้านขวาคลำพบต่อมน้ำเหลืองโตหลายแห่ง
• ต่อมน้ำเหลืองเคลื่อนไหวได้ และไม่กดเจ็บ

การตรวจเพิ่มเติม

1. การตรวจพยาธิวิทยา

ผลตรวจชิ้นเนื้อจากก้อนบริเวณลิ้นพบว่าเป็นมะเร็งเซลล์สความัส (squamous cell carcinoma)

2. การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ผลตรวจพบว่าเมื่อพิจารณาร่วมกับประวัติ สอดคล้องกับมะเร็งลิ้น

• พบไซนัสขากรรไกรบนอักเสบทั้งสองข้าง
• อาจมีถุงน้ำที่ไซนัสขากรรไกรบนด้านซ้าย

3. ตรวจ CT ศีรษะและลำคอพบว่าสอดคล้องกับการวินิจฉัยมะเร็งลิ้น

• พบต่อมน้ำเหลืองโตหลายแห่งที่คอด้านขวา อาจมีการแพร่กระจายของมะเร็ง
• พบไซนัสขากรรไกรบนอักเสบทั้งสองข้าง และอาจมีถุงน้ำที่ไซนัสขากรรไกรบนด้านซ้าย

4. ตรวจ CT ทรวงอกและช่องท้อง พบความผิดปกติหลายประการ เช่น

• ถุงลมโป่งพองในปอดทั้งสองข้าง (Emphysema) และมีถุงลมพอง
• รอยโรคเก่าในปอดขวา
• เยื่อหุ้มปอดหนาตัว
• มีน้ำในเยื่อหุ้มหัวใจ
• พบเงาความหนาแน่นบริเวณช่องกลางอก อาจเป็นต่อมไทมัสที่ยังไม่ฝ่อ
• อาจมีถุงน้ำหลายตำแหน่งในตับ
• พบจุดแคลเซียมสะสมในตับ
• มีการเปลี่ยนแปลงหลังใส่สายค้ำยันหลอดไตทั้งสองข้าง

5. ตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง (Ultrasound) ทั้งร่างกายพบว่า

• มีต่อมน้ำเหลืองผิดปกติที่คอทั้งสองข้าง
• พบต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้และขาหนีบ
• เนื้อเยื่อตับมีความหนาแน่นเพิ่มขึ้น โครงสร้างหยาบ
• พบถุงน้ำในตับ
• ท่อน้ำดีในและนอกตับขยาย
• พบถุงน้ำที่ไตซ้าย

การวินิจฉัย

มะเร็งลิ้นชนิดเซลล์สความัสด้านขวา จัดอยู่ในมะเร็งระยะที่ 4A ซึ่งเป็นระยะลุกลามเฉพาะที่

แผนการรักษา

• การฉายรังสี ช่วงวันที่ 21 กันยายน 2021 – 12 พฤศจิกายน 2021 ให้การฉายรังสีตามแผน
  1. PGTV 69.96 Gy / 33 ครั้ง
  2. PTV1 60.06 Gy / 33 ครั้ง
  3. PTV2 54 Gy / 30 ครั้ง
• เคมีบำบัดพร้อมการฉายรังสี
  1. ให้ยา Naida Bo 50 mg จำนวน 5 ครั้ง
  2. ระหว่างการรักษาร่วมใช้ ตำรับยาสมุนไพรจีน
• เคมีบำบัดเพิ่มเติม ช่วงวันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 – 3 กุมภาพันธ์ 2022 ให้ยา Duoxita Sai + Naida Bo รวม 4 ครั้ง ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน
• การรักษาแบบมุ่งเป้า ช่วงวันที่ 23 มีนาคม 2022 – 28 ตุลาคม 2022 ให้ยา Xitu Xidan Kang ร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีน

การประเมินผล

• วันที่ 25 พฤศจิกายน 2021 ตรวจ MRI ซ้ำ พบว่าก้อนมะเร็งลิ้นมีขนาดเล็กลง
• ในช่วง 19 กันยายน 2021 – 30 มิถุนายน 2022 ค่า SCC (Squamous Cell Carcinoma antigen – สารบ่งชี้มะเร็งชนิดเซลล์สความัส) อยู่ในเกณฑ์ปกติทั้งหมด จากการติดตามผลหลายครั้งพบว่า
  1. ก้อนที่ลิ้น ยุบลงอย่างชัดเจน
  2. ผู้ป่วย พูดได้คล่องขึ้น
  3. การเคลื่อนไหวของลิ้น ใกล้เคียงปกติ

สรุปกรณีศึกษา

การรักษามะเร็งศีรษะและลำคอระยะลุกลามมักมีเป้าหมายเพื่อรักษาให้หายขาดและช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ในกรณีนี้ ผู้ป่วยไม่ต้องการผ่าตัดเพราะต้องการเก็บอวัยวะไว้ จึงเลือกการรักษาแบบ ฉายรังสีร่วมกับเคมีบำบัด (Concurrent chemoradiotherapy) อย่างไรก็ตาม ระหว่างการรักษาผู้ป่วยเกิดผลข้างเคียงหลายอย่าง เช่น

• ภาวะกดไขกระดูก
• เม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดต่ำ
• ความผิดปกติของเกลือแร่ในเลือด
• โซเดียมต่ำและโพแทสเซียมต่ำ
• รับประทานอาหารได้น้อย
• ปวดเยื่อบุช่องปาก
• น้ำหนักลดและอ่อนแรง

จึงมีการปรับแผนการรักษาเป็นการรักษาแบบมุ่งเป้าร่วมกับตำรับยาสมุนไพรจีนระหว่างการรักษา ผู้ป่วยไม่พบผลข้างเคียงที่รุนแรงและก้อนบริเวณลิ้นยุบลงอย่างเห็นได้ชัด

ข้อความสำคัญสำหรับผู้ป่วยและญาติ

• มะเร็งลิ้นสามารถรักษาได้หลายวิธี เช่น การผ่าตัด การฉายรังสี และเคมีบำบัด
• การรักษาแต่ละวิธีอาจมีผลข้างเคียง จึงต้องติดตามอาการอย่างใกล้ชิด
• โภชนาการและสภาพร่างกายของผู้ป่วยมีผลต่อความสามารถในการทนต่อการรักษา
• การรักษาแบบผสมผสานหลายวิธีร่วมกันอาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการรักษา
• เป้าหมายของการรักษามะเร็งในปัจจุบันไม่ได้เน้นเพียงการยืดอายุ แต่ยังมุ่งให้ผู้ป่วยมี คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นระหว่างการรักษา

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้และเป็นตัวอย่างกรณีศึกษา ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ผู้ดูแลได้หากท่านหรือญาติมีคำถามเกี่ยวกับแนวทางรักษา ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยตรงเสมอ