การใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนในผู้ป่วยมะเร็งโพรงหลังจมูกที่กลับเป็นซ้ำ

มะเร็งโพรงหลังจมูก (Nasopharyngeal carcinoma; NPC) เป็นเนื้องอกร้ายที่เกิดบริเวณผนังด้านบนและด้านข้างของโพรงหลังจมูก และเป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยในประเทศจีน อายุของผู้ป่วยมีผลต่อพยากรณ์โรคอย่างมีนัยสำคัญ โดยพบว่าอัตราการรอดชีวิต 5 ปีอยู่ที่ประมาณ 72% ในกลุ่มอายุ 15–45 ปี และลดลงเหลือเพียง 36% ในกลุ่มอายุ 65–74 ปี

ผู้ป่วยมะเร็งโพรงหลังจมูกมักมีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจากการดำเนินโรคเป็นระยะเวลานาน ประกอบกับการได้รับการรักษาด้วยรังสีและเคมีบำบัดอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ เช่น ปากแห้ง คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร และระบบย่อยอาหารทำงานลดลง ดังนั้น การลดผลข้างเคียงจากการรักษาและการปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย โดยเฉพาะผ่านการรักษาเสริม เช่น แพทย์แผนจีน จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ได้รับความสนใจในทางคลินิก

กรณีนี้ได้นำเสนอการใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนในผู้ป่วยมะเร็งโพรงหลังจมูก เพื่อเป็นแนวทางอ้างอิงสำหรับแพทย์ในการประยุกต์ใช้ตำรับยาสมุนไพรจีนเป็นการรักษาเสริมในทางคลินิก

ข้อมูลพื้นฐานผู้ป่วย

• ผู้ป่วยชาย อายุ 79 ปี
• ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2024 ด้วยอาการมะเร็งโพรงหลังจมูกหลังได้รับรังสีและเคมีบำบัดมา 12 ปี กลับเป็นซ้ำมากกว่า 1 เดือน

ประวัติการรักษาก่อนหน้า (Prior Treatment History)

ผู้ป่วยมีประวัติเคยได้รับการรักษาแบบผสมผสานสำหรับมะเร็งโพรงหลังจมูก มาแล้วประมาณ 12 ปี ต่อมามีอาการก้อนหรือบวมบริเวณเหงือกบนซ้าย นานกว่า 2 เดือน จึงเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลประชาชนเมืองลั่วติ้งเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2024 แพทย์พิจารณาว่าเป็นเนื้องอกร้าย และได้ทำหัตถการภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ได้แก่ ตัดก้อนเนื้องอกบริเวณเหงือกบนซ้ายร่วมกับตัดก้อนเนื้อบริเวณกระพุ้งแก้ม ผลพยาธิวิทยาพบว่า เข้ากันได้กับมะเร็งเซลล์สความัสชนิดแยกตัวปานกลาง หลังจากนั้นจึงวางแผนการรักษาแบบผสมผสาน โดยเน้น รังสีรักษาร่วมกับภูมิคุ้มกันบำบัด และรับผู้ป่วยไว้รักษาต่อในโรงพยาบาล

ประวัติการเจ็บป่วยในอดีต (Past Medical History)

• มีประวัติความดันโลหิตสูงมาหลายปี
• รับประทานยาลดความดันโลหิตเป็นประจำ

การตรวจเพิ่มเติม (Additional Investigations)

1. การตรวจ PET-MR

• หลังการรักษามะเร็งโพรงหลังจมูกพบ สัญญาณผิดปกติแบบก้อนบริเวณเหงือกบนซ้าย
• รอยโรคดังกล่าวมีการเผาผลาญน้ำตาลสูง
• สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงแบบเนื้องอกบริเวณเหงือกบนซ้าย
• รอยโรคมีการลุกลามไปยังร่องเหงือกบนซ้าย เบ้าฟัน และกระดูกขากรรไกรบนซ้าย
• พบต่อมน้ำเหลืองบริเวณ ระดับคอ I ด้านหน้ากระดูกไฮออยด์ มีการเผาผลาญน้ำตาลสูง แนะนำติดตามต่อเนื่อง

2. การตรวจทางพยาธิวิทยา

จากชิ้นเนื้อบริเวณเหงือกบนซ้ายและกระพุ้งแก้มพบว่า เข้ากันได้กับมะเร็งเซลล์สความัสชนิดแยกตัวปานกลาง

การวินิจฉัย (Diagnosis)

มะเร็งโพรงหลังจมูกกลับเป็นซ้ำ (T4N0M0)

แผนการรักษา (Treatment Plan)

หลังรับผู้ป่วยเข้ารักษาได้ทำการตรวจเพิ่มเติมอย่างครบถ้วน โดยผู้ป่วยมีภาวะเลือดออกในทางเดินอาหาร ซึ่งได้รับการรักษาด้วยการห้ามเลือด (hemostasis) การปกป้องเยื่อบุกระเพาะอาหาร และการลดกรด (acid suppression) อาการดีขึ้นตามลำดับ หลังจากประเมินแล้วไม่พบข้อห้ามในการรักษา ได้ดำเนินการ

1. 1 มิถุนายน 2024 ใส่ port-a-cath ภายใต้ยาชาเฉพาะที่ (หัตถการสำเร็จเรียบร้อย)
2. ผู้ป่วยได้รับการวินิจฉัยเป็น มะเร็งเพดานปาก (palatal cancer) และได้รับการรักษาด้วย รังสีรักษา (radiotherapy) ตั้งแต่วันที่ 2 มิถุนายน 2024 ขนาดรังสี 95% PTV 60 Gy (2 Gy/ครั้ง × 30 ครั้ง)
   • ระหว่างการรักษาผู้ป่วยมีอาการคลื่นไส้  จึงได้ให้การรักษาเสริมด้วยตำรับยาสมุนไพรจีน หลังใช้ยา 3 วัน อาการคลื่นไส้ดีขึ้นอย่างชัดเจน หลังใช้ต่อเนื่อง 10 วัน อาการคลื่นไส้หายไป ปัจจุบันผู้ป่วยยังคงรับประทานยาอย่างต่อเนื่อง

การประเมินผลการรักษา (Efficacy Evaluation)

• อาการทางระบบทางเดินอาหารดีขึ้นอย่างชัดเจน
• อาการคลื่นไส้จากรังสีรักษาหายไป
• สภาพร่างกายโดยรวมของผู้ป่วยดีขึ้น (general condition improved)

สรุปกรณีศึกษา

ผู้ป่วยรายนี้เป็นมะเร็งโพรงหลังจมูกกลับเป็นซ้ำ โดยมีอายุมากและสภาพร่างกายค่อนข้างอ่อนแอ จึงไม่เหมาะสมสำหรับการผ่าตัด และได้รับการรักษาด้วยการใส่พอร์ตหลอดเลือดและรังสีรักษาเป็นหลัก

ภายหลังการรักษา ผู้ป่วยมีอาการไม่พึงประสงค์ทางระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ คลื่นไส้ ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยจากรังสีรักษา ต่อมาเมื่อได้รับการรักษาเสริมด้วยตำรับยาสมุนไพรจีนพบว่า อาการคลื่นไส้ดีขึ้นอย่างรวดเร็ว อาการอ่อนเพลียลดลง และสภาพร่างกายโดยรวมฟื้นตัวดีขึ้น แสดงให้เห็นถึงประสิทธิผลของการรักษาเสริมดังกล่าว

รังสีรักษาเป็นหนึ่งในวิธีหลักในการรักษามะเร็งโพรงหลังจมูก แม้จะมีประสิทธิภาพในการทำลายเซลล์มะเร็ง แต่ก็อาจส่งผลกระทบต่อเซลล์ปกติ ทำให้ภูมิคุ้มกันลดลงและเกิดผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร และอ่อนเพลีย ซึ่งอาจส่งผลให้ผู้ป่วยไม่สามารถรับการรักษาได้ครบตามแผน และกระทบต่อผลลัพธ์การรักษาโดยรวม มีหลักฐานจากการศึกษาที่แสดงว่าตำรับยาสมุนไพรจีนสามารถช่วยลดอาการไม่พึงประสงค์จากรังสีและเคมีบำบัด เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน และเบื่ออาหาร รวมถึงช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตและเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน

จากกรณีศึกษานี้สนับสนุนแนวคิดการใช้การรักษาแบบผสมผสานระหว่างแพทย์แผนจีนและแพทย์แผนตะวันตกในผู้ป่วยมะเร็ง และคาดหวังว่าประสบการณ์นี้จะเป็นประโยชน์ต่อการประยุกต์ใช้แพทย์แผนจีนเป็นการรักษาเสริมในผู้ป่วยเนื้องอกร้ายชนิดอื่น ๆ ต่อไปในทางคลินิก

Source

Department of Oncology, Jinshazhou Hospital, Guangzhou University of Chinese Medicine, China

แหล่งข้อมูล

แผนกมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลจินซาโจว มหาวิทยาลัยการแพทย์แผนจีนกวางโจว ประเทศจีน

หมายเหตุ : ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาและเป็นข้อมูลอ้างอิงเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้ดูแลได้ ผลการรักษาอาจแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย